14.1. Этиологиясы

Қазіргі кезде қалыптасқан пікір бойынша, эпилепсия генетикалық және экзогендік факторлар әсерінен пайда болатын жеке ауру ретінде қарастырылады. Эпилепсия туралы ғылымның дамып-жетілуіне нейро-генетиканың негізін салушы С.Н. Давиденков зор үлес қосты. Ол аурудың пайда болуындағы генетикалық және экзогендік факторлардың арақатынасын дәлелдей келе, эпилепсияны мидың органикалық ауруларында байқалатын құрыспалы ұстамалардан айқын ажыратып, оған толық анықтама берді.

Эпилепсия, С.Н, Давиденков түсіндіргендей, "клиникалық бірегей" ауру, оның пайда болуында генетикалық және экзогендік факторлар маңызды роль атқарады. Басқа ауруларда (ісік, ірің, энцефалит, т.б.) кездесетін құрыспалы ұстамалардың ауру ретіңде эпилепсияға ешқандай қатынасы жоқ. Шұғыл уытты немесе уытты-инфекциялық зақым-дануларда (тұмау, респираторлық инфекция, алкогольдік, шұғыл улану, т.б.) білінетін құрыспалы ұстамалар эпилепсиялық реакцияларға жатады.

Экзогендік факторлар эпилепсияға бейімдейтін агент болуымен қатар, аурудың дамуына тікелей ықпал жасайды. Этиологиялық факторлар едәуір дәрежеде аурудың жас мөлшеріне байланысты. Мысалы, балалардағы перинаталдық зияндылықтар ("құрғақ" босанулар, жылдам босану, нәрестенің басы мен жамбас диаметрінің сәйкессіздігі, босану үрдісіндегі асфиксия, т.б.) эпилепсияның пайда болуында маңызды роль атқарады.

Ми мен оның қабықтарында қабыну үрдістері (энцефалиттер мен менингиттер) пайда болуына әсер ететін инфекциялар, сонымен қатар әр түрлі инфекциялы-уыттық әсерлерден мидың ісінуімен қосарланатын дисциркуляторлық бұзылулар эпилепсияның негізгі этиологиялық факторлары ретінде қарастырылады.

Бозбалалар мен ересектерде бас сүйек-ми жарақаттары, уыттанулар, ми қан тамырларының аурулары басым болады. Мұнда инфекциялар да (арахноидиттер) белгілі роль атқарады.

14.2. Патогенезі

Аурудың патогенезі мидың органикалық зақымдануларынан эпилепсиялық ошақ ("эпилепсия тудыратын ошақ") немесе белгілі параметрдегі афференттік ықпалдардың нейрондарды ұзақ соққыға ұшыратуына байланысты қосымша эпилепсиялық ошақ пайда болуына негізделген.

Эпилепсиялық ұстама аталмыш эпилепсиялық ошақтың бүкіл миға немесе оның белгілі жүйелеріне тарағанда ғана пайда болады. Ол эпилепсиялык ошақтың белсенділігімен қатар, мидың "ошақтан тысқары" кейбір жүйелерінің функционалдық жағдайына да байланысты.

Эпилепсиялық белсенділік — жоғары жиілікте оқшаулана біріккен белсенділікке ие болуға икемделген "эпилепсиялық неврон". Біріккен белсенділік мембрандық потенциалдың ұстамалы деполяризациялық жылжуы (ПДЖ) түріндегі невронның деполяризациялануга бейімділігі жоғарлануынан пайда болады. Эпилепсиялық ошақ көршілес эпилепсиялық неврондардың үйлесімді әрекеттері нәтижесінде қалыптасады.

Эпилепсиялық және олармен көршілес көптеген неврондардың бір мезгілде қозуы, яғни неврондар қызметінің гиперсинхронизациясы эпилепсияның негізгі патофизиологиялық механизмі болып саналады. Гиперсинхронизация көрінісін эпилепсияның электрографиялық феномені (біріккен белсенділік, шың, үшкір толқын, шың-толқын жиынтығы, ұстамалы ритмдер) ретінде қарастырған жөн.

