Үйсіндер

Үйсіндер мекендеген –Жетісу, Тянъ-Шанъ, Солтүстік батыс Қытай, Тарбағатай

Үйсіндер гунмосының қытай патшайымына үйленгені туралы дерек береді-Хань хроникасы

Үйсіндерде егіншілік-Суармалы, тәлімді

Үйсіндер астанасы ретінде аталатын қала. Қызыл аңғар

Үйсіндердің шығу тегі туралы мәлімет қалдырған тарихшы Сыма Цянь

Үйсіндер саяси және сауда қарым-қатынас жасаған ел Қытай

Үйсіндердің солтүстік батыстағы көршісі Қаңлы

Жазба деректердегі үйсін халқының саны 630 мың

Деректерде үйсіндердің әскер саны- 188800

Үйсіндер басшысының атауы Гуньмо

Деректерде үйсі гуньмосының тұрған қаласы- Чигу

Үйсін мәдениеті деп аталатын ескерткіштердің негізінен шоғырланған өңірі Жетісу

Жетісу өңіріндегі үйсін мәдениетінің хронологиялық шеңбері б.з.д. ІІІ ғ.-б.з. ІУ ғасыр

Жетісуда үйсін мәдениетінің өмір сүрген уақыты- 700 жылдай

Үйсін тайпаларының мекендеген жері Жетісу

Үйсін атауының қытай жазбаларында кездесе бастауы Б.з.б. ІІ ғасыр

Үйсіндер туралы "ат жақты, аққұбаша, сары шашты" деп жазған Қытай жазбалары

Үйсіндердің қоғамдық құрылысы туралы дерек беретін- Қытай деректері

Жетісу жеріндегі үйсін қорымдарынан алынған бас сүйектер антропологиялық жағынан - Европеоидтар

Үйсін гуньмосына бағынған тайпа көсемдері атауы. Бек

Үйсін қоғамындағы қатардағы адамдардың мөрлері балшық және тастан жасалды

Үйсін қоғамындағы лауазымы жоғары адамдардың мөрлері-алтын және мыстан жасалды

Үйсін қоғамында дәулетті адамдардың киімі көбінесе тігілді Жібектен

Үйсіндерде мүлік теңсіздігі болғандығын дәлелдейтін жерлеу орындары

Үйсіндердің қыста тұрған баспаналары- Кірпіш үйлер

Үйсіндер үйлерін неден тұрғызған- Шикі кірпіш пен тақта тас

Үйсіндерде үйдің едендері сыланды- балшықпен

Үйсіндерде ауыл құралды- 4-5 үйден

Жазба деректердегі үйсін гуньмосының қытай ханшайымына үйлену уақыты Б.з.б. 107 ж.

Үйсіндердің шығыстағы көршілері- Ғұндар

Үйсіндердің солтүстік батысындағы көршілері- Қаңлылар

Үйсіндердің батысындағы көршілері- Дауания

Үйсіндерде егіншіліктің болғандығын дәлелдейтін дерек кездескен қоныс Ақтас қыстауы

Үйсіндердің қыстауы-Мойынқұм мен Балқаш

Үйсіндердің тұрақты үйлері орналасқан жер тау бөктерлерінде

Үйсіндерде әулеттің зираты орналасқан жер қонысқа жақын жерлерде(қоныстан біршама қашық жерде)

Үйсіндердің сұйық тағамға арналған негізгі ыдыстары былғарыдан жасалды

Үйсіндерде түйме, түйрегіш, ілгектер әзірленген зат- Сүйек

Үйсіндерде жақсы дамыған кәсіп - тері өңдеу

Үйсіндерде саз балшықтан ыдыс жасаумен айналысқан әйелдер

Үйсіндерде мата тоқу үшін қолданылған құрал- Өрмекке ұқсас тоқыма керме

Үйсіндердің зергерлік бұйымдары табылған қорым - Ақтас

Үйсіндерде жерленген адамның басы қаратылған тұс - Батысқа

Ертедегі үйсіндердің құрбандықтары арналды жаратушы күшке

Үйсіндердің қыш заттары мен ыдыстарындағы салынған сурет күннің суреті

Үйсіндерде малдың қай түрінің саны басым болды – Қой, жылқы

Бай үйсіндердің жылқы саны- 4-5 мың

Үйсіндерде құлдар құралды- соғыс тұтқындарынан

Үйсіндерде құлдар еңбегі пайдаланылды- Үй шаруашылығында

Жетісудағы сақ жерлеріне б.з.бұрын II ғасырда Орталық Азиядан келіп қоныстанған тайпа – Үйсіндер

Үйсіндердің өз жылқыларын өзге жылқылардан айыру үшін салынған белгі- Таңба

«Үйсіндер егіншілікпен де, бау-бақша өсірумен де айналыспайды, тек оты мол, суы мол жерлерге мал жанымен бірге көшеді»- делінген дерек- Қытай жазбалары

Жетісу үйсіндерінің бас сүйегі арқылы бет пішінін қалпына келтірген- Герасимов

Тарбағатайдың теріскейінде Жетісудағы үйсін мәдениетіне ұқсас мәдениет қалдырған тайпа-Үрге

Жетісудағы үйсін мәдениетіне ұқсас ескерткіштер табылған өңір Тарбағатай теріскейі

«Менің жайылымыма ешкім мал жаймасын» деп жеріне басқаны жолатпайтын-Үйсіндер

Алғашында олар ғұндарға тәуелді болғанымен,кейін күшейген соң олардың қол астында болуды қаламады делінген дерек көзі қатысты-Үйсіндерге

Қай тайпаның шығу тегі туралы былай делінген «Қарғалар балаға тұмсығымен ет берсе, қасқырлар оны емізген»-Үйсіндер

Усунго, Синго сөзінің мағынасы-Көшпелі мемлекет

«Жерлері тегіс,шөптесін, жаңбырлы әрі суық келеді. Тауларында қылқан жапырақты ағаш өседі» делінген мәлімет қатысты-- Үйсіндерге

Үйсіндерде қарапайым адамдар киімі тігілді –Қой терісі және былғарыдан

Үйсіндерде дәулетті адамдар киімі тігілді – Жібектен және биязы жүннен тоқылған матадан

Б.з.б 107ж Үйсін гунмосы қытай патшайымы үшін сыйлыққа-1000 жылқы жіберген

Үйсіндерде археологиялық қазба нәтижесінде көне қалалар орны табылған жерлер-Шу мен Кеген өзендерінің жағалауы

Ертедегі деректердің мәлімдеуінше «ағаш егіп», «қалалар мен елді мекендер салған» -Үйсіндер

Үйсіндерде суармалы жерлер мен бау бақшалар орналасты—Чигу қаласының орнында

Үйсін обаларының ең үлкенінің диаметрі-20метр, биіктігі-2м