Үіі. Өнегелі жыныс тәрбиесі

Адамды бақытты етуге болмайды,

алайда бақытты болу үшін адам-

ды тәрбиелеу керек

А. С. Макаренко

7.1. Өнегелі жыныс тәрбиесі дегеніміз не?

Жастарға өнегелі жыныс тәрбие беру жалпы тәрбие берудің көрнекті белігі. Бұл өз алдына бөлек зертгелетін үлкен және маңызды проблемалардың бірі. Жалпы дәріс беру шарасы емес. Бұл маңызды жұмыс ор қашанда балалардың жас ерекшелітіне қарай жүргізіліп отыруы тиіс.

Өнегелі жыныс тәрбиесі жергілікті аймақтың құқықтық, мәдени-этикалық ерекшеліктерін ескере отырып беріледі.

Өнегелі жыныс тәрбиесі сәбидің туған сәтінен басталып үздіксіз жүргізіліп отырады.

7.2. Өнегелі жыныс тәрбиесінің максаттары:

1. Өнегелі жыныс тәрбиесінің бағдарламасы жастардың жыныс денсаулығына деген құқығына және оны қорғау туралы ақпаратқа қол жеткізу ретінде негізделінуі керек.

2. Өнегелі жыныс тәрбие үрдісіне қатысушыларына бағдар-

ламаға сай:

а) өнегелі жыныс бейіл өмір бойына, әрі дені сау жастарға тән қасиет екендігі жөнінде сенімді ақпарат қолдарына ұстатылады;

б) ересек балалар тіршілік өміріне олар дайындала бастайды;

в) отбасы құндылықтары "отбасына деген табынушылық" және жалқылық (моногамия) катынас өрбіту саулығының негізі екендігі туралы пікір мейлінше балалардың ойларына сіңірілінуі

тиіс;

г) өнегелі жыныс тәрбиесі үрдісінде оқушылар қажетті білімін оқытушылардан, ата-аналарынан; құрбы-құрдастарынан алады да, дағдыларын қалыптастырып, қабілсттерін арттырып отырады;

1) өзін сыйлайтын мінез-құлық қалыптасады;

2) денсаулығын бағалай білетін болады;

3) көпшіл, икемді болуға бейімделе бастайды;

135

4) жыныстық бейіл әр тұлғаның маңызды қадірі және махаббат пен жыныс бейіліндегі бірдей ұғым екенін оқушылар түсінеді;

5) өзінің жыныстық бейіл әрекетіне жауапкершілік үрдістері арта түседі;

6) өзін және басқаларды жыныстық бейіл әрекетінен туын-дайтын жүз қарытар салдардан қорғау үшін ақпарат мүмкіндіктері әрқашанда болу керек;

7) зорлық жасауға және зорлауға, біреудің зорлығына көнуге болмайды.

Өнегелі жыныс тәрбиесінің мақсаттарын іске асыру жолдары:

1. Балалар мен жеткіншектер арасындағы жоспарланбаған жүктіліктің алдын алу керек.

2. Жыныс қатынасынан жұғатын аурулармен, жұқпалы инфекциясын жұқтыру қаупінің азаюына;

3. Жыныстық зорлыққа шек қоюға және басқа жыныстық қылмысты істерге тосқауыл қоюға мүмкіндік беретініне үміттену керек.

Сонымен, өнегелі жыныс тәрбиесі дегеніміз - алынған ақпарат, білім, жетілдірілген дағдылар арқылы әрекетке деген қарым-қатынасын қалыптастыра алатын қабілеті бар және оған ие болуға үйренген адамды тәрбиелеу болып табылады (Х.Қ. Сәтбаева және т.б. Алматы, 1999, 104 бет).

7.3. Өнегелі жыныс тәрбиесі аса күрделі проблема

Бұл проблеманы ойдағыдай шешуге қатынасатындар: 1) ата-ана; 2) мұғалімдер; 3) дәрігерлер; 4) бала үшін өте тәжірибелі, беделді ересек ақылды адамдар; 5) құрбы-құрдастары; 6) бұқаралық ақпарат орындары және құралдары (білімді журналистер).

Белгілі психолог А.Н. Леонтьев енегелі жыныс төрбиесі туралы былай деп жазды: "Бала адамдар әлеміне жәйғана тасталынбайды, ол адам, адамдар қоршаған дүниеге енгізіледі, бүлар оны жетегіне алады". Демек, өнегелі жыныс төрбиесінің сәттілігі көбіне осы мазмұнына ғана қарамайды, кейбір барлық бөлек тәрбиешілердің (мұғалімдердің, басқадай мамандардың, ата-аналардың) келісуі, жарасымды әрекетімен байланысты болатынын әрқашанда есте сақтаған жөн.

136