Миға эпилепсиялық ошақ әсерінің таралуына ("эпилептогендік ошақтың жетілуіне") мидың функционалдық күйін анықтайтын ошақ сыртындағы факторлар ықпал етеді немесе бөгет жасауы мүмкін. Ол эпилепсияға өзірліктің күшеюі, мидың "құрыспалы реактивтілігі" ретінде қарастырылады. Мұндайда мидың эпилепсияға өзірлігі аса күшеюінен эпилепсиялық ошақтың әсері қыртыс асты құрылымдарына тарайды. П. М. Сараджишвиллидің (1978) пікірі бойынша, эпилепсиялық ошақ көру төмпешігінің арнаулы және арнаусыз ядроларын қамтиды. Алғашқы қыртыстық эпилепсиялық ошақтарға байланысты құрыспалы ұстамалардың дамуында ми қыртысы — көру төмпешігі-аралық ми жүйесінің маңызы зор.

Эпилепсиялық ұстамалардың жіктемесі мен клиникасы

1965 жылы Венада қабылданған дүниежүзілік жіктемеге сәйкес және И.М. Сараджишвили құрастырған вариант бойынша эпилепсия жөніндегі Бүкілодақтық проблемалық комиссия мақұлдаған эпилепсиялық ұстамалардың үш үлкен тобы (таралымды, фокальдық немесе парциалдық және біржақты) ажыратылады.

I. Таралымды эпилепсиялық ұстамаға естен тану мен көлемді вегетативтік бұзылулардың дененің екі жағын бірден қамтитын немесе оларсыз бола беретін құрыспалармен қосарлануы тән. ЭЭГ-да эпилепсиялық ұстаманың екі жақты синхрондық және симметриялық разрады көрінеді. Бұл топ үлкен құрыспалы және кіші (құрыспасыз) эпилепсиялық ұстамаларға бөлінеді.

А. Таралымды құрыспалы ұстамалар кенеттен пайда болып, үлкен эпилепсиялық ұстама түрінде білінеді. Аурудың бұл түрінде кейде сырқат айқайлап жіберісімен іле топикалы-клоникалық құрыспалар пайда болады. Олардың толық тоникалық кезеңі ым, аяқ-қол және дене бұлшық еттерінің құрысып ширығуымен сипатталады. Көз алмалары бағытынан тайып, жоғары ығысады. Аяқ-қол бұлшық еттері шектен тыс ширығу жағдайында болады. Дем алуға қатысты бұлшық еттер ширығуынан апноэ, цианоз пайда болады. Құрыспалы ұстаманың клиникалық кезеңінде ауру тілін тістеп алуы және аузынан қан көпіруімен қосарланады.

Вегетативтік бұзылулардың ішінде көз қарашығының жарыққа реакциясы жойылуымен қосарланатын мидриаз жиі кездеседі. Оның диагностикалық мәні зор. Сфинктерлер бұлшық еттерінің ширығуынан еріксіз зәр, ал кейде нәжіс шығару байқалады. Міндетті түрде тамыр соғу жиілеуі мен артериялық қысым жоғарылайтындығы анықталады.

Ұстама әдетте 1—2 минутқа, кейде одан да азға созылып, ұйқыға ауысатын кома түріңде аяқталады. Сырқатта ұйқыдан ояғаннан кейін амнезяя, бұлшық еттердегі ауырсыну, қалжырау, әлсіздік пайда болады. Көпшілік жағдайда ұстаманың соңында команың орнына сопор немеее тіпті психомоторлық қозу болады.

Толық құрыспалы ұстамалармен қатар, жартылай таралымды ұстамалар - тек қана тоникалық құрысу (әдетте балаларда) немесе тек қана клоникалық құрысу, яки екі жағынан көлемді миоклониялар болуы мүмкін.

2. Кіші (кұрысусыз) ұстамалар қарапайым және күрделі абсанстарға бөлінеді. Олар тек балалық шақта ғана кездеседі. Кіші ұстама деп аталатын абсанс ұстамадан кейін ешқандай белгі бермейтін қысқа мерзімді (секундтар) ұстамалы естен тану арқылы білінеді.

