8. Retoryka a inne dyscypliny

ZWIĄZKI RETORYKI Z INNYMI DZIEDZINAMI NAUK:

1. gramatyka,

2. logika,

3. poetyka,

4. filozofia,

5. religia,

6. sztuki plastyczne,

7. komunikacja,

ad. 1) Gramatyka skupia się na poprawności wypowiedzi; retoryka jest nadbudową nad nią. Chodzi tu o komunikatywność.

ad. 2) Chodzi tu o prawdziwość wypowiedzi.

Retoryka a logika praktyczna (na poziomie LOGOS):

• pytania i odpowiedzi,

• tezy,

• wnioskowanie,

• argumenty i wnioski,

Błędy w rozumieniu:

• błędne koło (to samo przez to samo),

• nieznane przez nieznane,

Błędy logiczne:

• niespójność składniowa (anakolut),

• niedopuszczalne zestawienia słów (np. chyba na pewno, alkohol sprzedajemy od 18 lat),

• niejasność,

• niedopowiedzenie,

ad. 4) Chodzi tu o wiedzę sprawdzoną. Epistemologia.

ad. 5) Chodzi tu o topikę chrześcijańską. Oddziałuje ona mocno na uczucia odbiorcy, dlatego po te toposy chętnie sięgają politycy.

ad. 6) Np. ikonologia. Retoryka w ?Encyklopedii Ripy to kobieta z berłem i książką; retorykę sądową symbolizuje lew, poglądową – koza, rozważającą – smok.

Mimesis – naśladowanie wzorów. Naśladuje się zazwyczaj: świętych, starożytnych myślicieli.

ad. 7) Nadawca to ten, kto przekonuje. Odbiorca to ten, który jest przekonywany.

Arystoteles zwracał uwagę na interakcyjność retoryki. Komunikacja ma jakiś kontekst.

8. Retoryka komunikacyjna

- jest podstawowym narzędziem komunikacyjnym,

- po stronie odbiorcy powstaje pathos,

- w dyskursie medialnym liczą się przede wszystkim postawy, przekonania, wybory,

- retoryka to skuteczna komunikacja,

- sztuka negocjacji i porozumiewania się,

- każda komunikacja jest retoryczna, a dobra to taka, w której dochodzi do sprzężenia zwrotnego -> porozumienia

- body language,

- Lawwel Nadawca (przekonuje) – Mowa (komunikat oparty na retoryce) – Odbiorca (jest przekonywany)

8. Pojęcie mimesis

Inaczej imitacja. Sztuka zawsze naśladuje słowem. To naśladownictwo, odtwarzanie. Naśladowanie ludzi, natury, itd. Mimesis nie jest kopiowaniem. Mimesis odnosi się do rzeczy i słów (res i verba). Naśladuje się mistrzów, bierze z nich przykład.

8. Retoryka arystotelesa

• sam Arystoteles nie wymyślił retoryki; miał poprzedników: Platona, Sokratesa, Gargiasza, Isokratesa; Arystoteles uporządkował retorykę

• szkoła arystotelesowska kładła nacisk na teorię

• Arystoteles podkreślał wagę logicznej argumentacji

• zauważył interdyscyplinarny charakter retoryki

• Retoryka – metoda, technika rozumowania, argumentacji i ekspresji słownej

• I i II księga to inwencja

• III księga to Elokucja, dyspozycja i actio; pominięcie zapamiętywania

• Mówca-słuchacz-mowa

• 3 elementy duszy ludzkiej: rozum, wola i uczucia (logos, ethos, pathos)

• Arystoteles wynalazł typ argumentacji „za i przeciw” (np. „tak, ale…”)

• podkreślał komunikatywność języka, ale i funkcje: ekspresywna i impresywną mowy

• związki retoryki z dialektyką

• 3 rodzaje mowy:

  • doradcza (polityczna) – czas przyszły,

  • sądowa – czas przeszły,

  • popisowa – czas teraźniejszy,

    • toposy

    • potrzeba zachowania złotego środka stylu