8. Retoryczność gatunków dziennikarskich I tekstów użytkowych /okołodziennikarskich/

8. Metody retorycznej analizy tekstu

podejście neoarystotelesowskie (toposy, argumentacja, stylistyka, progimnazmaty),

metoda gatunkowa – każdy tekst jest reprezentantem określonego gatunku. Trzeba mieć to na względzie.

metoda metaforyczna – analiza z użyciem aparatu tropologicznego (środki stylistyczne)

metoda noworetoryczna – neoretoryka – badanie tekstu oparte na aparacie argumentacyjnym. Argumenty rzeczowe racjonalizują tekst.

8. Triady retoryczne

1. funkcje retoryczne:

• DOCERE – f. poznawcza,

• DELECTARE – f. estetyczna,

• MOVERE – f. sugestyjna,

2 .Uniwersalne zasady retoryki:

• Organiczności

• Stosowności.

• Funkcjonalności

3. Trzy strategie perswadowania:

• LOGOS

• ETHOS

• PATHOS

4. Triada stylowa:

• niski – docere,

• średni – delectare,

• wysoki – movere,

5.Działy retoryki:

• Inwentio

• Dispositio  trzy podstawowe

• Elocutio

3 rodzaje mowy wg. Arystotelesa

• doradcza (polityczna) – czas przyszły,

• sądowa – czas przeszły,

• popisowa – czas teraźniejszy,

Rodzaje toposów:

• kompozycyjne

• elokucyjne

• pronuncjalne

FORMY PERSWAZJI:

• przekonywanie

• nakłanianie

• pobudzanie

Retoryka a erystyka

• retoryka – cechy prawdziwe, erystyka – cechy wygodne,

• retoryka zakłada istnienie prawdy obiektywnej, podczas gdy dla erystyki prawda obiektywna nie istnieje, słuszne jest to, co jest wygodne w osiągnięciu celu,

• retoryka to nauka odrębna; erystyka – na pograniczy innych,

• Łączy je skuteczność działania za pomocą słów

• Erystyka nie jest nauką

• Erystyka nigdy nie należała do retoryki

• W retoryce jest jawność reguł gry, a w erystyce są zaciemnione

Czy zmienia się teoria retoryki?

Niedawno pojawiło się pojęcie stopnia zerowego stylu – mowa narzędziem komunikacji (R. Barthes)

Zmieniają się nazwy stylów, ale ich istota pozostaje taka sama.

Enumeracja – (np.: „wino, kobiety i śpiew”, „Bóg, honor, ojczyzna”) – taki układ to  gotowy schemat komunikacyjny; łatwość zapamiętania,

Porównanie – nieznane relacje sprowadza do znanych; dokonanie upoglądowienia,

Powtórzenie – podkreśla myśl, wzmacnia tezę; ta figura tekstowa może być zasadą reklamowania,

Pojawiają się interaktywne gatunki:

• chat,

• e-mail,

• blog,

• sms,

• audiotele,

Retoryka a retoryczność

Ponowoczesnego status retoryki, będący dziś zarówno pewną dziedziną wiedzy, jak i pewną uniwersalną i nieredukowalną właściwością języka, zwaną częściej retorycznością. Retoryczność to także retoryka, ale o innym „stanie skupienia”: wyemancypowana spod władzy filozofii, antyfundamentalistyczna, epistemologicznie niepewna, ahistoryczna, nomadyczna, zarazem niesubstancjalna i światotwórcza – a więc bliżej jej do sofistów niż do Arystotelesa czy Platona. Nie jest ona systemem – nie daje się nawet sprowadzić do systemu tropologicznego, choć to tropy i figury stanowią jej siłę napędową – ale raczej pewnym „residuum nieokreśloności”, które wymyka się systemowi – dzięki czemu stała się jednym z najważniejszych pojęć poststrukturalistycznego nominalizmu i szeroko pojętej myśli postmodernistycznej. Zarazem jednak – wbrew potocznym sądom zarówno badaczy klasycznych, jak i postmodernistycznych – nie utraciła ona łączności z retoryką w klasycznym sensie, wyrosłą na gruncie filozofii fundamentalistycznych. Relacji klasycznej retoryki i ponowoczesnej retoryczności nie da się określić za pomocą opozycji; trzeba ją raczej widzieć – co proponuje się w niniejszej książce – jako alegorię, rozumianą (za Paulem de Manem) jako relacja oparta na nieustannym wzajemnym podważaniu autorytetu drugiej strony.

Toposy inwencyjne - Toposy inwencyjne czyli „źródła” i „magazyny” dowodów i pomysłów.

toposy elokucyjne, integralność retoryki?

