8. Elokucja – pojęcie, zasady, triada stylistyczna, styl retoryczny, stylistyka interakcyjna

- Elocutio- ubieranie w słowa, nadawanie materiałowi kształtu słownego. (tropy i figury; okresy retoryczne)

Zasady cechy/stylu:

- poprawność gramatyczna,

- jasność,

- takt, czyli stosowność (decorum)

- ozdobność (ornatus) – używano w tekście tropów i figur

Stylistyka a retoryka – w XIX w. zastąpiono retorykę- stylistyką. Język – żeby uczynić go jasnym; odżargonować np. wyodrębniać zamiast wyabstrahować

Triada stylowa:

• niski – docere,

• średni – delectare,

• wysoki – movere,

Koło Wergilego – poszczególnym stylom przypisywał on różne rzeczy (rośliny, zaody, zwierzęta i in.)

Zasada harmonii 3 stylów: retor powinien umieć posługiwać się trzema stylami w jednej mowie.

STYL NISKI (Rej):

• dydaktyczny

• bliski mowie potoczne,

• unika wieloznaczności,

STYL ŚREDNI (Kochanowski):

• tematy mniejszej wagi niż w stylu wysokim,

• uboższe środki stylistyczne

• epigramaty, fraszki,

STYL WYSOKI:

• odkrywczość obrazowania,

• wiele tropów stylistycznych,

• oda, elegia, epopeja,

azjanizm – styl wzniosły

attycyzm – styl prosty i średni

Brakujące do triady ogniwo to cyceronianizm (pomiędzy azjanizmem a attycyzmem)

Od Nietzschego (XIX/XX w.) rozróżniamy 2 opozycyjne style:

• dionizyjski – nieuwzględnianie reguł, emocjonalność, twórczy stosunek do języka; np. : Tuwim, Leśmian,

• apolliński – intelektualizm, plastyczność, umiar; Staff, Lechoń,

• przezroczysty – został wyróżniony w XX w.; bliski stylowi średniemu; cechuje się:

• bezstylowością,

• przedmiotowością,

• czystą mową na rzecz leksyki,

W opozycji do niego jest styl nieprzezroczysty (zmetaforyzowany, pełen ozdób).

Niedawno pojawiło się pojęcie stopnia zerowego stylu – mowa narzędziem komunikacji (R. Barthes)

Styl retoryczny: to co zdobnicze -> to co artystyczne -> wyraz osobowości -> odstępstwa od normy -> koncepcja funkcjonalna -> działanie językowe -> cechy tekstu (styl należy do tekstu) Aktualnie!

Cechy:

mnogość figur,

sentencjonalny,

kunsztowny,

erudycyjny,

Stylistyka interakcyjna – ( konwersacyjność -> s. kolokwialny, retoryczność -> s. ironiczny, retoryczno – perswazyjny; intertekstualność; polemiczność -> s. polemiczny)

8. Memoria, actio

memoria = mnemonika – sztuka intelektu i zapamiętywania; nadmiar informacji utrudnia zapamiętywanie; oto najważniejsze zagrożenia dla tej sztuki:

• mechaniczne nośniki pamięci,

• nadmiar danych,

• ogromne przyspieszenie procesów historycznych,

Wyróżnia się pamięć:

- naturalną

- sztuczną

- długotrwałą

- krótkotrwałą

- Elektroniczne przechowywanie tekstów. (Wyręcza pamięć)

- Kultura pamięci uległa osłabieniu wraz z wynalezieniem druku

- Zapamiętywanie -> przechowywanie -> przypominanie

- Nadmiar danych jest zagrożeniem dla pamięci.

Techniki zapamiętywania:

- porcjowanie informacji,

- hierarchizowanie,

- metoda skojarzeń,

- przechowywanie powtórzeń,

- zdolność koncentracji,

- zaangażowanie w temat

Pamięć sztuczna to pamięć wypracowana.

Zapamiętujemy:

• 10% czytanego,

• 20% słyszanego,

• 30% zobaczonego,

• 70% widzianego i słyszanego,

• 80% tego, co sami powiedzieliśmy,

• 90% tego, co sami zrobiliśmy,

Mnemotechnika posługuje się rymowankami.

Mistrzem mnemoniki był Seneka.

ACTIO

Warunki skutecznej mowy w odniesieniu do mówcy:

• spokojny, zaangażowany, pewny siebie,

• przewaga idei nad słowami,

• urozmaicona forma mowy,

• ostrożnie z dowcipem,

• logiczność,

• rzeczowość,

Odpowiedzialność za słowa nierozerwalnie wiąże się z:

• prawdą,

• unikaniem sarkazmu,

• unikaniem pogardy,

• unikaniem manipulacji,

Własny styl wypowiedzi wiąże się z:

• siłą głosu,

• akcentowaniem,

• tempem wypowiedzi,

• spontanicznością,

Błędy wygłaszania:

• skomplikowana konstrukcja zdań,

• nieprawidłowy szyk zdania,

• słownictwo niedostosowane do poziomu audytorium,

• nadmiar zapożyczeń,

• pustosłowie,

• nadmierny patos,

• górnolotne słowa,

Kryteria oceny wystąpień:

• treść,

• emocje,

• styl,