Укыту предметының эчтәлеге
Бүлекләрнең исемнәре |
Кыскача эчтәлек |
Барлык сәгатьләр |
Тылсымлы әкият кануннарын өйрәнәбез: үткәннәрне янадан кичереп , бүгенге тормыш белән бәйлибез. |
Хапи алла турында миф, “Жир йөзендә яшәгән беренче кешеләр”, “Жир ничек барлыкка килгән”, Бумеранг (Австралия халык әкияте), “Кырык кыз” риваяте, Р.Вәлиева “Изгеләр тавы”, “Борынгы легендалар ни сөйли?”, “Тотем агачлар”, Р. Миңнуллин “Сабантуйда” ,“Пәйгамбәрнен тууы” хикәяте, “Мәрҗән каласы һәм 12 кыз хикәяте”, “Туган як сылуы- ак каен”, З.Ярмәки “Ак каен”, “Чыршы ни өчен мәңге яшел?” легенда, М.Сафин “Каенага, каенишләр”, “Абага чәчәге”, Г.Кутуй “Рөстәм маҗаралары”, “Тотем хайваннар”, Р.Шәмсетдинов “Алтын Урда. Хан ауда” картинасы, Р.Миңнуллин “Алтын Урда”,”Татар мифологиясендә Ак бүре”, Дәрдмәнд. Гали (хикмәт), “Ике кыз” татар халык әкияте, “Әкиятләрдә Ак елан”,”Үги кыз” татар халык әкияте, “Еланнар патшасы Шаһмара”. Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, эчтәлек сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: Дәреслекнең төзелешен белергә, әкиятләрнең автор һәм халык әкиятләренә бүленешен аерырга, эчтәлек битендә ориентлаша алырга, халык һәм автор әкиятләрен аерырга, иллюстрацияләр аша әкиятләрне танырга, әкиятләрне мәгънәви кисәкләргә бүлә белергә, кыен хәлләргә калганда авырлыкларны җиңә белергә, әкиятләрнең үзенчәлекләрен мөст.рәв. күрә белергә, укыган әкиятләр арасыннан тылсымлыларын аера белергә, җәнлекләр турындагы татар халык әкиятләрен башка халык әкиятләре белән чагыштырып үзенчәлекле якларын таба белергә, автор әкиятләре белән борынгы әкиятләрне аера белергә. Контроль төрләре: телдән тест. Милли төбәк компоненты: Татар халык авыз иҗаты белән танышу |
24 |
Фольклорга нигезләнгән хикәяләү. |
“Борынгы шагыйрь Кол Гали.”, Ш.Галиев “Кол Галигә”, Р.Шәмсетдинов “Кол Гали” картинасы, “Тоткын Сөембикә” җыры, К.Гали “Кыйссаи Йосыф”, М. “ Кыссаи Йосыф” , М.Рәфыйков “Усак яфраклары сөйләшә”, Р.Харис “Зөләйха”, “Без татар балалары”, Г.Латыйп. “Безнең нәсел”, Э.Шәрифуллина. “Без-татар балалары”. Р.Миннуллин “Татарларым” ,“Нәсел агачы”, “Су асты патшалыгында”, Ә.Рәшит “Нәсел агачы, Ф.Гыйрфанов. “Болгар ханнары шәҗәрәсе”, Х.Камалов. “Археолог”, Ф.Бәйрәмова «Кара пулат» “Су кызы”, Ф.Мәҗитов “Яңгыр кызы Гөлтамчы”,Батулла “Су иясе”,“Айсылу – бәхетле бала”, Н.Сәйяр. “Айсылу”, Г.Гыйльманов “Жавапсыз легенда”. Г.Вәлиева «Кызыктырсалар да». Дөньяны шагыйрь күзлегеннән чыгып күзаллау. Әйләнә-тирә дөньяның матурлыгы —шагыйрь өчен илһам чишмәсе булуга инандыру. Шигырьдә чагыштыру, сынландыру, эпитет. Автор әсәрләрендә һәм халык авыз иҗатында охшашлык. Чагыштыру, контраст, җанландыру кебек гади әдәби алымнарны таба белү. Җанлы сөйләмнең мөһим чараларын үзләштерү күнегүләре: темп, тавыш көче, тон, сөйләм мелодикасы (тавышны күтәрү, түбәнәйтү). Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, эчтәлек сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: Әкиятләрнең тәрбия бирү өлкәсендәге мөһим ролен аңларга, кабатлану алымын таба белергә, мәзәк маҗара белән әкиятләрнең охшашлыгын күрә белергә, әкиятләрнең тәрбия бирү өлкәсендәге мөһим ролен аңларга, табигатьнең бербөтен булуын, аны сакларга кирәклеген белергә, үз эшләрен анализлый белергә, күзәтүчән, игътибарлы була белергә, татар халкы белән япон халкы арасындагы уртак якларны күрә белергә, рәсем һәм шигърият арасындагы бердәмлекне күрсәтә белергә, хыялланырга, матурлыкны күрә, аңлый белергә, үзеңдәге тискәре сыйфатларны бетерергә кирәклеген аңларга. Контроль төрләре: телдән тест. Милли төбәк компоненты: Татар язучылары иҗаты белән танышу. |
14 |
Шагыйрьләр, рәссамнар ижаты аша табигать һәм кешеләрнен матурлыгын анларга өйрәнәбез. |
“Жирдә мина ни кирәк?”, Ш.Галиев “Жирдә мина ни кирәк?”, Г.Гыйлманов “Чишмәгә бардык”, Ш.Галиев “Алсу дөнья” ,“Шәехзадә Бабич шигырьләре”, Ш.Бабич “Габдулла әфәнде Тукаев”, “Тын төн”, В.Хәйруллина “Чикерткә” , Р.Миннуллин “Утыз Имәнине укыганда туган уйлар”, “Көзге табигать мизгелләре”, К.Булатова “Кичә генә”, Р.Корбан “Ярдәм итик”, Г.Рәхим “Көзге урман”, м.Усманов “Урман күле”, О.Кульпин “Зәңгәр култык” , Г.Рәхим “Көз йөри”, М.Мирза “Көз” “ Кышкы сандугач”, Г.Рәхим “Песнәк”, М.Сафин “Сокланмый булдыра алмыйм”, Г.Юнысова “Мактанчык саескан”, ” Иртә яме, иртә моны –жан авазы”, Р.Корбан “Каеннар бишек шикелле”, З.Ярмәки “Иртә”, Н.Думави “Беренче кар”. Р.Харис “Ак карлар арасында”, ” Әнкәм портреты”, Г.Сабитов “Кадерле ул Туган як!” “Ин матур сүз”, Г.Сабитов “Чәчәк нигә боекты?”,С.Шакир “Ландыш чәчәге”, Р.Вәлиева “Энҗе чәчәк”, Н.Исәнбәт “Өч матур сүз” , “Кеше ышанмаслык сүзне чын булса да сөйләмә” И. Нәбиуллина “Тәмле тел”, Л.Лерон “Кыхмырый һәм Шыхмырый”, И.Гыйләҗев “Тутыкмас тотка”, М.Әгъләмов «Матурлык минем белән». Җанр үзенчәлекләре: сурәтләнгән вакыйгаларның тормышчанлыгы; әхлакый проблемаларның актуальлеге; уйдырмалар. Хикәянең төп мәгънәсе. Хикәя исеменең эчтәлеккә туры килүе. Хикәя геройлары, аларның портретлары һәм характерларының сөйләмнәре, башкарган гамәлләре аша чагылышы. Авторның үз героена мөнәсәбәте. Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, яттан сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: күзәтүчән, игътибарлы була белергә, үзеңдәге тискәре сыйфатларны аңлау һәм бетерү өстендә эшләргә, хезмәтнең кеше тормышындагы ролен ачыкларга, күзәтүләр аша гомумиләштерергә, әсәрләрдән тиешле урыннарны таба белергә, хыялланырга, матурлыкны күрә, аңлый белергә, хыял белән үзең теләгән дөньяны бәйли белергә. Контроль төрләре: телдән тест. Милли төбәк компоненты: Татар язучылары иҗаты белән танышу. |
