28.Дизентерия (шигеллез). Клиникасы. Диагностикасы. Алдын алу шаралары. Асқынуы.

Шигеллездер – тегінің микробтары шақыратын, қысқа уақытты жалпы интоксикациямен, асқазан-ішек жолдарының зақымдануымен. Дистальды колиттің клиникалық-морфологиялық көріністерімен жиі жедел өтетін созылмалыға қарағанда.

Клиникасы. Инкубациялық кезең 7 күнге дейін. Ауру клиникасы интоксикация симптомдарынан және жергілікті процесстән тұрады. Токсикоз синдромы және жергілікті процесс қоздырғышқа байланысты. Мысалы Флекснер, Григорьев-Шиг шигеллездеріне нейротоксикоз тән, Зонне шигеллезіне — токсиқалық және гиповолемиялық шок тән.

1 жастан асқан балаларда жергілікті процесс Флекснер және Григорьев-Шиг шигеллезы кезінде дистальды колит түрінде, ал Зонне, Бойд шигеллезі кезінде гастроэнтероколит түрінде көрінеді.

Шигеллездер жіктелуі А.А.Колтыпин принциптеріне негізделеді. Типтік, атиптік түрлерін ажыратады. Ауырлығы бойынша: жеңіл, орташа ауырлықта, ауыр болып бөлінеді. Ағымы бойынша жедел, созылынқы және созылмалы деп бөлінеді.

Типтік түрде айқын дистальды колитгік синдроммен сипатталатын шигеллездердің барлығы жатады. Колиттік синдром: тенезімдер (немесе оның эквиваленттері), ауру сезімі, спазмды сигма тәрізді ішек; сфинктерит, қан мен шырыш қосылған нәжіс. Атиптік түріне жасырын, диспепсиялық, субклиникалық және гипертоксикалық шигеллездер жатады.

Шигеллездер ауырлығының критерийлері — инфекциялық токсикоз дәрежесі және жергілікті өзгерістер. Типті орташа және ауыр ағымда аурудың ауырлығы жалпы улану белгілеріне (тип А) немесе жергілікті көріністерге (тип В), немесе тән дәрежедегі токсикозға және дистальды колитке (аралас тип В) байланысты. Жеңіл, атипті түрлерде А.Б,В типтеріне бөлмейді.

Жеңіл түрінде (50-60%) интоксикация әлсіз дамиды, қызуы 38,5°С-тән жоғары емес, үлкен дәреті 5-6 реттән көп емес, сұйық, құрамында шырыш, қан болады.

Тенезімдер әлсіз дамыған, сигма тәрізді ішек ауру сезімді, спазмдалған. Сфинктерит болады.

Орташа ауыр түрінде (40%) интоксикация симптомдары айқындалмаған, қызуы 38,5-40°С, қайталамалы құсу,тәулікте 9-15 рет іші өтеді, дәреті нәжістік сипатын жоғалтып, аз көлемде болады, көп мөлшерде шырыш және қан қоспшіары. Іш толғақ тәрізді ауырады, тенезмдер, сигма тәрізді ішек спазмдалған.

Ауыр түрі (5%). А типі. Басталуы жедел, қызуы 39,5-40°С және оданда жоғары. Нейротоксикоз пемесо инфекциялық-токсикалық шок дамуы мүмкін. Колиттік сидром бірнеше сағаттан кейін немесе бірінші тәулік соңында пайда болады, олсіз дамиды және жағдайының ауырлығын анықтамайды.

В типі. Гипертермиядан, іштің ауруынан, жиі іштің өтуінен (өте көп), аз нәжістік масса — бозғылт шырыш, жасыл ірің, қан қоспасы бар. Жедел басталады. Өте айқын тенезмдер болады. Бала дәретке жиі отырады, ауру сезімнен жылайды. Анус ашық. Сигма спазмдалған. Тік ішектің түсуі мүмкін.

Көмескі түрі. Жалпы жағдайы қанағаттанарлық. Қызуы қалыпты жағдайда. Қысқа уақытқа (1-2 күн) үлкен дәреті сұйықталуы мүмкін (тәулікте 1-2 рет). Сигма тәрізді ішек шамалы қатайған, анустың сыртқы сфинктері әлсізденеді.

Диспепсиялык түрде (6 айға дейінгі балаларда болады): тәбеті темендейді, құсу, субфебрильді немесе қалыпты қызба болады, үлкен дәреті сұйық, күрамында қан болмайды.

Гилертоксикалык түрі, Аурудың бірінші сағаттарынан бастап, гипертермия, құрысу синдромы болады, тез арада жедел бүйрек үсті безінің және бүйрек жетіспеушілігі, геморрагиялық синдром дамиды. Кеп жағдайларда дистальды колит дамығанға дейін Науқас өліп кетуі мүмкін. Бұл түрі балада алдын ала болған сенсибилизация фонында дамиды.

Шигеллездердің диагностикасы 2 сатыдан тұрады, басқада ЖІИ сияқты:

1. Біріншілік диагноз (клиникалық-анамнездік мәлеметтер бойынша диареяның инфекциялық тегі, оның түрі — инвазивті, секреторлы, зақымдалу деңгейі және ауру ауырлығы анықталады).

2. Қорытынды диагноз. Мүмкіндік бойынша бактериологиялық және иммунологиялық әдістерді қолданып, этиологиялық диагноз қойылады. Қобымша әдістер — көп рограмма (лейкоциттер 50-ден көп, эритроцитгер, май қышқылдары, сабывдар), қанның лейкоцитарлы формуласы (лейкоцитоз, нейтрофиллез, формуланың солға қарай ағысуы).

Шигеллез диагнозын қою үшін бактериологиялық әдіс қолдануға болады — нәжісті керекті ортаға егу, Григорьев-Шиг таяқшасын қанды егіп табуға болады, себебі 7-8%-те бактериемия орын алады.Серологиялық әдістер де жүргізуге болады — антигендік диагностика:

1. ИФА

2. Антигендік гемагглютинация реакциясы (РАГА)

3. Зардегі шигеллалардың антигендері

4. Коаглютинация реакциясы

5. Латекс-агглютинациясы

6. Тікелсй гемагглютинация реакциясы РПГА

Алдын алу

1. Диагнозды ерте қойып, Науқасты жеке бөлу

2. Санэпидстанцияға жедел хабар беру

3. Ағынды және қорытынды дезинфекция (ошақта).

4. Қатынаста болған адамдарды 7 күн бақылау (термометрия, үлкен дәретін қарау). Карантин салынбайды, көрсеткіштер бойынша ішек ауруларына тексеру.

5. Шигелла тасымалдаушылар балалар мекемелеріне толық санацияға дейін жіберілмейді (дизентериялық бактериофаг 5-7 күн, эубиотиктер, иммунокорректорлар). Комплекстік иммуноглобулиндық препарат (КИП) 1-2 мөлшері күніне, 1-2 рет 5-7 күн бойы.

6. Ошақта 1-3 жастағы балаларға 1 таблетка дизентериялық бак-териофаг, 3 жастан жоғары 2 таблетка күніне 2 рет немесе КИП.

7. Балалар мекемелерінде эпидемияға қарсы төртіпті қатал сақтау, жеке гигиена ережелерін сақтау. Тағам енімдерін дайындау технологиясын және тарату ережелерін қатал сақтау.

8. Арнайы спецификалық алдын алу өңделмеген.