1. Жабайы (қарапайым) абсанс — қимыл, т.б. әрекеттердің 5—20 секунд бойы тоқтап қалуы. Сырқаттар ол жөнінде кейін өзімен бірге болған адамдар арқылы ғана біледі. Ауыр жағдайларда мұндай ұстамалар бірінен соң бірі бірнеше минут, тіпті сағаттар бойы өтеді (абсанстар күйі).

2. Күрделі абсанстарда қысқа мерзімді естен тану ерін мен тілдің еріксіз қимылы және көз алмаларьшың "аларуы", т.б.-мен қабатгасады. Олардьщ арасында атониялық және акинетикалық абсанстар ажыраты-лады, Атониялық абсанс — постуралдық тонустың жойылуынан науқастың құлап қалуы, ал акинетикалық — бұлшық ет тонусы өзгермей-ақ науқастың есінен танып құлап қалуы. Күрделі абсанстар вегетативтік бұзылулармен (сұрлану, қызару, көз қарашығының кеңеюі, сілекей ағу, т.б.) қабаттасады.

II. Ошақтық (фокальдық, парциалдық) ұстамалар жабайы және күрделі симптоматикалыларға ажыратылады.

А. "Жабайылары" қимылдық және сенсорлық ұстамалар болып бөлінеді.

1. Қимылдық ұстамалар арасында джексондық пен версивтік ұстамалар жиі кездеседі. Джексондық немесе соматомоторлық ұстамалар әдетте клоникалық немесе клонико-тоникалық парциалдық құрысу түрінде білінеді.

Бұлшық еттерде байқалатын құрыспалар эпилепсиялық ошақтың ми қыртысындағы қимылдатушы проекциялық аумағындағы орнына байланысты. Құрыспалар орнықты болып қала береді немесе көршілес бұлшық еттер тобына таралады. Олардың таралу реттілігі қыртыстық орталықтардың, яғни қимыл функцияларының соматотопикалық орналасуына сәйкес болады (джексондық марш). Мысалы, құрысу ым бұлшық еттерінде басталып, қол ұшына, білекке, иыққа таралады, одан әрі дененің жартысын тегіс қамтиды.

Версивтік эпилепсиялық ұстамалар бірнеше топқа бөлінеді:

1) эпилепсиялық нистагм — эпилепсиялық ошақтың ми қыртысының шүйде бөлігінде орналасуына байланысты көз алмасының біріккен клоникалық ауытқуы;

2) көз қозғалтқыш эпилепсиялық ұстамалар — мидың мандай бөлігіндегі адверсивтік аумақта (8-аумақ) эпилепсиялық ошақтар болуына байланысты көздің біріккен тоникалық ауытқуы;

3) адверсивтік эпилепсиялық ұстамалар — мидың маңдай немесе самай бөлігінде эпилепсиялық ошақтар болуына байланысты кездің, бастың, дененің топикалық ауытқуы;

4) айналмалы эпилепсиялық ұстамалар — адверсиялық ұстама соңынан іле дененің шыр айналуы.

Эпилепсиялық ошақ ми қыртысының мандай бөлігінің ішкі беткейіне орналасқан жағдайда (қосымша аумақ), адверсивтік ұстамалар көбінесе күрделі болады да, ошаққа қарама-қарсы жақта қолдың бүгілуі, бұрылуы және көтерілуімен қосарланады.

Кожевников эпилепсиясы — кейбір бұлшық еттер тобында байқалатын тұрақты миоклонилардың ара-тұра Джексон маршына ауысуынан болатын қимылдық эпилепсия ұстамалары.

2. Жабайы симптоматикамен білінетін парциалды-сенсорлық ұстамалар — қандай да болсын бір анализатор ауқымында түйсіктің кенеттен бұзылуымен сипатталады. Эпилепсиялық ошақтың орналасуына байланысты дененің кез келген бөлігінде парестезия ұстамалары-мен білінетін сенсорлық Джексон ұстамалары жиі кездеседі. Эпилепсиялық ошақ ми қыртысының жоғарғы төбе бөлігінде (5 және 7-аумақтар) орналасқанда, дененің ошаққа қарсы жағында парестезия ұстамалары байқалады. Парциалдық сенсорлық ұстамалар сонымен қатар көру, есту, иіс сезу, дәм сезу ұзылулары мен бас айналу ұстамалары түрінде де білінеді.

