5.5.3. Ақыл ой еңбектерінің психогигиенасы

Бұл оңай шаруа емес, тск ауызбен айтуға оңай, ал оны іс жүзіне асыру өтс қиын. Ой еңбегінің мөлшерін немен қалай белгілеудің өзі қиьш. Белсенді түрде дем алу проблемалары мен де психогигиена айналысады. Спорт проблемалары да психогигиенадан тыс қалған емес.

5.5.4. Үй-жай психологиясы

Психогигиенаның үй ішіндегі проблемаларды қалай шешудің жолын керсетіп беріп отырады. Үй ішінде нервісі ауырған адамдар болуы мүмкін. Оларға ерекше кеңіл аударуға психогигиена ақыл-кеңіс береді. Токсикомандармен қалай күрес жүргізудің

120

жолын психогигаена көрсетіп береді. Радионың адам психо-логиясына қалай әсер ететіні де психогигиена зерттейді. ІІәтердің адам ағзасына қалай физиологиялық әсер ететінін анықтайды. Әсіресе жас жан-ұя мүшелеріне пәтердің микро-климаты қалай әсер етеді, оныда психогигиена зерттейді. Жан-ұяда болатын неше түрлі комфликтердің себептерін ашып, оны шешудің жолдарын көрсетіп береді.

5.5.5. Жан-ұя және жыныс психогигиенасы

Жан-ұя мүшелерінің бірімен-бірінің ынтымақтастығына бай-ланысты, оларды бірімен-бірінің татулығы, сыйласулығы. Бірінің сөзін екінші біреуінің түсінуі, ол сөздің басшылыққа алынуы жан-ұяның ынтымақтылығын көрсетеді. Мұның бәрі жан-ұяда ба-лалардың дұрыс тәрбиеленуіне ықпал жасайды. Некеге бір жастағы адамдар отыруға болады. Ал некеге отырған адамдардың жастары әр мөлшерде болса олар онда тойдын әсерін сонда көреді.

Бұл нағыз бақытсыздық, Некеге отыру үшін ерлі-зайыпты адамдар бірін-бірі ұзақ жылдар бойы білуі керек. Олардың психологиялық деңгейлері бірімен-бірі сай келеме, жоқ болмаса келмейме осылардың барлығына психогигиена ғылыми тұрғыдан жауап беруге тиіс. Гармониялық түрде жыныс қатынастары болуы жан-ұяның беріктігінің ең басты критерийлерінің бірі. Онсыз жан-ұя берік болмайды. Ыдырап кетеді. Бұл нағыз трагедия. Олар әсіресе жас балаларға ете үлкен әсер етеді. Ерлі-зайыпты адамдардың дендері сау болуы, патология аурулар болмауы керек. Олардың моралды жағы өте таза болуы шартты мәселелердің бірі.

5.5.6. Үжымдағы тфшілік өмір психогигаенасы

Жан-ұядағы, өндіріс бригадалардағы, студент жастар арасын-дағы қарым-қатынасының психогигиена ерекше бір категорияларға жатады. Олар бір-бірінің ойын жақсы білуі керек. Бір-біреулеріне әр түрлі жағдай болғанда, көмекке келуі тиіс. Идеялары және бағыттары бір болуы тиіс. Бұл өте күрделі және шешуі табылмай келе жатқан проблемалардың бірі. Тұлғалардың бірінің психологиясы екіншісінің психологиясына сай келуі керек. Ондай бірлестік қайдан болсын. Адамдардың өздері биологиялық жағынан бір-біріне сай келмейді. Олар өте төтенше жағдайларда жаратылған биологиялық құбылыс. Осы проблемаларды шешу психогигиена ғылымының міндеттері, ол рухани Денсаулықты күшейтеді, адам өзін өзі жақсы ұстай алады, салауатты өмір сүреді.

121

ҮІ. ДЕНСАУЛЫҚ ЖӘНЕ ЖЕКЕ БАС ТАЗАЛЫҒЫ

(ГИГИЕНАСЫ)

Әр қашанда жұмысқа деген ынта-

жігеріңіз кұшті болу үшін, өзіңе

кейбір уақытта дем алыс беріп қою

керек немесе жұмыстың турін

өзгертуіңіз керек. Ағзаға түскен

жүктеме дем алыспен алмастырылып

отырмаса, онда төзімділік төмендеп

кетеді. Садақтың жібі сияқты ол

тарс етіп үзіліп кетуі мумкін.

