Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Vozrastnaya_Poso_4_Vosstanovlen.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
848.38 Кб
Скачать

Кырган назын

Кырганнар – ол дээрге алдан бирден сезен бир харга чедир назылыглар-дыр. Азаларнын аалдап келир чылын эрттир чурттаан, четкелернин чедип алыр \езин эрттир чурттаан кижилер болур. Кырганнар дээрге амыдыралдын кадыг-бергезин шыдажып эрткен кижилер-дир (Кенин-Лопсан, 1994, ар. 5).

Психолог Г.С. Абрамованын бодалы-биле кыраан назын дээрге х\нд\л\г дыштанылгаже \нгенини \ези деп турар. Пенсия назыны четкен эр, херээжен кижилерни мындыг янзы б=л\ктеп турар:

  1. Боттарынын хууда =ске ажылдарын кылыр дээш, пенсияже \н\ксээрлер. Б\г\ сагыш-сеткилин бердинипкеш, =скээр, ниитилелден хостуг ажыл кылыксаар кырганнар;

  2. Пенсияже дек белен \н\ксевес хоочуннар. Ажылындан чарлыксавас, олчаан х\лээлгезинге бердиниксээр, х\нд\л\г дыштанылгага олургаш кылыр ажыл тыппас, чалгаараар кижилер.

  3. Кайызынга-даа хамаарышпас, ч\\-даа дээш сагыш салыксавас, хостуг кижилер.

Хоочуннар аныяк салгалга боттарынын билиин дамчыдып бээр, дуза кадыксаар кижилер болур. Оларнын иштики делегейи элээн сайзырангай, чону, ажы-т=л\, к\р\нези дээш сагыш-човаачал улус болур. Ынчалза-даа оларнын к\ш-шыдал талазы-биле байдалы арай кошкап, аарыг-аржыкка таваржып турарлар. Хан базыышкынынын улуглап, бичиилээри, инфаркт дээн ышкаш аарыгларны кыпганнарнын х=й кезии билир, таварышкан болур (Абрамова, 1999, ар. 588-600).

Назы-хар аайы-биле б=л\ктээшкиннерни, оларга хамаарышкан теорияларны =ске-даа психологатр ==ренип к=рген. Оларнын нити бодаладары-даа бар, шуут ангы к=р\\шк\ннери-даа бар болуп турар.

Д=рт улуг психологтарнын тургузуп кылган номунун кырган назыга хамаарыштыр бижээн ч\\лдерин, бодаладарын, киирген сан-фактыларын к=руп к=рээлинер.

Психологтарнын бижип турары-биле алырга, улгады берген улустун дурт-сыны бичиилеп, с==к-даяа кошкай бээр, кежи суларап, бичи-ле ч\\улдерни х\лээп алыр, х\нн\н херелдеринге удурланып шыдаавастай бээр. Кештин кургаачалы дер тывылдырар, температуразы бедиир.

Кезек чижектерни киирип турар: 50 харлыг улустарга чырык ийие катап х=й негеттинер, 80 харлыг улустарга – уш катап х=й; 20 харлыг кижинин балы ортумаа-биле 31 хонгаш эттинер болза, 40 харлыында – 55 хонук, 60 харлыында – 100 хонук дээш оон-даа к=вей хонук болгаш эттинер.

Ынчалза-даа кижи б\р\з\н\н бо \ени эрттирери ангы-ангы. Чамдыктарынын с==лг\ хонуктарынга дээр чугаазы билдингир, тода болур, а бир чамдыызынын к==р, дыннаар органнары, чугаа сайзыралы кошкай бээр. Бир чамдыктары улгатакан тудум бичии уругларга д=мейлежи бээр: аажы-чаны дедир, хедерленчек, могаттынчак, ыядыычал, сагыш-сеткилинге д\гд\нчек болу бээр.

Ол ышкаш сактып алыры, уганы, боданыры база =скерли бээр.

Кайы-хире сактып алырын хынап к==рге, дораан к=рген, дыннаан ч\увезин \р сактып шыдавас (механическое запечатление), а логика дузазы-биле сактып алыры кол черни ээлеп турар (логическая память).

Аныяк \елеринде ышкаш, кырган назынында база ангы-ангы б=л\ктерге хувааттынып алгаш, эдержир эштери база ангы болур. Ниити кылып турар ажылынын аайы-биле, эртем-билиинин аайы-биле, аажы-чаннарынын аайы-биле ангыланчып турарлар. Чижээлерге, хоорай кыдыында дачазынын кожалары-биле чоок эдержи берип болур. Бо таварылгада сонуургалы д=мей болуп турар.

Оон ангыда психологтар кырган назылыгларнын эки-даа, багай-даа талаларын эскерип к=ргеннер. Часкаанзыралдан, =л\мден коргар ч\\лдер; кырган-ава, кырган-ача болганынга ==р\шк\ дээш оон-даа =ске.

Донгак О.Н.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]