Көру эпилепсиялық ұстамалары бүліну (скотомолар, гемианопсиялар, амавроз) немесе тітіркену (көз аддында ұшқындар, шеңберлер елесі пайда болу) түрінде білінетін көру сезімдері бұзылуымен сипатталады. Олар эпилепсиялық ошақ ми қыртысының шүйде бөлігіндегі қыртыстық көру аймағында (17-аумақ) орналасқанда пайда болады.

Есту эпилепсиялық ұстамалары эпилепсиялық ошақтьщ ми қыртысының жоғарғы самай бөлігіне орналасуына байланысты бүліну феномендері (саңырау) немесе тітіркену (шуыл, ызың, т.б.) түрінде білінеді.

Иіс және дәм сезу үстамалары — гипокамп ілмегі (иіс сезу), яки оперкулярлъпс немесе инсулярлық (дәм сезу) аймақтарда эпилепсиялық ошақтың болуына байланысты кандай да болсын иіс немесе дәм сезімінің ұстамалы бұзылулары.

Бас айналу түрінде білінетін эпилепсиялық ұстамалар әдетте қысқа мерзімді (секундтар) екіүштылығымен сипатталады.

Парциалдық сенсорлық үстамаларға үстамшіылық, қысқа мерзімділік және стереотиптік сипат тән екендігін атап өткен жөн.

Висцералды-вегетативтік ұстамалар орбита-инсуляр-темпоральдық аймақтағы және, мүмкіндігінше, ми бағанының үстіңгі бөлігіндегі эпилепсиялық топтар әсерінен пайда болып, тахикардия, артериялық қысым көтерілуі, алқыну, мидриаз, тершендік түрінде білінуі мүмкін.

Фарингооралдық эпилепсиялық ұстамаларға ерін мен тіл кимылы, жалану, жұтыну, шайнау және т.б. жиі кабаттасатын сілекей ағулары (гиперсаливация) тән.

Абдомикалдык эпилепсиялык ұстама — эпигастралдык. аймақта іштің жиі шұрылдауы, құсу сияқты әр турлі сезімдердің көбінесе ес-түс өзгеруімен қосарлануы.

Б. Күрделі симптоматикалы парциалдық ұстамаларға психикалық феномендер кірігеді. Оларға - иллюзиялар мен галлюцинациялар. есте сақтау бұзылуы ұстамалары, идеаторлық, сонымен қоса "зорлана ойлау", аффективті, психосенсорлык және психомоторлық ұстамалар жатады.

Иллюзорлық және галлюцинаторлық (психосенсорлык) ұстамалар өте жиі кездеседі.

1. Иллюзорлық ұстамалар — шындықтың (көру, есту, иіс сезу стимулдары) бұрмалана қабылдануы.

2. Галлюцинаторлық ұстамалар — галлюцинациялар (елестер), әсіресе көру және есту елестері түрінде білінетін эпилепсиялық ұстамалар. Мысалы, көру елестік ұстамаларында науқастар әр түрлі көріністер "көреді", әңгіме, симфониялық музыка, ән, т.б. "естиді". Бүл ұста-малар шүйде-самай және жоғарғы самай эпилепсиялық топтар әсерінен пайда болады.

3. Иллюзорлық пен галлюцинаторлық (психосенсорлық) эпилепсиялық ұстамалар ес-түстен айырылумен қоса, ұстамалы түрде білінетін дереализация немесе деперсонализация типіндегі сенсорлық синтездің бұзылуы.

Бұлар - "көрінген", — "естілген", - "бастан кешкен", — "ешқашан көрінбеген", - "ешқашан естілмеген", - "ешқашан бастан кешпеген" тәрізді синдромдар болып саналады.

