Қола дәуірі(б.З.Б. Іі-і мыңжылдық аралығы)

Тұрмыста тұңғыш пайдаланылған металл Мыс

Қола дәуіріндегі қоланың алыну қосындысы Мыс пен қалайы

Қола дәуірінде Жезқазған өңірінен 1 млн тоннадай кен өндірілгенін айтқан белгілі ғалым. Сатпаев

Қола дәуірінде 1100 тонна қалайы шығарылған кен орны Нарым, Қалба

Қазақстанда қола балқыту қай кезеңнен басталды- 4 мың жыл бұрын

Қола дәуірінде кенді қорыту үшін салынған күрделі құрылыстар Қазандықтар

Тастан және мыстан жасалған еңбек құралдарын ығыстырған кезең Қола дәуірі

Қола дәуіріндегі ыдыс жасаудың ең бір өрістеген түрі Көзе құмыралар

Еуразия даласындағы қола дәуірінің мәдениеті Андронов

Қола дәуірінің ең алғашқы скерткіштері табылған жер. Андронов

Қола дәуірі мәдениетінің ең алғашқы табылған ескерткіштері- Сібірдегі Ачинск қаласының маңыдағы Андроново селосы

Қола дәуіріндегі ежелгі қала Арқайым табылған жер- Қостанай және Челябі облыстарының шекарасы

Солтүстік және Батыс Қазақстандағы зерттелген Андрон мәдениетінің қоныстар саны 80-нен аса

Қола дәуіріне жататын Солтүстік Қазақстандағы орлар мен дуалдармен қоршалған қоныстар Петровка, Боголюбов

Қола дәуірінің қабырғалары қатарластырыла қойылған тік бағандардан тұрғызылған Солтүстік Қазақстандағы қоныстары- Чаглинка, Петровка

Қола дәуіріне тән 30 қоныс, 150 оба зерттелген аймақ Орталық Қазақстан

Андрондықтардың бет бейнесін сипаттаған ғалым. Алексеев

Андроновтар мұрынды келген, бет сүйегі шығыңқы емес, көздері үлкен, денесі мығым, келбетті адамдар болған-деп жазған- Алексеев

Мал бағудың көшпелі түріне көшу қалыптаса бастаған дәуір-Қола

Теселі егіншілік ең алғаш дамыған кезең Қола дәуірі

Қола дәуірінде егіншіліктің түрі - Кетпенді-теселі

Андрон мәдениетінің ең маңызды сипаты- Саз балшықты ыдыс жасауға пайдалану

Жерленген Андроновтықтардың басы қаратылды Батысқа, Оңтүстік Батысқа

Андроновтықтардың тасқа салынған суреттері табылған жерлер Таңбалы, Жасыбай, Хантау

Андроновтықтардың сүт өнімдері мен етті сақтау тәсілі Жер еден астындағы шұңқырда

Орталық Қазақстан жеріндегі қола дәуірінің ең соңғы кезең мәдениеті Беғазы-Дәндібай

Беғазы-Дәндібай мәдениетінің хронологиялық ауқымы б.з.б. 12-8 ғасырлар

Беғазы-Дәндібай мәдениетіне жататын жерлеу орындарының көпшілігі- Обалар

Беғазы-Дәндібай мәдениетінің Андроновтардан ерекшелігі- Қорғандары биіктеу, етегі үлкен қалпақ тастармен бекітілген

Беғазы-Дәндібай мәдениеті құмыраларындағы өрнек түрлері- Тарақ жүзді және үзік сызықты үш бұрышты өрнектер

Беғазы-Дәндібай мәдениетіне жататын тұрғын үйлердің түрлері- 2 1.Жартылай жертөле, 2. Жер үстіне салынған үйлер

Көп адам жерленген зираттардың орнына бір адам ғана жерленеген құрылыстар пайда болған мәдениет- Беғазы-Дәндібай

1877ж. жарық көрген «Ежелгі қоғам» атты еңбектің авторы, Американ тарихшысы, этнограф- Л.Г.Морган