12 |
Безгә кадәр яшәгән яшьтәшләребез тормышы белән танышабыз. |
“Газаплы язмыш”, Г.Галиев “Бибкәй аланы”, З.Бәшири “Бер асрауның аһ-зары», “Кечкенә хезмәтче”, Ә.Фәйзи “Асрарга бала бирәм”, Ф.Әмирхан “Кечкенә хезмәтче”, “Күз яшьле балачак”, К.Нәҗми “Нәсимәнең беренче эш көне”, В.Маяковский “Күрешү”, Д.Аппакова “Кечкенә Бануның тарихы”, ” Каникуллар рәхәт вакыт”, Г.Тукай “Таз”, Г.Ибраһимов “Укудан кайткач”, Ф.Решетников “Каникулга кайтты” , Ф.Хөсни “ Малай белән солдат”,Р.Харис “Фронтовиклар”. “Балачак хәтирәләре”, А.Әхмәт “Кем эше бу?”, С.Хәким “Яратам мин”. Кеше һәм табигать бергәлеге. Дөньяны шагыйрь күзлегеннән чыгып күзаллау. Әйләнә-тирә дөньяның матурлыгы —шагыйрь өчен илһам чишмәсе булуга инандыру. Шигырьдә чагыштыру, сынландыру, эпитет. Автор әсәрләрендә һәм халык авыз иҗатында охшашлык. Чагыштыру, контраст, җанландыру кебек гади әдәби алымнарны таба белү. Җанлы сөйләмнең мөһим чараларын үзләштерү күнегүләре: темп, тавыш көче, тон, сөйләм мелодикасы (тавышны күтәрү, түбәнәйтү). Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, яттан сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: Кеше һәм табигать бергәлеген, дөньяны шагыйрь күзлегеннән чыгып күзалларга, әйләнә-тирә дөньяның матурлыгы —шагыйрь өчен илһам чишмәсе булуга инандырырга. Шигырьдә чагыштыру, сынландыру, эпитетларны аерырга, автор әсәрләрендә һәм халык авыз иҗатында охшашлыкны, чагыштыру, контраст, җанландыру кебек гади әдәби алымнарны таба белергә, аңлы сөйләмнең мөһим чараларын үзләштерүергә (темп, тавыш көче, тон, сөйләм мелодикасы (тавышны күтәрү, түбәнәйтү). Контроль төрләре: телдән тест. Милли төбәк компоненты: Татар язучылары иҗаты белән танышу. |
10 |
Матурлыкнын безгә ничек тәэсир итүен анларга тырышабыз. |
“Матурлык дөньяны коткара”, М.Мәһдиев “Бәхилләшү” (өзек), Зөлфәт “Кыз тавы”,“Көннәрем гөрләп торсын”, В.Хәйруллина “Хәерле көн”, Р.Миңнуллин “Иртән иртүк”, Д.Гайнетдинова “Исәнме, яна көн", Н. Әхмәдиев “Хәерле иртә”.” Каен-урман чибәре”, Г.Гыйльманов “Кайтаваз”, С.Гафарова “Көз”, И.Шишкин “Каенлык”, К.Максимов “Каенлык”, ” Ш.Галиев “Урман ява”, Р.Вәлиева “Бөтен дөнья ак кына”,” Язгы мон”, “Серле күк”, Н.Исәнбәт “Кышкы төндә”, Р.Мингалим “Бүген төнлә күккә кара” Матурлык дөньясы”,” Л.Исхакова.”Шомырт чәчәкләре ак кына”, Ил көзгесендә Туган як”, К. Булатова. “Шушы яктан, шушы туфрактан без”, К.Максимов “Идел көзгесендә” , “Туган көнгә – салават күпере”, Батулла. “Салават күпере кайда йоклый?”, ” Табигать – серле дөнья», Г.Гыйлманов “Курай”, Җ.Дәрзаман. “Бөҗәкләр белән сөйләшү”, Батулла “Терек-терек кырмыска”, ” Аккошлар- сак кошлар” Г.Хәсәнов “Аккош”, Р.