Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
6-класс1.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
1.24 Mб
Скачать

ХіХғасырдың соңы мен хх ғасырдың басындағы Қазақ халқының өнері

Қазақстан тарихын зерттеуді ғылыми жолға қойған орыс географиялық қоғамының Орынбор, Омбы, Семейдегі бөлімдері ашылған жыл 1845 жылы

«Лепсі өлкесін қоршаған таулар» атты картинаның авторы В.Верещагин

Қазақ елі аса сүйіспеншілікпен бейнеленген «Көш», «Мал айдау», «Отынға бару» секілді шығармалардың авторы, көрнекті суретші- Н.Хлудов

Жергілікті ұста, шеберлер мен зергерлер дайындаған бұйымдардың көрмесі өткен қала Петропавл

1896жылы жергілікті ұста мен зергерлердің дайындаған бұйымдары көрмесі өткен қала - Көкшетау

1868 жылы Париждегі дүниежүзілік көрмеге қойылған бұйымдар Ұлттық киімдер

1868ж қазақ зергерлік өнерінің заттары қойылған бүкіләлемдік көрме өткен қала – Париж

ХІХғасырда халық шеберлері жасаған тамаша бұйымдардың игілігін көретін- Феодалдық ауқатты топтар

Бойжеткен қыздың үйлену тойы кезіндегі киетін бас киімінің аты – Сәукеле

1872ж Қазақ музыка аспаптары қойылған көрме өткен қала Мәскеу

ХІХ-ХХғасырдың басындағы музыка өнері

Көрнекті халық сазгерлері мен классикалық сипатта қалыптаса бастаған музыка өнерінің негізі қаланған кез- ХІХғасырдың екінші жартысы

1855 жылы Петербургте күміс медальға ие болған күйші Тәттімбет Қазанғапұлы(1815-1862)

ХІХғасырдың екінші жартысында өмір сүрген, 40-тан астам күйлері бар лирик-сазгер- Тәттімбет

Тәттімбеттің күйлері-Саржайлау,Былқылдақ,Балбырауын,Салқоңыр,Алшағыр

ХІХ ғасырда өмір сүрген шертпе күйдің негізін салған күйші Тәттімбет

Тәттімбет алғаш домбыра тартуды үйренді- әкесінің інісі Әлиден

Тәттімбеттің төрелердің халықты жәбірлеуіне арнап шығарған күйі «Бестөре»

Жиырмаға келген шағынан өзі ән шығара бастаған ХІХғасырда өмір сүрген атақты сазгер—Біржан Қожағұлұлы

Өз заманының азулы өкілдерін сынауға арналған ыза-кекке толы Біржанның өлеңі «Жанбота»

1865 жылы Біржан Қожағұлұлының ақындық өнеріне әсер еткен тұлға Абай

Біржан Қожағұлұлының алғашқы өлеңдерінің бірі- «Біржан сал»

Біржанның суырыпсалма ақындық талантын елге танытты- Сарамен айтысы

Біржанның шоқтығы биік туындылары - Біржан сал, Ғашығым, Айтбай,

Біржанның Абаймен кездескен жылы - 1865ж.

19ғ. Көкшетау маңында кедей шаруа отбасында дүниеге келген әнші, ақын, сазгер - Біржан «1834 - 1897ж.»

Біржанның алғашқы әндерінің бірі - Біржан сал(әндері 40-қа жуық)

Біржан мектебінен тәлім алып қанат қаққандарының бірі - Ақан сері, Үкілі ыбырай, Балуан шолақ

Құрманғазының дүниеге келген жері Бөкей Ордасы Жиделіде

ХІХғасырдағы аса көрнекті күйші, сазгер, аспаптық музыканың(күйдің) классигі- Құрманғазы (1818-1889)

Құрманғазының Исатай Тайманұлына арналған күйі «Кішкентай»

Күй атасы Құрманғазының алғашқы ұстазы - Ханбазар

Құрманғазының туған жерді, кең байтақ даланы, халықтың қажымас күшін сипаттайтын күйі «Сарыарқа»

Құрманғазының би күйі «Балбырауын», «Қызыл қайың»

Үстем тап өкілдерінің «ұры», «қарақшы» деп жала жабуы салдарынан Құрманғазы абақтыда отырған қалалар- Орал, Орынбор, Иркутск

1880жылдардың аяғында Құрманғазы біржола қоныс аударды- Астрахан маңындағы Сахмаға

Құрманғазының орындаушылық шеберлігін шындаған Бөгей ордасының халық сазгерлері - Баймұжа, Бабақты, Баламайсан

Құрманғазының күйші ұстазы - Ұзақ

Азат өмірді аңсған халықтың езушілерге қарсы өшпенділігі суреттелген Ақбай , Ақсақ киік,Көбік шашқан,Түрмеден қашқан,Адай күйлерінің авторы-Құрманғазы