Қола дәуірінің соңына қарай қола және мыстан жасалған орақтар табылған тұрақтар- МалоКрасноярка(Шығыс Қазақстан), Алексеев(Батыс Қазақстан), Степняк(Солтүстік Қазақстан), Жетісу

Тебінді жайылымға байланысты саны артқан мал. Жылқы, қой

Тебінді жайылымға байланысты саны кеміп кеткен үй жануары-Ірі қара

Қазақстан жеріндегі қола дәуірін жоспарлы зерттеу басталған жыл 1946

Қазақстан жеріндегі қола дәуірін түбегейлі зерттеуді бастаған ғалым Әлкей Марғұлан

Қола дәуірі қоныстарының көбінесе орналасқан жері Өзендердің жағасында

Андроновтарда мал қамайтын қора салынған жер- Қоныстардың жанында

Көкшетау жеріндегі қола шалғы табылған қоныс Шағалалы

Қола дәуірі қауымы ішінде әлеуметтік теңсіздікті тудырған Мал-мүлік теңсіздігінің шығуы

Мүлік теңсіздігінің қалыптаса бастаған дәуірі Қола дәуірі

Қола дәуірі кезіндегі жоғары дін басылары Абыздар

Қола дәуірі абыздарының негізгі міндеттері Салт-дәстүрлердің орындалуын қадағалау

Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы жаппай етек алған уақыт- Қола дәуірінің соңына қарай

Қола дәуірінде Қазақстан жерінде мекендеген тұрғындардың қоғамдық құрылысы- Рулық-тайпалық құрылым

Андроновтықтардың мойынға таққан тұмаршалары Жыртқыш аңдардың азу тісі

Жеке меншік қалыптасқан дәуір – Қолада

Қола дәуірінен жалғасып келе жатқан салт дәстүр – Отқа табыну

Қола дәуірінде жер- Қауымның, рудың меншігі болды

Қола дәуірінде мал- жеке меншікте болды

Рулық қатынастар біржола ыдырап, тайпалық бірлестіктер п.б уақыт – Қола

Қола дәуірі кезеңдері -3 (Нұра, Атасу, Беғазы- Дәндібай)

Аналық рулық қатынас ыдырап, аталық рулық қатынас п.б. уақыт – Қола

Жартылай көшпелі мал шаруашылығы пайда болған кезең- Қола

Қола дәуірінде малшылардың жайылымды жиі ауыстырып отыруына негізгі себеп- мал басының артуы

Қола дәуіріне тән жертөлелер табылған Тобыл өзені жағасындағы тұрақ – Алексеевка

Сәндік зат, моншақ сияқты қола дәуірі ескерткіштері сақталған тұрақ – Тастыбұлақ(Батыс Қазақстан)

Киіз үйдің ежелгі шығу тарихы қандай баспаналар негізінде пайда болған – Андроновтық дөңгелек баспана

Андроновтықтардың баспаналары- Жартылай жертөле

Қай андроновтық елді мекеннен ауыздығы бар аттың бас сүйегі табылды – Айдабол, Тастыбұлақ

Түсі ақ-сары, көзі көкшіл, бойы орташа, басы сопақтау, мұрны қоңқақтау болып келген- деп, кімдерге қатысты айтылады- Андронов адамы

Қазақстан жерін қола дәуірінде мекендеген адамдардың нәсілі-Европеоидтік

Қостанай жеріндегі Алексеев қорымынан табылған адамның бет пішінін жасаған антрополог-Герасимов

Жамбыл облысынан табылған: «Бас сүйегі үлкен, беті кішкене, мұрны таңқылау» адам табылған қорым-Ойжайлау

Халықтардың түр түсі мен бет пішініндегі ұқсастық, өзгерістерді зерттейді-Тарихи антропология

Жерімізде ерте заманнан бастап мекендеген тайпалардың бет-пішіні, түр-тұлғасы туралы деректер кездеседі-Қола дәуірінен бастап

