26. Омырумен қоректендіру. Қағидалары.

Нәрестелерді тамақтандырудың ең қауіпсіз тәсілі, мұнда бала ең сапалы тағамды қабылдайды. Медицина қызметкерлеріне омырау сүтінің артықшылығы бұрынан белгілі. Қазіргі кезде сиыр сүтінде және жасанды қоспаларда кездеспейтін және бала бас миы мен көздің торлы қабығының дамуына қажетті бірқатар көп қанықпаған май қышқылдары омырау сүтінде бар екендігін дәлелдеді. Омырау сүті диабет, жайылған склероз және асқазан – ішек жолының қабыну аурулары сияқты созылмалы аурулардан организмді қорғай алады. Мұндай ауру көбінесе бала кезінде жасанды тамақтандырылған жасөспірім мен ересектерде кездеседі. Омыраумен тамақтандыру әйелдер организмі үшін де маңызды, өйткені ол климаксалды кезеңде омырау және аналық без рагымен сырқаттану мүмкіндігін төмендетеді.

Бала дүниеге келген сәтте анасына оны ұстауға мүмкіндік беру керек. Қолайлы болса баланы жалаңаштай анасының кеудесіне тығыз денелік қатынас болу үшін жатқызған жөн. Анаға баланы омырауға жатқызуға кеңес беріңіз. Балаға бірден омырау емізіп мәжбірлемеңіз, бірақ көптеген нәрестелер шамамен бір сағаттан кейін емуге дайын болады. Бұл кезде нәрестелерде сору рефлексі өте мықты болады. Бала дүниеге келгенде осындай қатынас ана мен бала арасында байланыс орнату үшін өте маңызды. Ол оның баласына деген махаббатының, қамқорлығының дамуына әсер етеді. Қалыпты босанудан кейін нәресте анасымен бірге бір төсекте немесе жанында кішкентай керуетте болу керек. Яғни бала анасымен бір палатада немесе бір төсекте болады. Анасына басынан баласымен бірге қарым-қатынаста болуы мүмкіндік беріледі. Ана өз қалауымен баланы омыраумен тамақтандыра алады, қажет болғанда жуындырады, қолына алады. Анаға баласы қанша рет сұраса, сонша рет омыраумен тамақтандыруына рұқсат етіледі. Мұны сұраныс бойынша тамақтандыру деп атайды. Алғашқы кезде нәрестелер ретсіз тамақтануы мүмкін: бірінші және екінші күндері бірнеше рет, келесі күндері өте жиі емуі мүмкін. Ерте фаза лактация барысында бір ретке келіп түседі. Жиі, ешқандай шектеусіз омыраумен тамақтандыру пролактин өндірілуін ынталандырады. Ол сүттің тез келуін мүмкіндік жасайды. Бұрын дәрігерлер анаға алғашқы күні 2-3 минуттан, кейінгі күндері 5-10 минуттан омыраумен емізуді ұсынатын, өйткені олар ұсақ емізу омыраудың қабынуына әкеледі деп ойлаған. Қазір омыраудың қабынуы емізу ұзақтығынан емес дұрыс орналаспай емізуден болатыны белгілі. Әрбір нәрестелер омырауды ұзақтығы бойынша әр түрлі уақытта емеді. Көбісі 5-10 минуттан кейін, кейбіреулері 20-30 минуттан кейін қанығады. Мысалы, егер “ жалқау сорғыштан “ ерте омырауды алып қойса, ол қанықпайды және қалыпты дамуы үшін қажетті кеш сүтті қабылдай алмайды. Омыраумен тамақтандыруда дұрыс орналасқанда бала аузымен тек ұшын ғана емес, сонымен бірге ареола мен омыраудың төменгі аймағын қамтиды. Бала омырауды емізік формасымен созып алуы керек. Омырау ұшы “емізіктің” үштен бір бөлігін құрайды. Кейде бала емізіп болғаннан кейін омыраудың созылғанын байқауға болады.

27. Жүктілік кезінде қан кетудің себептері.

Жүктілік, босану және босанғаннан кейінгі кезеңдердегі аса ауыр әрі жиі кездесетін асқынулардың бірі акушерлік қан кетулер болып табылады. Осы патологияның аналар өліміндегі үлесі де зор, перинатальді асқынулар ішінде де маңызды орын алады.

Жүктілік кезіндегі ауқымды қан кетулер плацентаның жолда жатуы мен қалыпты орналасқан плацентаның мерзімінен бұрын үзілуі кезінде байқалады; босану кезінде – плацентаның бөлінуімен байланысты патология, жатырдың атониясы себебінен болады. Сонымен қатар, қағанақ суымен эмболия, плацентаның тығыз бекітілуі, коагулопатиялық қан кетулер, бауыр патологиясы себебінен болған қан кетулер кездеседі. Қан кетулер геморрагиялық шок және ТІШҰ синдромның дамуына алып келеді. Акушерлік қан кетулердің ерекшелігі – кенеттен дамуы мен ауқымдылығы. Барлық босануларға бөлгенде олардың үлесі 2,7 — 8% кездеседі. Көп жағдайда, ауқымды акушерлік қан кетулер жүктілік пен босану кезіндегі гемостаз қызметінің жеткіліксіздігі салдарынан дамиды, яғни коагулопатиялық болып табылады

