34. Жазық фигураның жылдамдықтарының лездік центрін анықтаудың тәсілдері.
Жылдамдықтардың лездік центрінің орнын анықтаудың дербес жағдайлары. ЖЛЦ-інің негізгі қасиеттерін қолданып, жазық қима нүктелері жылдамдықтарының әртүрлі бағыттары үшін ЖЛЦ орнын анықтауға болады.
Егер
жазық қиманың бір нүктесінің (А)
жылдамдығының шамасы мен бағыты, ал
екінші нүктесінің (В) жылдамдығының
бағыты белгілі болса (2.10 сурет), онда
ЖЛЦ (Р нүк-тесі) А және В нүктелерінен
олардың жылдамдық векторларына
жүргізілген перпендикуляр түзулердің
қиылысу нүктесінде жатады.
векторының
бағы- тымен
вектордың және w
бұрыштық жылдам- дықтың бағыты анықталады.
(2.4.8) өрнегінен жазық қиманың барлық
нүктелерінің жылдамдықта- рын және
қиманың бұрыштық жылдамдығын табуға
болады.
Егер
жазық қиманың екі нүктесінің (А және
В) жылдамдықтарының векторлары параллель,
шамалары белгілі және осы нүктелерді
қосатын түзуге перпендикуляр бағытталған
болса (2.11 сурет), онда ЖЛЦ (Р нүктесі)
жылдамдықтар векторларының басы мен
ұшы арқылы жүргізілген түзулердің
қиылысу нүктесінде жатады. Қиманың w
бұрыштық жылдамдығының бағыты нүкте
жылдамдықтарының бағытымен анықталады,
ал оның шамасын және қиманың басқа
нүктелерінің жылдамдығын (2.4.8) өрнегінен
табуға болады.
3. Егер
жазық қиманың екі нүктесінің (А және
В) жылдамдығының векторлары параллель,
бірақ осы нүктелерді қосатын түзуге
перпендикуляр болмаса (2.12 сурет), онда
және
векторларына перпендикуляр түзулер
қиылыспайды. Демек ЖЛЦ шексіздікте
жатыр, яғни ЖЛЦ болмайды. Жылдам- дықтардың
проекциялары туралы теорема бойынша
.
Осыдан
және
;
басқа нүктелер үшін де осылай болады.
Сондықтан (2.4.8) өрнегінен,
болғандықтан, бұрыштық жылдамдық w=0
болады.
Бұл жағдайда дене лездік ілгерілемелі қозғалыс жасайды.
Егер дене қозғалмайтын бетпен сырғанамай домаласа (2.13 сурет), онда ЖЛЦ (Р нүктесі) денелердің жанасу нүктесінде жатады.
Жазық-параллель қозғалыстың айналмалы қозғалыстан айырмашылығы – ЖЛЦ өзінің жазықтықтағы орнын өзгертіп отырады.
35. Галилей – Ньютон механикасының негізгі заңдары.
Ньютонның бірінші заңы. Егер материялық нүктеге сырттан ешбір күш әсер етпесе немесе әсер ететін күштер жүйесі нөлге пара-пар болса, онда нүкте тыныштық күйде немесе бірқалыпты түзу сызықты қозғалыста болады. Ньютонның бірінші заңы орындалатын санақ жүйелері инерциалдық санақ жүйелері деп аталады.
Ньютонның екінші заңы (динамиканың негізгі заңы). Материялық нүктенің үдеуі оған әсер етуші күшке тура пропорционал, бағыты күшпен бағыттас. Нүкте массасы пропорционалдық коэффициенті болады.
Бұл заңның математикалық өрнегі:
.
(3.2.1)
Егер
денеге
күштер
жұйесі әсер етсе
бұл
заң
былай жазылады:
.
(3.2.2)
Ньютонның үшінші заңы. Екі материялық нүкте бір-біріне модульдері тең, бір түзудің бойымен қарама-қарсы бағытталған күштермен әсер етеді.
Галилейдің салыстырмалылық принципі (салыстырмалылықтың механикалық принципі) табиғаттың негізгі қасиеттерін бейнелейді: инерциялық санақ жүйесінің бірқалыпты түзу сызықты қозғалатынын немесе тыныштықта болатынын осы санақ жүйесінде жүргізілетін механикалық тәжірибелер арқылы көрсету мүмкін емес.
Галилейдің салыстырмалылық принципіне Галилейдің түрлендіру координаттары сәйкес келеді. Егер екі инерциалдық санақ жүйелері осьтері бір-біріне параллель және салыстырмалы қозғалыс олардың біреуінде (мысалы, х осінің бойында) (6.1 суретті қара) өтетін болса, Галилей түрлендірулері (тура және кері) мына түрде болады
6.1
Сурет 
(6.1)
мұндағы
–
К` жүйесінің шартты түрде қозғалмайтын
К жүйесіне қатысты жылдамдығы.
Галилей түрлендіруі кезінде өзгеріссіз қалатын физикалық шамалар Галилей түрлендіруінің инварианттары деп аталады.
Сондай шамалардың бірі - үдеу
(6.2)
,
үдеу
Ньютонның
екінші
заңының
да
инвариантты
екенін
көрсетеді
Классикалық
механиканың
негізгі
инварианттарының
арасында
кеңістіктік
интервал
(екі
кеңістіктік
нүктелердің
ара
қашықтығы)
,
(6.3)
және уақыт интервалы орын алады
(6.4)
Классикалық механикада инвариантты емес шамаға жылдамдық жатады. Жылдамдықтарды қосудың классикалық заңы бойынша
.
(6.5)
Салыстырмалылық принципі мен Галилей түрлендірулері классикалық механика негізін құрайтын абсолют кеңістік пен абсолют уақыт жайында көріністі бейнелейді.