23.Нүктенің бірқалыпты және бірқалыпты айнымалы қозғалысы.

Нүктенің бірқалыпты қозғалысы. Қозғалыс барысында жылдамдық шамасы əрқашан тұрақты болатын қозғалыс бірқалыпты қозғалыс деп аталады. Мұндай қозғалыс кезінде жанама үдеу нөлге айналып, толық үдеу тек нормаль үдеуге тең болады:

𝑎𝜏=0, демек 𝑎=𝑎𝑛

Бұл қозғалыста жылдамдықтың тек бағыты ғана өзгеретіндіктен, нормаль үдеу жылдамдық бағытының өзгеруін сипаттайды.

Қозғалыс барысында жанама үдеу əрқашан тұрақты болатын қозғалыс (𝑎𝜏= const ) бірқалыпты айнымалы қозғалыс деп аталады.

бірқалыпты айнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдықтың өзгеру заңы: 𝑉𝜏=𝑉0+𝑎𝜏𝑡

нүктенің бірқалыпты айнымалы қозғалыс заңы: 𝜎=𝑉0+𝑎𝜏𝑡22

24.Қатты дененің бірқалыпты және бірқалыпты айналмалы қозғалысы.

Қатты дененің жазық параллель қозғалысы және оның негізгі кинематикалық сипаттамалары. Жазық-паралель қозғалыс кезінде жылдамдықтарды қосу туралы теорема.

Қозғалыстағы дененің барлық нүктелері қозғалмайтын бір (Ж) жазықтыққа параллель жазықтықтарда орын ауыстыратын болса, дененің қозғалысы жазық немесе жазық-параллель қозғалыс деп аталады.

Техникада дененің жазық-параллель қозғалысының мəні өте зор. Өйткені механизмдер мен машиналардың көптеген буындары осындай қозғалыс жасайды.

жазық-параллель қозғалыстағы дене нүктелерінің жылдамдықтарын қосу туралы теоремасы: жазық қиманың кез келген В нүктесінің жылдамдығы А полюстің жылдамдығы мен осы нүктенің полюсті айналғандағы жылдамдығының геометриялық қосындысына тең: Vb = Va + Vba

Vbвекторыныңсаншамасыменбағытынпараллелограммтұрғызу арқылы анықтауға болады (2.30-сурет).

25. Қатты дененің айналмалы қозғалысының теңдеуі. Дененің бұрыщтық жылдамдығы мен үдеуі.

Қатты дененің тұрақты өсті айнала қозғалуы. Қозғалыстағы дененің кем дегенде екі нүктесі (А және В) қозғалмайтын болса, онда қозғалыс қатты дененің тұрақты өсті айнала қозғалуы деп аталады (2.3 сурет). Қозғалмай- тын екі нүктені қосатын түзу айналу өсі деп аталады. Айналу өсінде жататын нүктелердің барлығы қозғалмайды. Ал айналу өсінде жатпайтын нүктелер центрлері осы өсте жататын, жазықтықтары айналу өсіне перпендикуляр шеңберлер сызады.

Дененің мұндай қозғалысын оның  айналу бұрышымен сипаттауға болады (2.4 сурет):

, (2.3.2)

бұл  дененің тұрақты өсті айналу заңы, мұндағы   радианмен өлшенетін дененің айналу бұрышы.

Қатты дененің айналмалы қозғалысының негізгі кинема- тикалық сипаттамаларына бұ- рыштық жылдамдық пен бұ- рыштық үдеу жатады. Дененің бұрыштық жылдамдығының алгебралық шамасы айналу бұрышынан уақыт бойынша алынған бірінші туындыға тең. Осы шаманың модулі дененің бұрыштық жыл- дамдығы деп аталады:

. (2.3.3)

Бұрыштық жылдамдықтың өлшем бірлігі: [рад/с] немесе [1/с , ].

Дененің бұрыштық үдеуінің алгебралық шамасы бұрыштық жылдамдық- тың алгебралық шамасынан уақыт бойынша алынған бірінші туындыға немесе айналу бұрышынан алынған екінші туындыға тең. Осы шаманың модулі дененің бұрыштық үдеуі деп аталады:

немесе . (2.3.4)

Бұрыштық үдеудің өлшем бірлігі: [рад/с² ] немесе [1/с² , ].

2.3.3 Қатты дененің айналмалы қозғалысының дербес жағдайлары. Қатты дененің айналмалы қозғалысының екі дербес жағдайын қарастырамыз.

Бірқалыпты айналу кезінде дененің бұрыштық жылдамдығы тұрақты болады ( = const). Бұрыштық жылдамдықтың алгебралық шамасы тек таңба- мен ерекшеленетіндіктен =const болады. Көп жағдайда дене бірқалыпты айналғанда бұрыштық жылдамдықтың орнына минуттік айналым саны қарастырылады. Минуттік айналым саны мен бұрыштық жылдамдықтың арасындағы байланыс:

.

Қатты дененің бірқалыпты айналу заңы:

. (2.3.5)

Бірқалыпты айнымалы айналу кезінде дененің бұрыштық үдеуі тұрақты болады ( =const). Бұл жағдайда бұрыштық үдеудің алгебралық шамасы да тұрақты =const.

Бірқалыпты айнымалы айналуда бұрыштық жылдамдықтың өзгеру заңы:

, (2.3.6)

бірқалыпты айнымалы айналу заңы:

. (2.3.7)

Егер пен бір таңбалы болса, айналу бірқалыпты үдемелі, ал қарсы болса – бірқалыпты кемімелі деп аталады.