2. Таварыства гісторыкаў-марксістаў.

Актыўна дзейнічала ў БССР з 1927 г. Таварыства гісторыкаў-марксістаў, арганізаванае па ініцыятыве акадэміка М.М.Пакроўскага. Таварыства адказвала за арганізацыю даследчыцкай работы па гісторыі бальшавіцкай партыі, за папулярызацыю марксісцка-ленінскай метадалогіі, за барацьбу з т.зв. «буржуазнай ідэалогіяй».

Структура таварыства ішла «зверху ўніз»: да 1929 г. філіялы былі адчынены ў 22 гарадах СССР. 6 кастрычніка 1929 г. адбыўся ўстаноўчы сход беларускага аддзялення, дырэктарам якога быў прызначаны В.Г.Кнорын. Першапачаткова ў склад Таварыства ўвайшло 20 чалавек, у асноўным выкладчыкі ВНУ (Сербента, Югаў, Майзель, Зюзькоў, Гурвіч, Поташ, Сосін, Рыўлін, Эпштэйн, Матулайціс, Шчарбакоў, Дудкоў і інш.). Пасяджэнні Таварыства гісторыкаў-марксістаў праводзіліся штомесячна. На іх заслухоўваліся і абмяркоўваліся даклады, напрыклад, «Істмат і гісторыя», «К.Маркс і Ф.Энгельс аб рускай рэвалюцыі», «Аб рэвалюцыі 1905 – 1907 гг. на Беларусі» і інш. Але з беларускай гісторыяй была звязана меншая палова ўсіх дакладаў.

З 1928 г. Таварыства гісторыкаў-марксістаў было реарганізавана ў Таварыства марксістаў БССР. Колькасць яго членаў дасягнула 35, а ў 1930 г. – 50 чалавек. Праўда, гэта былі ў асноўным маладыя кадры.

У 1930 г. разгарнулася дыскусія па дакладу В.А.Сербенты «Аб становішчы на гістарычным фронце БССР і задачах Таварыства марксістаў», які ім быў зачытаны на Усесаюзнай канферэнцыі Таварыства марксістаў. Па выніках дыскусіі прынялі рашэнне звярнуць увагу на барацьбу з «трацкісцкімі, бундаўскімі і буржуазна-нацыяналістычнымі скажэннямі гісторыі Беларусі і Кампартыі рэспублікі». Справа дайшла да таго, што У.І.Пічэту разам з М.В.Доўнар-Запольскім назвалі «буржуазнымі гісторыкамі».

У 1933 г. Таварыства марксістаў БССР спыніла існаванне. Роспуск быў выкліканы разнародным сацыяльным складам арганізацыі, а таксама рознай палітычнай арыентацыяй членаў Таварыства. Да таго ж адчувалася перавага яўрэйскіх гісторыкаў-марксістаў, якія папалі пад абвінавачванне ў бундызме і сіянізме.

БІЛЕТ 8

1. Летапіс і летапісны звод.

Летапіс — гадавы, больш-менш падрабязны аповед пра падзеі. Летапіс з’яўляецца ранняй формай гістарыяграфіі, якая падае розныя падзеі ў храналагічным парадку, часта без увагі на форму і стыль мовы. У летапісы могуць уключацца дакументы і літаратурныя помнікі, напісаныя не толькі іншым стылі, але і ў іншыя часы. Першыя летапісы да нашага часу не захаваліся, і, па сутнасці, гісторыкі сёння маюць справу не з летапісамі, а з летапіснымі зводамі -гісторыка-літаратурнымі творамі, складзенымі на падставе папярэдніх летапісных запісаў (у далейшым, аднак, дзеля скарачэння будзем называць іх проста летапісамі). Летапісныя зводы дайшлі да нас дзякуючы таму, што яны шмат разоў перапісваліся (спісваліся - адсюль «спісы»). Пры гэтым больш познія летапісныя зводы не толькі з'яўляюцца спісамі папярэдніх, але і змяшчаюць дадатковыя гістарычныя звесткі. Супастаўленне розных спісаў дазваляе вызначыць пратограф -першапачатковы арыгінал, з якога яны спісваліся.

Свод летописный – одна из форм рус. ср.-век. историко-лит. сочинений. В сводах погодно излагались события рус.истории и давалось толкование историч. процесса с точки зрения правящих классов феод. общества. Появление С. л., воспроизводивших историю феод.гос-ва, было связано с определ. этапами в развитии рус. государственности. Первые С. л. были составлены в 11 в. в Киеве и Новгороде. Старший из сохранившихся С. л. - киевский, т. н. В 12-13 вв. С. л. составлялись и в др. центрах Руси (Переяславле Южном, Чернигове, Владимире, Галиче). В 14-15 вв. работа над их созданием велась также в Твери, Москве, Пскове, Смоленске, Вологде и нек-рых др. городах. Как историко-лит. произведения С. л. доживают до 18 в. включительно.С. л. - памятники, сложные по составу. Древнейшие С. л. создавались на основе различных местных устных преданий, погодных записей, переводных житийных и хронографич. памятников и т. д. Старшие своды являлись источниками более поздних. Отсюда преемственность в историч. изложении, широкий хронологич. охват событий от времен Киевской Руси до 14-16 вв., а в отд. случаях - до 17-18 вв. При составлении С. л. использовались также в качестве источников различные лит.повести и сказания, поучения, акты, разрядные записи, родословные предания и т. п. Составление С. л. предпринималось в связи с к.-л. крупным политич. или церк. событием (посажением нового князя, выбором нового митрополита или епископа и т. д.). При этом сводчики стремились идеологич. средствами оправдать политич. действия и притязания своих государей. Установив сложный состав С. л., ученые долгое время видели в них лишь механич. соединение разнородного материала. Господствовало мнение, что каждый С. л. составлялся самостоятельно, а их взаимоотношения не выяснялись.