Ян Амос Коменский

6.1. Гигиена ғылымы туралы жалпы түсінік

Гигиена грек сөзі — Gиgіеіпоs — емдеу, денсаулық әкеледі деген мағына береді, профилактика деген ұғым. Адам ағзасына айналаны қоршаған сыртқы орта факторлары мен әлеуметтік жағдайларының тигізетін әсерін зерттейтін медициналық ғылым. Медицина ғылымдарының өте көрнекті салаларының бірі. Медициналық оқу орындарында санитарлық-гигиеналық факультеттері мен кафедралар бар. Арнаулы түрде маман-дәрігерлер-гигаенистер дайындалады.

Гигиена — аурулардың алдын алуға және денсаулық сақтауды қорғайды. Денсаулыққа зиян келтіретін азық-түрлерін жойып жіберуге гигиенистер ат салысады. Денсаулыққа зиян келтіретін факторлардың болмауын гигиена ғылымы қатаң бақылау жасап отырады. Адамдардың айналасын қоршаған сыртқы ортаның факторларын негізге ала отырып, гигиенистер адамзат баласының тіршілігі мен еңбегіне ыңғайлы жағдайлар жасауға адамзат баласын аурулардан айықтыруға, дерттер мен өлік көрсеткіштерін төмендетуге тіршілік өмірді ұзартуға, еңбекке деген қабілеттілікті көтеруге және т.б. биологиялық жағдайларды жақсартуға бағытталған ғылым. Неше түрлі әдістері, практикада қолданатын нақтылы тәсіддері болады. Осының бәрі адмның денсаулығын арттыруға қолданылады.

Сонымен гигиена ғылымының негізгі көздеген мақсаты — адамдардың айналасын қоршаған сыртқы орта факторларын сауықтыру арқылы бірінші денсаулық сақтаудың профилактикасын өткізу. Бір сөзбен айтқанда адамзат баласына залал

122

келтіретін факторлардан адамзат баласын қорғау. Жалпы гигиена, еңбек гигиенасы, оқушы жастар гигиенасы, тағам гигиенасы, әйелдер гигиенасы болып бірнешеге бөлінеді. Әрбірінің өздерінің алдына қойған мақсаттары бар.

Дәрігер-гигиенистер, санитарлар айналаны қоршаған сыртқы ортаның адамдар өмірі мен жұмыс жағдайларының келеңсіз тұстарының алдын алатын ескертпе керіністеріндей күн сайын болатын санитарлық-гигиеналық бақылау жүргізіп, әрбір кездескен қолайсыз жағдайлардьщ жолына тосқауыл қойып отырады. Жұқпалы ауруларды таратпай, алдын алу мақсаттарымен қаптап кететін жұқпалы дерттерге қарсы медициналық әдістер мен шараларды кең көлемде қолданады. Неше түрлі алдыңғы қатардағы шараларды іс жүзіне асырып эпидемияға қарсы күресті үдете түседі. Ауа райының өзгешелігін, микроклиматтың біркелкі еместігін, судағы ауру тарататын микробтардың санын анықтап, биологиялық ерекшеліктерін ескеріп, ауадағы шаң-тозаңдардағы микробтарды біліп, қала ішіндегі түтіннің құрамын анықтап, олармен биологиялық және химиялық күрес жүргізудің жолдарын белгілеп береді.

Қай саладағы дәрігерлер қызметінде болмасын профилактикалық іс-әрекет жасап, көзге көріне түседі. Оларды жасау үшін терең ой, жүйрік ақыл керек. Адамзат баласының денсаулығы бірімен-бірі байланысты табиғи (биосфералық) және әлеуметтік-экономикалық, саяси факторлардың әсерлерімен қалылтасады. Биосфералық факторларға жататындар: атмос-фералық ауа (тропосферадағы), су (гидросферадағы), жер (литосферадағы, космостық факторлар (кун сәулесі), әлеуметгік факторларға еңбек және оқу жағдайлары, тамақ, киім-кешек, тесек-орын, жағдайы және т.б. жатады. Бұл факторлар адамдардың салауатты омір сүру салтын қалыптастырады. Бұл факторлар қолайсыз болғанда неше түрлі зиянды дағдылар дамып кетеді. Арақ-шараи ішу, темекі шегу, наркотикалық заттар мен әурелену, токсикоманиямен айналысу ерекше етек алады.