Фәйзуллин “Быелгы яз”, А.Тимергалина “Аккош”, ” Сандугач-табигать жырчысы”, Р.Миңнуллин “Атказанган сандугач”. К.Сибгатуллин “Бөтен кеше бүген шундый әйбәт”. Үзбәя бирә белү, табигатьне җанлы итеп күрә белү, табигатьнең кабатланмас кыйммәтен аңлый белү, дөньяга шигъри караш белән объектив караш арасындагы аерманы аера белү, гади генә предметлардан да тылсым күрә белү, бер тамчы суда да дөнья белән танышырга мөмкин икәнлеген аңлау, бинокль аша да дөнья белән танышырга мөмкин икәнлеген белү, матурлыкны “Күңел күзе” белән күрә белү, күзәтүчән, игътибарлы һәм хыялый була белү, төрле ситуациядән чыгу өчен оптимистик карарлар кабул итү, тема һәм фикер уртаклыгын таба белү, авторның төп фикерен аңлый белү. Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, яттан сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: «Эчтәлек» кә карап кирәкле әсәрне китаптан таба белергә, өй, мәктәп китапханәләреннән файдаланырга, фән буенча сүзлек, белешмә әдәбият, вакытлы матбугат белән эшләргә. Пейзаж, натюрморт, портрет жанрларын гамәли рәвештә таба белергә, хыялланырга, матурлыкны күрә, аңлый белергә, хыял белән үзең теләгән дөньяны бәйли белергә. Үзбәя бирә белергә, табигатьне җанлы итеп күрә белергә, табигатьнең кабатланмас кыйммәтен аңлый белергә, дөньяга шигъри караш белән объектив караш арасындагы аерманы аера белергә, гади генә предметлардан да тылсым күрә белергә, бер тамчы суда да дөнья белән танышырга мөмкин икәнлеген аңларга, бинокль аша да дөнья белән танышырга мөмкин икәнлеген белергә, матурлыкны “Күңел күзе” белән күрә белергә, күзәтүчән, игътибарлы һәм хыялый була белергә, төрле ситуациядән чыгу өчен оптимистик карарлар кабул итә белергә, тема һәм фикер уртаклыгын таба белергә, авторның төп фикерен аңлый белергә. Контроль төрләре: телдән тест. Милли төбәк компоненты: Татар язучылары иҗаты белән танышу. |
15 |
Жирдә кеше булу өчен , кеше күпме юллар үтә? |
“Тылсымлы, кодрәтле үлән”, Г.Хәсәнов. “Абага”. “Кирлемән мажаралары”, Л.Толстой “Слива төше”, Р.Хисмәтуллин “Аһ, бер китсәң кирегә”” Урман докторы”, Җ.Тәрҗеманов “Шуктуган”, Ш.Галиев “Тукран сые”, ” Гөмбәләр серен белү кирәк”, Н.Сладков “Тыштан ялтырый, эчтән калтырый”, Е.Зуев “Урман хәзинәләре” “Бану әби сабагы”, “Аш пешерү хикмәтләре», Р.Рахман “Кесәл”, “Татар халык ашлары”, Э.Шарифуллина “Тормыш яме”, В.Кочунов “Бәйрәмчә натюрморт” “Балалар дөньясы», Д.Гайнетдинова “Батыр Хәбир”, Л.Гыймадиева “Кара урман, караңгы төн». “Бүрек-нәни көчек”, Г.Гыйманов “Минем исемем Бүрек” ,“Бүрек-ышанычлы сакчы”. В.Нуриев “Ачуланма инде, Илһам!” Р.Вәлиев “Кошлар кайта”, “Кайтчы, Сөембикә”. Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, яттан сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: Сәнгатьле уку күнекмәләре формалаштырырга (интонация, тон, темп саклап кычкырып уку), автор бирергә теләгән картинаны күзалларга, эчтән укый белергә күнегергә, чылбыр рәвешендә укыганда, үз урыныңны белеп, чират буенча укырга, укылган әсәргә анализ ясый белергә. Контроль төрләре: телдән тест. Милли төбәк компоненты:Балалар газета-журналлары белән танышу. |