Retoryczność - cecha retoryki. Ja wymieniłam praktycznie wszystkie gatunki dziennikarskie, które były retoryczne (na ostatnim wykładzie je podawała). Napisałam, że retoryczność występuje w dyskursie publicznym (chociaż nie wiem czy to było dobrze). Podałam też przykład retoryki politycznej, dziennikarskiej, topiki i napisałam - co to jest i dlaczego jest to retoryczne. O i tak, w sumie to w tym pytaniu się rozpisałam

PRZEGLĄD GATUNKÓW ZE WZGLĘDU NA RETORYCZNOŚĆ: 1) życiorys, sylwetka, nekrolog – retoryka w nich występuje w rekomendowaniu osób, grze emocji, wyrażaniu szacunku i kreatywności formy 2) przegląd prasy – retoryka przejawia się tu w powiadamianiu o konkurencji i niechcianej reklamie; spełnia funkcje rozrywkowo-komentatorską 3) recenzja – dyskusja z dziełem, subiektywizm, polemika, własna postawa wobec dzieła; retoryka objawia się przy kształtowaniu gustów odbiorców; ta forma reklamy jest gatunkiem dialogowym i nastawionym na czytelnika 4) notatka – infotament=informacja+rozrywka 5) reportaż – piszący gromadzi w sobie emocje, problem jak je wyrazić; media elektroniczne zjadają reportażystom tematy; retoryczność polega na kształtowaniu postaw, wywoływaniu przeżyć i przedstawianiu autorskiego punktu widzenia; reportaż angielski jest bardzo chłodny, obiektywny a francuski – socjologiczny, daleki od literatury 6) komentarz – retoryczność polega na chęci przekonania odbiorcy oraz formule: teza + argument; gatunek polemiczny, subiektywny 7) polemika prasowa – erystyka odgrywa tu ważną rolę: walka na słowa, spór, dysputa publiczna 8) zapowiedź – retoryka w zaczęcie do przeczytania, formie apelu, reklamy 9) raport – retoryka w logicznym toku rozumowania; funkcja komentatorska z perspektywy całego społeczeństwa; temat aktualnie dyskutowany 10) wywiad – zależy od strategii jaką przyjmie gospodarz; retoryka w chęci zdobycia życzliwości rozmówcy, argumentacji i błyskotliwości 11) felieton – pole popisu dla retora: gawędziarskość, syntetyczny ale dowcipny, jak zaciekawić czytelnika, felietonista nakłada maski (np., kpiarza, przewodnika, prowokatora), gry językowe aktywują odbiorcę 12) esej – odmiana literatury retorycznej; ważna jest inwencja, atrakcyjna forma, polemiczność, indywidualność, wywiad fikcyjny z samym sobą, utajona perswazyjność, ważna jest sztuka argumentów 13-05-2008 teksty użytkowe: płaszczyzna gramatyczna i płaszczyzna środków retorycznych (sterują postawami odbiorcy) RETORYCZNOŚĆ TEKSTÓW UŻYTKOWYCH: 1) nota o dziele – to nota redakcyjna; to paratekst; ciekawą nota jest antynota (a rebours); ma zachęcić do przeczytania; ten gatunek ma przełożenie na zachęty publikowane w prasie 2) ogłoszenie – wiele tu aktów mowy z cechami perswazji; to co ogłaszamy jest najlepsze 3) list do redakcji – retoryka utwierdzająca w poradnictwie 4) list motywacyjny – pokazanie siebie z jak najlepszej strony 5) slogany, hasła – mikrowypowiedzi perswazyjne kondensujące treść o charakterze zaklęć słownych; zbiór planów, obietnic i opinii wykorzystywanych w walce politycznej, plotkarstwie 6) laudacja – wyrazy podziwu 7) życzenia – tu liczy się fajny pomysł, np. ułożenie rymowanki (tu pole do popisu dla retora) 8) oświadczenie – retoryczność polega np. w bronieniu czegoś O retoryce gazety, obok tekstów, stanowią dołączane gadżety, konkursy i inne. Ewolucja retoryczności reportażu: okres międzywojenny - występowały różne odmiany: literacki, publicystyczny, popularny - najuważniejsi twórcy tu: Dąbrowska, Żeromski, Broniewski 50 dni w ZSRR - perswazyjne tytuły, np. Uciekające pieniądze - odwoływano się do toposów - epilogos u Kuncewiczowej Warszawa w nocy - wymiar stylistyczny: obrazowość języka, wyszukana metaforyka, patos i wyolbrzymianie, stosowność języka: oddać opisywane zjawisko poprzez operowanie kontrastem, ekspresywizmy, wykrzyknienia, - retoryczność reportaży zależała od tematu (strajk, bezrobocie, akcje wynaradawiania, pogromy Żydów) - demaskujące i oskarżające socrealizm - tendencyjność - dokumentaryzm - formalny schematyzm - stylistyka na usługach dydaktyzmu - tematyka: Nowa Huta, wieś, partia, przemiany, socjalistyczne idee - metaforyka technologiczna - alegorie – pokazywały wielkie zmiany - antytezy – by odróżnić stare od nowego - modelowe biografie ludzi