Pojęcie toposu I rodzaje toposów
Toposy (gr. źródło, magazyn pomysłów), kojarzą się z powtarzalnością twórczo wykorzystywaną. Topos oznacza zmienność w niezmienności.
Toposy to zbory ujęć, które wciąż się aktualizuje.
Toposy powstały w starożytności, gdy nie znano pojęcia oryginalności. Ideę oryginalności stworzono dopiero pod koniec XIX w., w duchu romantyzmu, który kładł nacisk na indywidualizm.
Arystoteles: toposy – miejsca w wyobraźni, w których szuka się inspiracji do mów.
Topika – to zbiór toposów; gotowych argumentów; nauk o toposach. Mogą być wspólne (uniwersalne mądrości) lub specjalne (do konkretnej dziedziny wiedzy np. prawnicze)
Współczesne toposy badał Curtius – narzędzie służące do opisu i interpretacji tekstu.
Rodzaje toposów:
- kompozycyjne
-elokucyjne
- pronuncjalne
Podstawą była wiedza; żywa tradycja; przygotowane struktury współtworzone przez odbiorców (dwugłos z odbiorcą). Topos pełni funkcję argumentacyjną -> ma wesprzeć tezę. Toposy bardziej się odnajduje niż tworzy.
Topika imienna- wciąż powraca imię jakiegoś bohatera np. Don juan
Topos z porównania- podobieństwa lub różnice X jest jak Y
Topos gatunkowy- gatunki mają swoje wyznaczniki
Topos uniwersalny- zawsze i wszędzie rozumiane tak samo
Topos kulturowy- w słownikach symboli, kultury
Topos narodowy- najbardziej odbierane w danym narodzie, państwie
Topos środowiskowy- np. dziennikarskie
Osobisty, rodzinny- np. język domowy
Aktualności- ważne w dziennikarstwie
Topika internetowa- nowe fabuły, język (netspeak), nowi bohaterowie.
Progymnasmata
Są to ćwiczenia retoryczne. Były ważne przy tworzeniu form wypowiedzi. Twór grecki; powstawały ich zbiory. Niektóre odpowiadają formą wypowiedzi, a niektóre takim jak np. esej.
Ćwiczenia:
Sztuka porównywania – coś z czymś np. pod kątem zalet, wad. Sztuka retoryczna była na antytezach. Porównanie mogło być poprzez kontrastowanie lub analogię.
Pochwały – można było chwalić osoby, rzeczy, pory roku. To, co chwaliliśmy było wzorcem dla nas; forma ideału. Musieliśmy to uzasadnić by zachęcić do naśladowania.
Opis – tło, kontekst sytuacyjny. Już w starożytności obejmował 7 elementów (co, kto, z czym, z czego, jak, gdzie, kiedy, dlaczego).
Imitowanie czegoś (mimesis) – realistyczne odtwarzanie rzeczywistości.
Przedstawianie charakterów
Chreja – rozprawa dydaktyczna; perswazyjna np. maksyma – wyjaśnienie jej; okazywanie słuszności bądź nie.
Opowiadanie – narracje
Polemika – zbijanie zarzutów
Kompromis – pogodzić rozbieżne stanowiska
Dialog – odwzorowywano dialogi Platona, Cycerona. Narodził się na Agorze. Wymiana opinii wolnych obywateli.
Perwsazja I środki perswazyjne
►PERSWAZJA (jako działanie etyczne, demokratyczne)
instrumentalna publiczna
propaganda reklama
Perswazja jako działanie niedemokratyczne:
„pranie mózgu”,
Indoktrynacja,
ABY PERSWAZJA BYŁA SKUTECZNA:
skierowana do określonego adresata (pouczający – pouczany),
selekcja informacji,
selekcja środków językowych,
gdy odbiorca myśli i działa z wolą odbiorcy,
gdy odbiorca nie różni się od nas diametralnie (w danej kwestii),
7 ETAPÓW PEŁNEJ PERSWAZJI:
zauważenie,
zainteresowanie,
przeczytanie/wysłuchanie,
zrozumienie,
akceptacja treści,
zapamiętanie treści,
zachowanie zgodne z intencjami nadawcy,
FORMY PERSWAZJI:
przekonywanie (argumentowanie),
nakłanianie (propaganda, dydaktyka, reklama),
pobudzanie (agitacja – przekonywanie tłumów: terror myślowy, demagogia, szybkie przekonywanie, emocjonalność, kłamliwe argumenty, chwytliwe hasła),
4 ZASADY PERSWAZJI:
społecznego dowodu słuszności (np. gdy inni kupują produkt X, to ja też go kupię),
sympatii (poprzez np.: komplementy, ładny wygląd),
autorytetu,
niedoboru (np. gdy trudno jest dostać X, to chcemy mieć X),
Sokrates: Przekonuj i daj się przekonywać
światły obywatel,
naoczny świadek,
krytyczny intelektualista,
RELACJE NADAWCA – ODBIORCA:
N = O (debata) – równorzędność,
N > O (polemika, sąd) – pozycja nadrzędności nadawcy nad odbiorcą,
N < O (laudacja, panegiryk) – nadawca jest podporządkowany chwalonemu odbiorcy,
Perswazja odwołuje się do intelektu, woli i uczuć odbiorcy.
PERSWAZYJNE ŚRODKI LEKSYKALNE:
powtarzanie słów (utrwalają się, przenikają do umysłów),
przymiotniki nazywające wartości,
kumulacja synonimów,
zaimek osobowy „my”,
zaimek dzierżawczy „nasz”,
zdania rozkazujące,
pytania:
retoryczne,
inspirujące,
prowokujące,
apostrofy,
zwroty grzecznościowe,
zdania powinnościowe („należy…”),
zdania typu: „żeby…”, „oby…”,
użycie form osobowych futurum (np. „zrobimy…”),
wyrażenia oceniająco-waloryzujące (np.: „uczciwy”, „dobry”),
metaforyka,
ironia,
amplifikacja (powiększenie lub pomniejszenia),
stopniowanie,
TEKST
