1. Қақтығыс типтері.

2. Бүгінгі таңдағы қақтығыстар.

Әдебиеттер: 1. Вишнякова. Н. Ф. «Конфликтология» Минск 2000г. 3-17

2. В. П. Ратников Конфликтология м. 2001

3. А.В. Дмитриев Конфликтология . М. 2000

Қақтығысты жағдайлардың туындауы, оның дамуы және шешу жолдары. Қақтығыс түсінігі, қақтығысты жағдай. Психологиялық заңдылықтары мен себептері. Қақтығысты жағдайды шешудің конструктивті жүесі және өзіндік ерекшеліктері. Қақтығыс типтері: жазық және көлденең.

Қақтығыс түрлері:

• іскерлік өндірістік;

• топаралық;

• тұлғаралық;

• рольдік;

• тұлға ішіндегі;

• энтоұлттық;

• саяси;

• монокаузальды;

Қақтығыстың пайда болу дәрежесіне қарай: ашық, жабық, кездейсоқ және әдейі азғырушы болып бөлінуі. Қақтығыс нәтижесінің: деструктивтілігі және конструктивтілігі

Қақтығысты әрекеттесудің процесінде оның қатысушылары әртүрлңі ойларын айту мүмкіндігін иелегнелі, шешім қабылдауда альтернитивалардың көптгін көрсету, және бұл қақтығыстың маңызды позитивті мәні болып табылады.

Топаралық және тұлғаралық қақтығыс бұл индивид пен топтың немес топтардың өздерінің арсындағы қақтығыс болып табылады.

Қақтығыстарды түрлерге бөлу шартты ғана, оның түрлері арасында қатаң шекара жоқ және тәжірибеде мынадай қақтығыстар туындайды: ұйымдастырушы, вертикалды, тұлға аралық, горизонталды, ашық, топ аралық және т.б.

Қарастырылған қақтығыстар әртүрлі қызметтер, позитивті де, негативті де, қызметтер атқаруы мүмкін.

Позитивті	Негативті
Қақтығысушы жақтар арасындағы қызуды төмендету.	Қақтығысқа қатысу үшін, үлкен эмоционалды, материалдық шығындардың жұмсалуы.
Оппонент туралы жаңа ақпарат алу.	Қызметкерлерді жұмыстан шығару, тәртіптің төмендеуі, ұжымдағы әлеуметтік-психологиялық ахуалдың нашарлауы.
Сыртқы жаумен күресте ұжым мүшелерінің бірігуі	Жеңген топтар туралы қастық түсінікте болу
Өзгеру мен дамуға деген стимулдеу	Қақтығысты әрекеттесу процесімен шектен тыс қызығып, жұмысқа зиян келтіру
Қоластындағылардың бас ию синдромын алып тастау	Қақтығыс аяқталғаннан кейін - әріптестердің бір бөлігі арасындағы бірлесе жұмыс істеу дәрежесінің төмендеуі
Оппоненттердің мүмкіндіктерін диагностикалау	Іскерлік қарым-қатынастарды қайта қалпына келтірудің қиындығы

Дәріс № 4.

Тақырыбы: Қақтығыстың әртүрлілігі

1. Отбасында кездесетін қақтығыстар.

2. Жас ерекшелік деңгейіне байланысты қақтығыстар.

3. Бүгінгі таңдағы қақтығыстар.

Әдебиеттер: 1. Вишнякова. Н. Ф. «Конфликтология» Минск 2000г. 3-17

2. В. П. Ратников Конфликтология м. 2001

3. А.В. Дмитриев Конфликтология . М. 2000

Отбасында кездесетін қақтығыстар. Ерлі-зайыптылар жүріс-тұрысына психологиялық талдау жасау. Ата-ана мен бала арасындағы қақтығыстар. Жас ерекшелік деңгейге байланысты пайда болатын қақтығыстар. Жас ерекшелік дағдарысы. Күнделікті өмірде жиі кездесетін қақтығыстар. Педагогикалық қақтығыс: құрылымы, динамикасы.

Өндіріс орындарында ұжымдар ішінде туындап отыратын талас тартысты, дау-дамайлы мәселелер негізінен жеке адамдардың мақсат мүдделерінің, көзқарастары мен қалыпты жағдайлардың өзгеруіне, олардың жеке бастарының мінез-құлық ерекшеліктеріне қанағаттанбау сезімінің салдарынан туындап жатады. Ал қақтығыс ұжымдарда олардың іс-әрекеттерін дұрыс ұйымдастыра алмай іскерлік қасиеттерінің тоқырап қалуына әкеп соқтырады. Сөйтіп талас-тартыстың шығуы негізінен тоқырап қалуға қарсы күрес жүргізуге байланысты екенін аңғартады. Қақтығыс әсіресе жеке адамадардың өзара жалпы тіл тауып түсінісе алмау салдарынан шығады. Өйткені әрбір адамның даралық ерекшеліктері, көзқарастары мен өмір тәжірибесі түрліше. Сондай ақ дау-дамай әрбір адамның өзгелерден тәуелсіз өзіндік міне-құлқына орай бостандықты қалауы деп те түсінуіміз керек. Дегенімен қақтығыс жағымсыз, ұнамсыз жақтарымен бірге, пайдалы да ұнамды сипаттары болатыны атап айтуға тиіспіз.

Қақтығыстың шығу дәрежесіне қарай төрт қақтығысты жағдай және тәрт инцидент типтері анықталынды : әдейі-мақсаттылық, әділ-мақсатталмаған, субъективті(өз пікірінше, өздігіне) мақсаттылық, субъективті-мақсатталмаған

Қақтығыс жағдайлары мен инцидент парамаетрлеріне белгілей келе біз түрлі қақтығыстарды анықтаймыз. адамның еңбек әрекеті кезінде болатың қақтығыстар іскерлік деп аталады. іскерлік қақтығыстардың нәтижесі эмоциональді-тұлғалық қақтығысқа ауысады. Ұзаққа созылған іскерлік қақтығыстар :

1. Қақтығыс нысаның жоғалтып, тұлғалық қақтығыс өзгереді.

2. Опоненттердің бір-біріне негативті қатынас қалыптасады.

Эмоционалбді-тұлғалық қақтығыстар опоненттердің жеке сапаларының ішкі психологиялық себептерінен негізделеді. Қақтығыс дәрежесіне қарай ашық және жабық, кездейсоқ және үнемі болып бөлінеді. Жасырын қақтығыс екі адам арасында болады, олар өздерінің қақтығысқа түсіп жүргенің көрсеткілері келмейді. Бірақ біреуінің жүйкесі шаршағанда қақтығыс ашық түрге ауысады. Қақтығыс кездейсоқ болады. Кездейсоқ қақтығыс күтпеген жерден пайда болады. Ал үнемі қақтығысу, саналы түрде жүреді. Үнемі қақтығысу еңбек өнімділігіне әсер етеді, сапасы төмендейді. Сондықтан қақтығыстың себебін талдауда және бастапқыны анықтауда қозғаушының мотивің , мақсаты және кінәліні іздеу қажет.

Өндірістік қақтығыстың екі формасы бар :

• вертикаль – нақты өндірістік ұжымда жетекші мен бағынушы арасында

• горизонталб - өндіріс жұмысшылары, ұжым мүшелері арасында.

Дәріс № 5.

Тақырыбы: Қақтығыс және мәдениет.

1. Қақтығыс қызметі және шектеулері.

2. Қақтығысқа қатысушылар.

3. Қақтығыс және манипуляция.

Әдебиеттер: 1. Вишнякова. Н. Ф. «Конфликтология» Минск 2000г. 3-17