5.4. Стресті болдырмаудың жолдары

1. Денсаулық психологиясы көпшіліктің қалаған арманына ілігіп отыр. Өйткені әлеуметтік жағдай, нарықтық эклономика, денсаулыққа ерекше әсер етіп, халықтың дснсаулығы айтар-лықтай төмендеп кетті. Не көп ауру көп. Дәрі-дәрмек өте қымбат. Оларды сатып алуға халықтың шамасы келе бермейді.

2. Денсаулық адам психикасына байланысты. Экономикалық жағдайларға байланысты мінез-кұлық өзгереді.

5.5. Психогигиена және денсаулық

Психогагиена — адамның денсаулығын сақтауға және нығайтуға арналған шараларды іске асыру міндетін алдына қойып, оны ойдағыдай іске асыру мақсатын көздейді. Адамның рухани байлығын дамыту, оңай проблема емес. Ол ауызбен айтқанға оңай болғанымен, іс жүзіне асыру өте қиын. Психогигиена ағзанның сау болуын қамтамасыз етуі керек. Психогигиена психологиялық профилактикамен тығыз байланыста болады.

118

Психогигиена мен психологиялық профилактиканың зерттейтін объектісі береу-ақ. Сондықтан да психогигиена мен психопро-филактиканы бір-бірінен айыру өте киын. Психогигиена шаралар

тек психиологиялық ауруларды (невроздар, қояншық ауруларды емдеуге қодданылатын шараларды пайдалану мақсатын көздеп

қана қоймай, сонымен бірге соматикалық дерттерді де ол емдеуге мүмкіншілік тудырады. Психогигиена нешс гүрлі жүрек ауруларын — инфаркт, ми соқпасын (инсульт), неше түрлі гипертоникалық ауруларды, онын, негізінде болатын гипертоникалық ауруларды емдеудің неше түрлі тәсіддерін беріп отырады. Алкоголикгерді, есірткі заттармен әуестенетін, токси-командармен күрес жүргізуде психогигиенаның атқаратын рөлі орасан зор. Неше түрлі психоздарды емдеуге жол ашады. Психогигиена бір неше бөлімге бөлінеді.

1) жас ерекшелігінің психогигиенасы;

2) Еңбек және оқу психогигиенасы;

3) үй-жай психогигиенасы;

4) жан ұямен жыныс психогигиенасы;

5) ұжым, тіршілік өмірінің психогигиенасы және т. б.

5.5.1. Жас ерекшелік шеихогигиенасы

Жас ерекшелік гигиенасы — адамнын рухани денсаулығына бақылау жасап, деннің сау болуын қамтамасыз ететін психогигиенаның көрнекті саласының бірі. Тіпті ананың құрсағындағы жатқан баланың дені сау болып тууына ол қамқорлық жасайды. Ана кезінде, оларға психогигиеналық талаптар қойып олардың қатаң сақтауын қадағалайды және орындауды сұрайды. Бала туу үрдісінде қадағалайды. Туған нәрестелерді қалай емізу керек екені тыс қалмайды. Алдағы уақытта сәби дұрыс өсуіне, денсаулыгана бақылау жасап отырады. Мектепке барған жасына дейін бала психогигиенаның бақылауында болады. Мектепте оқып жүрген шағында да, оның жүктемесі қатаң бақылауда болады. Кейін профессия тандау проблемасы да психогигиенасыз өтпейді. Алкоголь мен шұғылданбауына үгіт-насихат жұмыстарын жүргізеді. Тіпті махаббат проблемаларыменде психогигиена айналысады. Психогигиена қартайған адамдардың психологиясынаы да сырт қалтырмайды. Әсіресе қарт адамдарға жастарды жақсы қарауға шақырып отырады.

119

5.5.2. Еңбек және оку психогигиенасы

Бұл бөлім психогигиенаның өте күрделі бөлімдерінің бірі. Еңбек қуаныштың қайнар көзі. Ол адамның рухани денсаулығын күшейтеді.

Еңбек тәртібі қатаң сақталынуы тиіс. Ұжымда тұлға өзін-өзі дұ-рыс ұстай білу керек. Ұжым мүшелері мен дұрыс қарым-қатынаста болған дұрыс. Ұжымда беделді болсаңыз, ден саулығыңыз орта түседі.

Еңбек психологиясының қатаң сақталуын, психогигиена бақылау жасап отырады. Еңбек тазалығының сақталуына да қатаң бақылау жасап, жәрдемдеседі. Неше түрлі автоматты механизмдер адамның физиологиялық мүмкіндіктеріне сай келуі керек. Адам сағатына қанша ақпарат қабылдауы тиіс, осының бәрін психогигиена қарап, бақылау жасайды. Бұл проблемамен жаңа ғылым бағыты - эргономика айналысады. Сонда да болса психогигиена оған бірнеше кеңес беріп, ұсыныстар жасайды. Эргономика тек еңбек туралы ғылым емес, сондай-ақ ол еңбек психологиясымен де, еңбек физиологиясы проблемаларьшенде айналысады. Космикалық мәселелерменде шұғылданады. Адамның жұмыста сергек жүруін қадағалайды. Жұмыс орындарында психоэмоциялық кабинеттердің болуына талап қояды. Күннен-күнге технологиялық үрдістер күшейіп, осыған орай техниканың көбеюі психогигиенаның жаңа саласы инженерлік психологияның пайда болуына әкеп соғып отыр. Еңбекті ғылыми түрде ұйымдастыру қазіргі кезде ең бір ірі проблемалардың бірі. Интеллектуалды еңбек психологиясы психогигиенаның ең бір басты белмінінің біріне айналып отыр.