Осындай жағдайлардың бәрінде науқастар оқиғалар мен құбылыстарды бұрын есгігендей, көргендей, бастан кешкендей болады. Немесе, керісінше, белгілі бір оқиғалар мен құбылыстар өмірде көп кездесетініне қарамастан, науқастар оларды тіпті бұрын еш уақытта көрмегендей, естімегендей, бастан кешпегендей қабылдайды.

Жоғарыда келтірілген ұстамалардың бәрінде әр түрлі дәрежеде ес-түс бұзылуы байқалады. Ерекше айқын білінетін жағдайларда "түс секілді күйді" бастан кешеді, яғни оқиғалардың бәрін науқастар түсінде көргендей болады. Олар оперкулярлық симптоматика (жұту, ему, шөпілдету және т.б.), иіс пен дәм сезу елестерімен, зорлықпен еске түсірумен қосарлануы мүмкін. Әдетте мидың самай бөлігінде, әсіресе гипокамп ілгегі зақымданғанда жиі кездеседі.

Кейде психосенсорлық ұстамалар негізінен сыртқы дүниеге (заттардың мөлшері, пропорциялары, сыртқы пішіні, олардың кейпі, т.б.) кеңістіктік қатынастардың немесе өз денесіне қатысты (дене бөліктері арасындағы пропорциялардың өзгеруі, олардың шынайылығын қабылдай алмау, т.б.) бұзылулармен білінеді. Мұндай ұстамалар эпилепсиялық ошақ мидың сол жақ жарты шарында, төбеаралық аймақта орналасқанда байқалады.

4. Есте сақтау қабілеті төмендеу ұстамалары мен идеаторлық ұстамалар ойдың бөлінуі, көбінесе бірдеңені еске түсіруге машықтық, т.б. түрінде білінеді. Бұлар эпилепсиялық ошақ мидың самай немесе мандай бөлігінде орналасқанда пайда болады.

Психомотпорлық немесе автоматтық эпилепсиялық ұстамалар —

пароксизмалдық (ұстамалы түрде) ес-түстің автоматты түрдегі бұзылу белсенділігінің артуымен қабаттасуы. Психомоторлық ұстамалар кезінде амнезиямен аяқталатын ой алжасуы пайда болады. ұстамалар ұйқы кезінде де білінуі мүмкін (ұйықтап жүру). Науқастар төсектен тұрып жүреді, әр түрлі әрекеттермен шұғылданады, соңынан, міндетгі түрде, қайтадан төсегіне жатып, ұйықтап қалады, бірақ таңертең ұстама туралы есінде ештеңе қалмайды. Ұстама әдетте бірнеше минутқа созылады. Көбінесе мидың алдыңғы самай бөлімдеріндегі эпилепсиялық топтар әсерінен пайда болады.

Мидың самай бөлігіндегі эпилепсиялық топтар әсерінен болатын ұстама түрлерінің бірі — жалған абсанстар. Басқа абсанстардан айырмашылығы — олар ұзаққа (секундтар емес минуттар) созылады.

Аффективтік ұстамалар — көңіл күйдің әр түрлі ұстамалы бұзылулары. Олар әдетте себепсіз қорқыныш сезімі, кейде күлкі (гиолепсия), шат-шадыман күй, т.б. түрінде білінеді. Бұл ұстамалар самай бөлігінің алдыңғы медиальдық беткейіндегі эпилепсиялық топтар әсерінен пайда болып, ес-түс өзгеруімен қосарланады.

Жабайы және күрделі симптоматикалы парциалдық ұстамалардың барлық түрі таралымды ұстамаларға ауысуы мүмкін, бұл қосымша таралымды ұстамалар деп аталады. Олар аурамен басталатын таралымды құрыспалы ұстама түрінде де байқалады.