14 |
Сәнгать дөньясынын үзенә генә хас үзенчәлекләрен ачыклыйбыз. |
“Бәбкә үстерү хикмәтләре”, Р.Вәлиев “Кошлар кайта”, К.Насыйри. “Каз итен, коймакка төреп, каймакка манып ашау”, В.Хәйруллина “Алмаштыру” “Чыпчыкнын да жыры бар”, Мөҗәһит “Кемнең сайрыйсы килми?”, К.Сибгатуллин “Чыпчык”, И.Туктар “Букет”, “Бер каен үсә”, Р.Корбан “Курай”, “Яз галәмәтләре”, Р.Әхмәтҗанов “Безнең шигырь”, И.Гыйләҗев “Охшашлык” Әсәрләрне анализлый белү, рәссамнарның матурлыкны буяулар белән бирү үзенчәлекәрен белү, картиналардагы матурлыкны күрә белү, табигатьнең матурлыгын күрә белү. Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, яттан сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: Әсәрләрне анализлый белергә, рәссамнарның матурлыкны буяулар белән бирү үзенчәлекәрен белергә,картиналардагы матурлыкны күрә белергә, табигатьнең матурлыгын күрә белергә. Контроль төрләре: телдән тест. Милли төбәк компоненты: Татар язучылары иҗаты белән танышу. |
4 |
Yткәне булмаган халыкнын киләчәге юк.Туган ил турында уйланабыз. |
“Һәркемгә үз Ватаны кадерле.” А.Алиш “Сертотмас үрдәк”, Р.Вәлиев “Ватаным”, Татарстан флагы”, Р.Харис “Татарстан әләме”, В.Худяков “Сөенбикәне Казаннан алып китү” , “Зур тарихлы батыр халкым”, Н.Арсланов “Халкыма”, Г.Морат “Чит тел”, К.Венинг “Казанны яулап алу”, Г.Вәлиева “Карт алаша колагы” “Балачакнын онытылмаслык Истәлекләре”, М.Мирза “Балачак хатирәсе”, С.Хәким “Тегермән стенасындагы язулар” “Авыр елларда”, Р.Фәйзуллин “Минем әти”, А.Ширяева “Авыр елларда”, Н.Каштан “Әрем исе”. “Сөю-ин куәтле дәва”, М.Кәрим “Безнең кадерле кунак”, Р.Вәлиева “Онытма”, М.Җәлил “Дару ,“Кыю очучылар”, Г.Кутуй”Яшен” , А.Пластов “Фашист самолеты очып үтте”, Ш.Рәкыйпов “Төнге очыш”. “Һәркемгә якын ул туган як”. Г.Мөхәммәтшин “Туган як”, М.Галиев “Туган як”, Н.Исәнбәт “Туган ил”, Р.Харис “Туган җирем”. Эш формалары: практик-уен, иҗади эш, яттан сөйләү, төркемдә һәм парларда. Укучыларның белемнәренә һәм күнекмәләренә таләпләр: Капма-каршылыкның көлке тудыруын аңларга, үзеңнең кимчелекләреңне әсәрләр аша аңларга, бетерү өстендә эшләргә, язучыларның кызыклы хәлләрне җиткерү алымнарына төшенергә, юмор хисен аерырга, мәзәк өлешне таба белергә өйрәнергә, чыга алмаслык кыен хәлләрнең булмавын ачыкларга. Контроль төрләре: тест,әдәби викторина Милли төбәк компоненты: Татар язучылары иҗаты белән танышу |
9 |
Барысы |
|
102 |