4. Етеккір цикилының нейроэндокринді реттелуі

Функционалды жүйе- орталық және шеткері звеноны қосатын және қайта байланысу принципімен жүретін интегралды құрылым. Басқа жүйелер гомеостазды тұрақтандырса, репродуктивті жүйе адам ұрпағының қалыптасуына, дамуына көмектеседі. Жастың 16 -17 функционалды белсенділік дамиды. Ал 40 жастан репродуктивті қызмет сөнеді, 50 жаста гормоналды қызмет өшеді. Репродуктивті жүйе иерархиялық принциппен жүреді. Онда қайта байланысу принципімен жүретін 5 деңгейді ажыратады. БІРІНШІ ДЕҢГЕЙ : тін-нысана-жыныс гормондарының әсер ету орталығы: жыныс мүшелер, жатыр мойны, қынап, сүт безі, фолликул, тері, сүйек, май тіні. БҰЛ КЛЕТКАНЫҢ ЦИТОПЛАЗМАСЫ ЖЫНЫС ГОРМОНДАРЫна: эстрадиол, прогестерон, тестостеронға арнайы рецепторлары орналасқан. Бұл рецепторлар жүйке жүйесінде бар. Бірінші деңгейге ц. АМФ басқа простогландиндер жатады. Осылардың ішінде көптеген өзеріс жатырда өтеді. Жатырда жыныс гормондары әсерінен циклдің бірінші фазасында, фолликул жатыр шырыш қабатында бездердің өсуі жүреді, ол циклдің 14 күніне дейін өтеді, аналық безде овуляция фазасы өткенде жатырда секрет бөліне бастайды. Егерде жүктілік болмағанда аналық бездік гормон бөлуінуінен жатырда келесі 2 фаза өтеді: Жатырдың функционалды қабаты сыдырылады: десквамация Десквамация артынан регенерация үрдісі жүреді. ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙ-АНАЛЫҚ БЕЗ Аналық без гранулез және тека клеткаларындағы гонадотропқа деген рецепторлары бар. Циклдың бастапқы кезінде фолликул 2 мм дейін , соңында 21 мм дейін барады. Эстрогеннің жоғарылауы лютеин гормонының сыртқа шығуына көмектеседі, ал ол аналық безде фолликулдың жарылуы, жұмыртқы клетканың құрсақ қуысына түсуіне көмектеседі. Ал жарылған орнына сары денешік дамиды. Сары денешік эстроген, прогестерон, андроген бөледі. Барлық стероидты гормон холестериннен түзіледі, мұның синтезіне келесі гонадотропты гормондар қатысады: ФСГ, ЛГ. ҮШІНШІ ДЕҢГЕЙ-ГИПОФИЗДІҢ АЛДЫҢҒЫ БӨЛІГІ (ФСГ, ЛГ, ПРОЛАКТИН) ФСГ аналық безде фолликулдың өсуін қамтамасыз етеді, ЛГ мен қосылып ароматаз құрамын жоғарылатады. ЛГ жоғарылауцы овуляцияны шақырады. Сосын ЛГ прогестерон бөлінуін жоғарылатады. Пролактиннің негізгі қызметі сүт бездеріне әсер ету және лактацияға қатысады. Және де АҚҚ төмендетеді. Пролактиннің ағзада жоғарылауы етеккір қызметінің бұзылуына әкеледі

. ТӨРТІНШІ ДЕҢГЕЙ-ГИПОТАЛАМАСТЫҢ ГИПОФИЗОТРОПТЫ ЗОНАСЫ 3 ядродан тұрады: вентро және дорсомедиальды, аркуатты ядро. Гипоталамус алты рилизинг — факторларды бөліп шыгарады, олар гипофиздің алдыңғы бөлігінде сәйкәс тропты гормондардың босап шыгуына әкеледі: соматотропты рилизинг — фактор немесе соматолиберин; аденокортикотропты рилизинг — фактор немесе кортиколиберин; тиреотропты рилизинг- фактор немесе тиреолиберин; фолликул босанушы рилизинг — фактор немесе фоллиберин; лютеин босатушы рилизинг- фактор немесе люлиберин; пролактин босатушы рилизинг — фактор немесе пролактолиберин. Аталғандардың соңғы үшеуі етеккір кызметіне тікелей катысты. Аденогипофизде тропты гормондардың шығуын тежейтін факторлар, яғни статиндердің қазіргі кезде екеуі аныкталған: Соматотропин тежеуші фактор (СТФ) немесе соматостатин -Пролактин тежеуші фактор (ПТФ) немесе пролактостатин, олардың ішінде етеккір кызметін реттеуге тікелей қатысатын ПТФ.