Әдетте науқаста үлкен ұстамалар қайталанғанда аура стереотипті болады. Оның сипаты эпилепсиялық ошақтың орналасуына байланысты анықталады. Аура кезінде науқастар белгілі сезімдерді басынан кешіреді, мысалы, қандай болсын иісті (иістік аура), дәмді (дәмдік аура), дыбысты (есту аурасы) сезу, құрсақ ауыруы (абдоминалдық аура), бейнелер немесе бүтін суреггер "көру" (көру аурасы) және т.б. Әсіресе психикалық аура өзгеше білінеді. Мұндайда науқастарды ерекше сезім билеп, көбінесе асқан шадыман күйді басынан кешіреді. Аура бір-ақ рет аса шапшаң өтеді, көбінесе өте айқын есте қалады. Кейде аура эпилепсиялық ұстаманың бірден-бір клиникалық белгісі болуы мүмкін. Әдетте аура өтісімен, сырқат есінен танып қалады да, құрыспалы ұстама пайда болады.

III. Біржакты эпилепсиялық ұстамаларға таралымды эпилепсиялық ұстаманың барлық клиникалық белгілері тән. Тоникалы-клоникалық түрдегі құрысулар ауруды лезде билеп әкетеді де, оған ес-түстен айырылу мен ұстама соңындағы бұзылулар (кома, сопор, т.б.) қосарланады.Гастоның пікірі бойынша, біржақты ұстамалар торлы формацияның эпилепсиялық топқа бір жағынан ілігуіне байланысты. Олар қыртыс-қыртыс асты құрылымдары едәуір зақымданғанда пайда болады, балаларда жиі кездеседі.

Эпилепсиямен зардаптанғандарда ұстамалы түрдегі белгілермен бірге ұстамасыз созылмалы психикалық өзгерістер де болады. Оларга психикалық үрдістің баяулығы мен дамымауы, патологиялық (шектен тыс) байымдылық тән.

Сырқаттар сұхбаттасу кезінде көп сөйлейді, ойы аса байыпты, тыңғылықты, бірақ ең басты оқиғаны ажырата алмай, болмашы мәселелерге "тіреліп қалады". Біртіндеп шамадан тыс пунктуальдық, жинақылық, табандылық, мазасыздық, сонымен қатар жарамсақтық, өтірікшілік, мәймөңкелік пайда болады.

IV. Эпилепсиялық жағдай — қысқа уақыт аралығында бірінен соң бірі кезектесіп келетін эпилепсиялық ұстамалар. Олар төртке бөлінеді:

1) үлкен ұстамалы эпилепсиялық жағдай;

2) джексондық ұстамалы эпилепсиялық жағдай;

3) бір жақты эпилепсиялық жағдай;

4) кіші ұстамалы эпилепсиялық жағдай.

Эпилепсиялық жағдайдың эпилепсия ауруында жиі (51 %), мидың органикалық аурулары (41 %) мен уыттануларында сирек (8%) кездеседі.

Эпилепсиялық жағдайдың басты клиникалық көрінісі — дем алу, циркуляторлық және зат алмасу бұзылуларына себепші болатын құрысу синдромы.

Аурудың клиникасында мынандай белгілер: селқостық, сырылдап дем алу, барлық бұлшық еттердің шамадан тыс ширығуы мен толассыз қайталанатын тоникалық құрысулар, үдемелі цианоз (көгілдірлену), науқасты дірілдетіп шайқалақтатын клоникалық құрысулар, еріксіз агония туралы ойлану, көз қарашықтарының кеңеюі, бет-пішінің сүйірленуі, тамырының өте әлсіз соғуы, жағымсыз иіс байқалады.

Эпилепсиялық жағдай кезінде әр түрлі респираторлық бұзылулар байқалады:

1) циклдардың қайталануы мен апноэ (ұстама кезіндегі асфиксия), жоғарғы тыныс алу жолдарының стенозы (тарылуы), секрециялық өнімдермен бітеліп қалуы және аспирациялар, сонымен қатар дем алуға қатысатын бұлшық еттердің бір жақты әлсіреуіне байланысты тыныстық бұзылымдар;

2) ара-тұра дем алу бұзылулары (толқынды ентігу, Чейн-Стокстік тыныстану, т.б.);

3) тканьдік тыныстың бұзылуы.

Бұлар айқын гипоксия пайда болуына себеп болады. Гипокапния да жиі байқалады.