Жүктілік кезінде гемокоагуляциялық бұзылыстардың даму механизмдерінің келесі түрлерін ажыратуға болады: акушерлік асқынулар есебінен қанның шашыраңқы ұю (ҚШҰ) синдромы аясындағы қан ұю факторлары катаболизмінің күшеюі; гемостаздың туа және жүре пайда болған ақаулары аясындағы қан ұю факторлары синтезінің төмендеуі; гемостаз жүйесінің босануға жақындаған кезде бейімделу қызметі өзгерістерінің тежелуі, гемостаз бейімделуінің бұзылуы; ятрогенді, антитромбоздық дәрмектерді шамадан артық тағайындағанда қан ұю тежегіштері айналымының бұзылуы; иммунды жүйе патологиясы кезіндегі қан ұю қызметіне қарсы антиденелердің айналуы. Геморрагиялық шок алғы шарттарының бірі, гиповолемия. АҚК-нің жоғарылауы преэклампсия, қант диабеті, бүйректің қабыну аурулары, қан айналым жеткіліксіздігі, тамырлық аллергиялық зақымдар, суегіздік, көп ұрықты жүктілік және т.б. жағдайларда байқалады. Гиповолемия сонымен қатар, диуретиктерді, ганглиоблокаторларды, антикоагулянттарды жөнсіз тағайындағанда байқалады. Біріншілік гиповолемия аясында аз мөлшердегі қан жоғалтудың өзі ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Преэклампсия аясында дамыған геморрагиялық шоктың ерекшелігі бұрыннан дамыған артериальді гипертензия аясында үдемелеуі. Бұл жағдайда қан қысымы біртіндеп емес, дереу төмендеп кетеді. Қан кетуге төзімдікті төмендететін – анемия. Мұндай әйелдердегі болжамды қалыпты қан кету мөлшері 0,3% аспау керек, әрі жоғалған небір қан көлемі толықтырылуы тиіс.

Өздігінен болған түсік – жүктіліктің 22 аптасына дейінгі өздігінен үзілуі немесе жүктіліктің салмағы 500г кем, бойы 25см қысқа, тіршілік етуге қабілетсіз ұрықтың туылуымен аяқталуы. 15-44 жастағы әйелдер арасындағы барлық жүктілікке шаққандағы оның жиілігі 15-20% және де 20 жасқа дейінгілерде 12%, 20 жастан асқандарда - 26% жетеді. Өздігінен болған түсікке себепші факторлары: ұрықтың хромосомды аномалиялары, имплантация ақаулары, инфекциялық аурулар, жатыр ақаулары, иммунды қайшылықтар және т.б.

Өздігінен болған түсіктің ағымында бірнеше кезең ажыратылады:

Түсікқаупі 

Үдемелітүсік 

Толықжәнежартылайтүсік 

Өздігіненболғантүсіккезіндегідәрі-дәрмектерменемдеудіңнәтижелілігідәледенбеген. Органогенез кезеңінде (ұрықтанғаннан 18-55 тәулік) дәрі-дәрмектердіқолданудыңқарсыкөрсетілгенінестесақтағанжөн. Гормондықдәрмектер, токолитиктер, антиспастикалықдәрмектердіңжүктіліктісақтапқалуқабілеттілігі бар дегенсөздәлелденбеген. Прогестагендердітағайындауғаболмайды (ұрықтыңвирилизациясын, өңешатрезиясын, жүйкетүтігі мен жүрекақауларыныңжиілігінжоғарлатуымүмкін).

Түсікқаупігоспитализацияғакөрсеткішболыптабылмайды, ал төсектәртібі мен седативтідәрмектердітағайындау, жыныстыққатынастардышектеуэффективтілігідәлелденбеген. Еміпсихологиялыққолдауғанегізделуітиіс. Түсікқаупінің 50-75% жағдайындаболжамықолайлыболып, сақталыпқалғанжүктіліктіңбарысындамерзіміненертебосану, ұрықтыңперинатальдіөлімқаупіжоғарыламайды.

Түсіктіңбасқакезеңдеріндеұрыққалдықтарынаспаптыжолменалыптастап, жатырқуысынтексерукөрсетілген. ҚандағыНвконцентрациясы 70г/л аз болса, айналымдағықанкөлемінқаналмастырғыштарментолықтырукөрсетілген, өміргемаңыздыкөрсеткіштербойынша гемотрансфузия жүргізіледі. Инфицирленгентүсікбелгілері бар болса, бактериологиялықзерттеулернәтижелері мен антибиотиктергетұрақтылықтыесепке ала отырып, антибактериальді терапия тағайындалады.  Жатырдантысжүктілік – ұрықтанғананалықжұмыртқасыныңимплантациясы мен дамуыжатырқуысынантысжердеорыналады. Барлықжүктіліктердің 1-2% қамтиды, барлықбосануларғақатынаста – 0,8-2,4% жиілікпенкездеседі. Эктопиялықжүктіліканаөлімініңжүктіліктіңертемерзіміндегісебепшісіретінде 10-15% құрайды.