1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_36_
1. Сандық тарату жүйелеріндегі жоғары циклдық синхрондау
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Циклдық синхрондау жүйесі (ЦСЖ) ЦБЖ беруші және қабылдаушы станциялар арасында циклдық синхронизм жағдайын қалпына келтіру және ұстап қалуға арналған, бұл топтық АИМ сигналдардың жеке арналар бойынша дұрыс таралуын қамтамаысз етеді; беруші және қабылдаушы уақыттық топ құру жабдығының синхронды жұмысын қамтамасыз етеді. Жоғарыда айтылғандай, циклдық синхрондау циклдық синхросигнал (ЦСС) көмегімен іске асады, бұл синхросигнал сәйкес цифрлық ағындарға енгізіледі: Е1...Е4 немесе STM-N.
Жалпы түрде циклдық синхрондау арнасы келесі негізгі блоктардың кешенінен тұрады (сурет 10.3): синхросигнал құрушысы ССҚ, ол синхросигналдың белгілі бір құрылымын құрады; синхросигнал берушісі (СС Бер), ол синхросигналдың сәйкес цифрлық ағынның құрылымына енгізілуін қамтамасыз етеді; синхросигнал қабылдаушысы (СС Қаб), ол сәйкес ағынның цифрлық сигналынан синзхросигнал бөліп алады; циклдық синхрондауды басқарушы блок (ЦСББ), ол циклдық синхрондау процессін басқарады, дәлірек айтатын болсақ синхронизмды табу және ұстап қалу, жалған синхронизмнен қорғаныс.
Сурет 1– Циклдық синхрондау арнасы
Синхрондау әдісін таңдау – қиын техникалық мәселе, оның шешілуінен ЦСЖ қойылатын тез жұмыс істеу, сенімділік және үнемділік талаптарының орындалуы байланысты болады. Бұл жағдай синхрондау әдістерінің көп санының пайда болуына әкелд, бұл әдістер бір бірінен жұмыс істеу принциптерімен де, жабдық көлемімен де айрықшаланады.
Енді синхросигналдың негізгі айрықша белгілерін және оның топтық ИКМ сигналға ену әдістері қарастырылады. Әр циклдың басын анықтайтын, синхросигнал беруші станцияда құрылады және ақпараттық сигналмен бірге сәйкес ЦБЖ трактыларына беріледі. Синхросигналды қабылдаушы станцияда бөліп алу үшін оны ақпараттық сигналдан анықтау қажет.
Синхросигналдың бірінші айрықша белгісі оның периодтығы және сәйкес цифрлық ағындағы уақыттық спектрдегі тұрақты орны. Синхросигналдың бұл қасиеттері синхросигнал қабылдаушысын ССҚаб құруда қолданылады. Яғни топтық ИКМ ағын біріншілік сигналдардың кездейсоқ сипаттамасына байланысты периодты болмайды.
Синхросигнал символ немесе разряд санына байланысты (көп разрядты немесе бір разрядты); құрылымы бойынша (импульстардың немесе пробелдердің алмасу сипаты) және беру циклында символдарды тарату бойынша (шоғырланған немесе таратылған) болады. Жекелеген жағдайларда синхросигнал ретінде бірлі немесе алмасатын импульстерден (бірлер) және пробелдерден (нольдер) тұратын, периодты кезектілігі қолданылуы мүмкін.
2. Импульстік-кодалық модуляцияны түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Отызыншы жылдары француз инженері А.Ривз ИКМ қағидасын ұсынған болатын, алайда мұндай қағида 1956-шы жылдың басында ғана дамыды.
ИКМ-ланған жүйеде АУБ жүйелер сияқты тарату күре жолдарына белгілі бір уақыт мезетінде алынған аналогты сигналдардың мәндері ғана беріледі, яғни уақыт бойынша сигналдар дискреттеледі. Бұл цифрлық модуляцияның кең тараған түрі.
14.1-сурет. ИКМ тарату жүйесі
ИКМ-ны болдыру үшін үш операцияны өткізу қажет: Уақыт бойынша сигналды дискреттеу (АИМ сигналды аламыз); Амплитуда бойынша алынған импульстерді кванттау; Амплитуда бойынша квантталған импульстерді кодтау. Уақыт мезетіне сәкес ақпараттық сигналдардың лездік мәндеріне импульстер амплитудасы тең болатын АИМ сигналымен аналогты сигнал ауыстырылады. Уақыт бойынша дискреттеу осыдан тұрады. Дискреттеу жиілігі Fд Котельников теоремасы бойынша Fд≥2Fжоғарғы таңдалынады. Спектр кеңдігі октавадан кіші болған кезде, яғни 2Fmin>Fmax Fmax≤Fд≤2Fminболады. Дискретизациядан кейін алынған АИМ сигнал деңгей бойынша кванттауға (немесе амплитуда бойынша) тап болады.
Үзіліссіз хабарларды тарату үшін ИКМ әдісі қолданылады. Сөздік және басқа да үзіліссіз хабарлар ИКМ аппаратурасында дискретті сигналға түрленеді. Біріншіден, уақыт бойынша сигнал дискреттеледі, яғни үзіліссіз сигнал санақ тізбектері жиынтығымен ауыстырылады. Екіншіден, сигналдардың үзіліссіз мәндерінің жиыны таратуға рұқсат етілген дискретті мәндер жиынымен ауыстырылады
ИКМ ТЖ біздің елде бірінші рет 1971 жылы аудандастырылған АТС арасын ұйымдастыру үшін қолдана бастады, бұл кезде мұндай жүйелер кабелдік (ТТ) болған. 1980 жылы берілген ТЖ оптикалық біріншілік аймақішіндік желі құрамында қолданыс тапты, яғни ИКМ сигналдар оптикалық талшықпен таратыла бастады. 1990 жылы бұл жүйе жер бетіндік радиорелелік болды. 90-шы жылдың аяғында жоғарыда көрсетілген ТЖ магистральді бірішілік желі құрамында Қазақстанда қолданыла бастады, ал басқа шет елдерде өткен жүзжылдықтың 70-ші жылдар ортасында ИКМ оптикалық ТЖ халықаралық біріншілік желі құрамында қолданыла бастады. 2000 жылдан бастап Қазақстанда ИКМ ТЖ қалалық телефон станцияларында (ҚТС) құрамында абоненттік линияларды ұйымдастыру үшін РСМ деген атпен қолданылып келеді.
ИКМ-30-4 негізгі ерекшеліктері: 1) БӘС сигналдары келістіру құрылғысында АТС-тің станция аралық линиялары сигналдаудың жалпы арнасына (ОКС) біріктіріледі. Сигналдаудың бұл арнасы 64 Кбит/с жылдамдығы бар жай арнаның стандартты торабын тұрады;
2) ҚҚ секциясын және жалпы байланыс қашықтығын екі есе өсіруге мүмкіндік берген ПӘК регенераторлары жақсартылған. Т-0,5 кабельдері үшін L2 = 25 км және L = 50 км орнына ұзақтық L2 = 40 км және L = 80 км болды;
3) 10 – жұпты кабельде екі кабельді жұмыс нұсқасында (мысалы, ТПП –0,7 типті) ИКМ-30-4 жүйесінде регенерациялық аймақтың ұзындығы (L1 = 2,7 км бастап L1 = 3,8 км дейін) 44%- ға өседі;
Егер модуляциялаушы сигналды жай гармоникалық сигнал деп алсақ
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма: С Имметриялы қосарланған жұптың бұрмаолану желісімен телевизиялық сигналдың байланысының мінездемелік зерттелуі
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________