17) Dyspozycja- pojęcie ,toposy I figury kompozycyjne

DISPOSITIO – plan dyspozycyjny, kompozycja materiału, zasady budowy. Zajmuje się kompozycją wypowiedzi. Uporządkowanie argumentów w spójną całość.

Platon uważał, że mowa musi mieć wyraziste krańce, a między jej elementami muszą istnieć sensowne proporcje. Według Arystotelesa wypowiedź musi mieć wstęp, przedstawienie sprawy, udowodnienie i epilog.

Etapy kompozycji w starożytności:

• porządek mowy naturalnej – wynika z potocznego mówienia,

• porządek mowy artystycznej – porządek mowy naturalny zmodyfikowany.

Elementy kompozycji:

1. WSTĘP – przedstawia przedmiot sprawy, określa cele mówi i rodzaj perswazji, przygotować odbiorcę do zrozumienia tematu, należy też jeżeli to możliwe zdobyć jego przychylność. Rodzaje wstępu (zależy od rozmówcy i tematu): zwyczajny, ujmujący, uroczysty, nadzwyczajny. Wstęp powinien zawierać: odwołanie się do głównych myśli dyskursu by skoncentrować się, dostosowanie się do okoliczności, czasu, zdarzeń i ludzi, dostrojenie wstępu do celu perswazji. Wstęp powinien się oznaczać takimi cechami: stosowny, staranny, rzeczowy, prosty, skromny, zwięzły. Kończąc wstęp należy przedłożyć TEMAT mowy sformułowany na etapie inwencyjnym, wyrażony jasnym i zwięzłym zdaniem.

2. OPOWIADANIE – inaczej narracja, jest szczegółowe opisanie przedmiotu mowy. Cechy: jasność, wiarygodność. Polega ono na uzasadnieniu swojej racji albo przez dowodowe obalenie innych argumentów. Wyróżniamy opowiadanie: proste, naśladowcze, historyczne, filozoficzne.

3. ARGUMENTACJA – temat i cele mowy decydują jakie argumenty są potrzebne. Zasady argumentacji: nie należy uzasadniać rzeczy oczywistych, argumenty ważne powinny być uszeregowane, argumenty należy systematyzować od najsłabszych do najmocniejszych lub odwrotnie, w zależności od przeciwnika. Argumenty perswazyjne muszą trafiać w najprostszy sposób do odbiorcy, i przekonywać go.

4. ZAKOŃCZENIE – decyduje o efekcie argumentacji. Zakończenie powinno zawierać: życzliwy stosunek mówiącego do słuchaczy, mający na celu zjednanie ich sobie, wyeksponowanie głównej dewizy dyskursu, próbę wywołania stosownego wzruszenia u słuchaczy, uwypuklenie głównych argumentów perswazji, stworzenie przemyślanej konstrukcji ostatniego zdania.

18) Elokucja- pojęcie, zasady, triada stylistyczna, styl retoryczny, stylistyka interakcyjna I dziennikarska

Elokucja – słowne wyrażanie tekstu

3 style:

• niski – docere,

• średni – delectare,

• wysoki – movere,

Koło Wergilego – poszczególnym stylom przypisywał on różne rzeczy (rośliny, zaody, zwierzęta i in.)

Zasada harmonii 3 stylów: retor powinien umieć posługiwać się trzema stylami w jednej mowie.

STYL NISKI (Rej):

• dydaktyczny

• bliski mowie potoczne,

• unika wieloznaczności,

STYL ŚREDNI (Kochanowski):

• tematy mniejszej wagi niż w stylu wysokim,

• uboższe środki stylistyczne

• epigramaty, fraszki,

STYL WYSOKI:

• odkrywczość obrazowania,

• wiele tropów stylistycznych,

• oda, elegia, epopeja,

azjanizm – styl wzniosły

attycyzm – styl prosty i średni

brakujące do triady ogniwo to cyceronianizm (pomiędzy azjanizmem a attycyzmem)

Od Nietzschego (XIX/XX w.) rozróżniamy 2 opozycyjne style:

• dionizyjski – nieuwzględnianie reguł, emocjonalność, twórczy stosunek do języka; np. : Tuwim, Leśmian,

• apolliński – intelektualizm, plastyczność, umiar; Staff, Lechoń,

• przezroczysty – został wyróżniony w XX w.; bliski stylowi średniemu; cechuje się:

• bezstylowością,

• przedmiotowością,

• czystą mową na rzecz leksyki,

W opozycji do niego jest styl nieprzezroczysty (zmetaforyzowany, pełen ozdób).

Niedawno pojawiło się pojęcie stopnia zerowego stylu – mowa narzędziem komunikacji (R. Barthes)Zmieniają się nazwy stylów, ale ich istota pozostaje taka sama.

Enumeracja – (np.: „wino, kobiety i śpiew”, „Bóg, honor, ojczyzna”) – taki układ to  gotowy schemat komunikacyjny; łatwość zapamiętania,

Porównanie – nieznane relacje sprowadza do znanych; dokonanie upoglądowienia,

Powtórzenie – podkreśla myśl, wzmacnia tezę; ta figura tekstowa może być zasadą reklamowania,

FIGURY
Monosemiotyczne	polisemiotyczne – odwołują się do wielu systemów
intermedialne – ta sama informacja podawana jest w wielu wydaniach	intersemiotyczne – np. obraz i podpis pod nim

STYL RETORYCZNY:

• mnogość figur,

• sentencjonalny,

• kunsztowny,

• erudycyjny,

ZASADY STYLU:

• poprawność,

• jasność,

• takt decorum (stosowność),

• ozdobność (teoria ornatus),

3 ZASADY SPÓJNOŚCI:

• jeden temat,

• jeden nadawca,

• jeden odbiorca,

Trzeba parafrazować, podsumowywać i powtarzać.

STYL DZIENNIKARSKI ( „język prasy”):

• informuje czytelnika o tym co się zdarzyło lub zdarza

• przekazuje co dziennikarz wdział i przeżył

• przekonuje czytelnika co jest dobre lub zła ( jak ma myśleć lub postępować)

INFORMACJA	PUBLICYSTYKA
Monologowość	Dialogowość
Potoczność	Oficjalność
Szablonowość	Nieszablonowość

STYL BLOGOWY:

• informacje przeplatają się komentarzem,

STYL WIZUALNY:

• tabele, diagramy itp.,

Stylistyka interakcyjna tekstów dziennikarskich:

• konwersacyjność (listy od czytelników i od redakcji, nekrologi),

• polemiczność,

• retoryczność (apele, rubryki co-gdzie-kiedy),

• intertekstualność, intermedialność („chcesz więcej? zajrzyj na…”),