Сериялық ұстамаларға қарағанда, эпилепсиялық жағдай ұстамалар жиі қайталану ерекшелігімен сипатталады. Мұндайда келесі ұстама бұрынғы ұстамалар әсерінен сақталып қалған кейбір бұзылуларға қосарланып, прогредиенттік түрде етеді, бірақ өздігінен басылмайды.

Таралымды эпилепсиялық жағдай әдетте лейкоцитозбен, анэозинофилиямен, нейтрофиллезбен қабаттасады, зәрде көбінесе белок, ми-жұлын сұйығында кейде белок пен цитоздың аздап көбеюі, бірақ көбінесе біршама сұйылту байқалады.

Эпилепсиялық жағдайдың өтуі бірненеше түрге (перманенттік, интермитгік, рецедивтік) бөлінеді. Интермиттік жағдайда құрыспалар бірнеше сағатқа тоқтағанымен, науқастың есі кірмейді, ал рецидивтікте ұстамалар басылып, сырқат ес-түсін жиып алады.

Эпилепсиялық жағдайдан шығу компенсацияланған, субкомпенсацияланған және декомпенсацияланған болып ажыратылады. Субкомпенсацияланған түрінде құрысулар басылып, есі кіргеннен кейін ұстамалар қайта басталады. Бұл ұстамалар эпилепсиялық жағдай сипатында болғанмен, консервативтік емге көнбейді де, топтасып, эпилепсиялық жағдайдың қайталану қаупін туғызады. Мұндай жағдайда хирургиялық емдік шаралар (пневмоэнцефалон, ми қабы мен мидағы тыртықты алып тастау) қажет болуы мүмкін.

Декомпенсацияланған түрі, құрысу басылып есі кірсе де, гипертермия және басқа гомеостаз бұзылуларының үдей түсуіне мүмкіндік туғызады, науқастар өліп қалады.

V. Ғылыми әдебиетте, әсіресе бүдан 20-30 жыл бұрынғыларында, диэнцефальдық немесе гипоталамиялық эпилепсия жөнінде жазылғандар көптеп кездеседі. Олар — вегетативтік (вагоинсулярлық, симпатикоадреналдық немесе аралас криздер) немесе вегетативті-висцераль-дық ұстамалар. Бұл ұстамалар оншақты минуттан бірнеше сағатқа дейін созылады. Мұндай жағдайда ұстамалар күшейгенде қысқа мерзімді есінен тану мен құрысулар пайда болады.

Сонғы жылдары эпилепсиялық ұстамалардан нақты айырмашылықтары болуына байланысты гипоталамиялық эпилепсия туралы ұғым күмән тудырады. Оған көптеген деректер дәлел бола алады:

1. Гипоталамиялық ұстамалар ұзаққа (ондаған минуттар, сағаттар) созылады.

2. Гипоталамиялық ұстамалар алдында вегетативті-тамырлық және вегетативті-висцеральдық өзгерістер байқалады, олар талып қалу кезіндегі қан тамырларындағы бұзылулармен дәлелденеді, яғни олар қосалқы сипатта болады. Эпилепсиялық ұстамалар тікелей эпиле-сиялық гиперсинхронды топтар әсерінен пайда болады, яғни олар біріншілік сипатта болады.

3. Эпилеспиялық ұстамаларда әр уақытта эпилеспиялық жағдай даму қаупі бар. Гипоталамиялық ұстамаларда ешқашан эпилептикалық жағдай болмайды.

4. Гипоталамиялық талмалар соңынан аурулар мен ұстамадан кейінгі белгілер байқалмайды.

5. Гипоталамиялық криздер өзінің стереотиптігімен сипатталады, оларға ешқашан үлкен құрыспалы, кіші, психомоторлық және басқа эпилепсиялық ұстамалар қосарланбайды.

Сонымен, диэнцефалдық эпилепсияны жеке бөліп алуға ешқандай негіз жоқ, өйткені диэнцефалдық ұстамалар эпилепсиялық ұстамаларға мүлде ұқсамайды.