Құрманғазының сақталған санының күйлері - 60 астам

Өзінің Құрманғазының шәкірті болғанын мақтан еткен - Сүгірәлі, Көкбала, Шора

Құрманғазының шәкірттері - Дина, Ерғали Есжанұлы, Мендіғали Сүлейменұлы

Домбыра өнеріндегі лирикалық бағыттың негізін салушы Дәулеткерей(1820-1887)

Дәулеткерейдің көзқарасын қалыптастыруда белгілі орын алды- 1836-1838 жылдардағы көтеріліс

Дәулеткереймен қарым-қатынаста болған Бөкей ордасын басқару жөніндегі Уақытша Кеңестің төрағасы- Г.В.Ващенко

Дәулеткерейдің орыс музыкасындағы әскери марштар әсерімен шығарған күйлері- «Ващенко», «Қос ішек», «Топан», «Қоңыр»

Желдірме,Қосалқы,Тартыс, Ысқырма, Ақбала қыз, Құдаша, Жұмабике күйлерінің авторы – Даулеткерей

Ақсүйектер тобынан шыққан сазгер- Даулеткерей

Даулеткерейдің күйлерінің саны - 40 жуық

Шоқан Уалихановпен бірге жүрген, Абайға өлең арнаған сазгер-Жаяу Мұса

Шорман балаларының жаласымен Тобылға жер аударылған сазгер, әнші Жаяу Мұса

Ы.Алтынсаринның «Кел, балалар оқылық» өлеңіне ән шығарған сазгер Жаяу Мұса

Мұсаны жаяу, інісі Мұстапаны жалаңаяқ атандырған-Шорман балалары

Баянауылдағы Жасыбай көлінің жағасында туған Жаяу Мұса Байжанұлының өмір сүрген жылдары- 1835-1929ж.ж.

Жаяу Мұсаны 4 жасында қолына алып оқытып, арабаша сауатын ашқан- әкесі Байжанның ағасы Тайжан

Жаяу Мұса Петропавл қаласына келіп орысша оқу, жазуды, гармоньда және скрипкада ойнауды үйренген уақыт- 1851ж.

Жаяу Мұсаның 1852ж. Омбыға келіп, орыс мектебіне түскен уақыты- 1854жыл.

Жаяу Мұсаның әлеуметтік көзқарасының қалыптасуына әсер етті- Декабристер мен петрашевшілер тарихы

Жаяу Мұса Шорман балаларының жаласымен Тобылға жер аударылды- 1860жылы

1862ж. өз еркімен әскерге алынып, генерал М.Г.Черняев отрядының құрамында Шымкент, Әулиеата жорықтарына қатысқан әнші-сазгер- Жаяу Мұса Байжанұлы

Көкшетаудағы Үлкен Қоскөл маңайында дүниеге келген - Ақан сері(1843-1893ж.ж.)

«Балқадиша», «Маңмаңгер», «Құлагер» әндерінің авторы Ақан Сері

Ақан Серінің көңіл күйі, ашу-ызасы, үміт-сезімі тебірене жырланатын өлеңі- «Құлагер»

Ақан Серінің 1905-1907 жылдардағы Ресей революциясының лебімен шығарған сықақ өлеңдері- «Шоғырмаққа», «Смағұлға», «Сұрағанға»

Ықыласқа алғаш қобыз үйретуші ұстазы - Әкесі

19ғ. Бақсы балгерлердің аспабы болған қобызды халықтың арман мақсатын жырлайтын аспапқа айналдырған -Ы.Дүкенұлы(1843-1916)

Ықыластн аса белгілі туындылары - Ықыластың күйі, Қоңыр күйі

Ықыластың баласы Жүсіпбек кеңінен насихаттап кейінгі ұрпаққа жеткізген әкесінің күйі – Қорқыт

Ықыластың патша шенеуніктерін сынап шығарған күйі «Жарым патша»

Ықылас Дүкенұлының «Қорқыт» сияқты туындыларын кеңінен насихаттап, кейінгі ұрпаққа жеткізген- баласы Жүсіпбек

Дәулеткерейдің талантын ұштай түскен ,ол болған қалалар: Орынбор,Мәскеу, Петербург

Жаяу Мұса болған елдер: Латвия,Польша

Ақсиса, Хаулау,Толғау, Баянауыл,Сурашақыз әндерінің авторы: Жаяу Мұса

Жаяу Мұса сауатты болды:орысша,қазақша

Жаяу Мұсаның шығырған әндері: 70ке жуық

Ақан Сері жақын болған әнші –серілер : Жаяу Мұса,Балуан Шолақ,Естай

19 ғ Қылқобызда ойнаудың асқан шебері: Ықылас Дүкенұлы