Тотыққан мыс рудасынан металл қорыту басталған кезең-Қола дәуірі

Тас балтаға қарағанда қола балтамен ағаш шабу-3 есе тез

Андрон мәдениетінің ең негізгі сипаты-Саз балшықты ыдыс жасауға пайдалану

Қазақстан аумағындағы қола дәуірінің ерекшеліктері-Металл өңдеу, кен өндіру, көшпелі мал шарушылығы, теселі егіншілік

Қола дәуіріндегі адамдар табынған- Табиғат күштеріне

Андрондықтардың Хантау,Жасыбай,Таңбалыда салған суреттері-Жабайы бұқа,билеген адамдар,қос өркешті түйелер

Беғазы-Дәндібай жерлеу орындарының ерекшелігі-Құрылыстарының ірілігі

Беғазы-Дәндібай мәдениеті құмыралары-Ернеуі тік, бүйірі шығыңқы, түбі тегіс

Қола дәуірі қоныстары тұрды-5-10, кейде 20үйден

Қола және мыс орақтар кеңінен пайдаланылған уақыт-Қола дәуірінің соңы

Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауының жаппай етек алған уақытысы-Қола дәуірінің соңы

Қола дәуіріндегі жеке меншіктің тууына әкеп соқтырды-Малды туысқандар арасында бөлісу

Қола дәуірінде моншақтар жасалды-Асыл тастардан

Қола дәуірінде ұршық бастары, дәнүккіш, қалыптар жасалды-Тастан

Қола дәуірінде шүмек жасалды-Сүйектен

Андрондықтардың басты шаруашылығы-Мал бағу, кетпенді-теселі егіншілік, балық аулау

Орал(Жайық) өзеніненЕнисей өзеніне дейін, Батыс Сібір орман алқабынан Памир тауы аралығына дейін тараған мәдениет-Андрон

Андрондықтарда мал өсіру түрлері-Отырықшылық, Бақташылық

Сүзбе жасайтын сүзгіш ыдыстар тапқан тұрақтар тән-Андрондықтарға

Темір дәуірі

Темір дәуірінің бөліну кезеңі 2-ге

Ерте темір дәуірі кезеңі б.з.б. УІІІ ғ-б.з.б. ІІІ ғ.

Мөлшермен кейінгі темір дәуірі б.з.б. ІІІ ғ. - б.з. УІ ғасыры.

Ежелгі заманда Сарыарқаның солтүстік батысын мекендеген Аргиппейлер

Ежелгі заманда Сарыарқаның орталығын мекендегендер Исседондар

Ежелгі заманда Сарыарқаның шығысында мекендегендер: Аримаспылар

Орталық Қазақстандағы ерте темір дәуірінің ескерткіштері "Мұртты қорғандар"

Сарыарқаның ерте темір дәуірі ескерткіштері Тасмола мәдениеті

Ерте темір дәуірі ескерткіші Тасмола мәдениетінің табылған аудан Екібастұз

Ерте темір дәуірінде мал басының көбеюіне байланысты қалыптасқан Көшпелі мал шаруашылығы

Табиғаттың дайын өнімін пайдаланған аңшы-терімшілерден көшпелілердің айырмашылығы Өнім өндірді

Малды қыста жаюға байланысты қалыптасқан жайылым. Тебінді

Жылқыны қолға үйретуге байланысты ойлап табылған жаңалық Үзеңгі мен ауыздықты ойлап табу

Көшпелілердің жазда мал жаю орындары Жайлау

Ежелгі көшпелілерде көшу ұраны-Қажеттілерді ғана алу

Малды алысқа ұзатып жаятын жайылым- Жайлау

Көшпелілердің жылы қоралары бар тұрақтары Қыстау

Көшпелілердегі күзгі жайылым Күзеу

Қыс жақындағанда қоныстанатын, қыстауға жақын жайылым- Күзеу

Біздің заманымызға жеткен ежелгі мерекенің бірі - Наурыз мейрамы

Кейбір ғалымдардың айтуынша Наурыз мейрамы пайда болған уақыт- ІІІмың жыл бұрын

Темір дәуірінде қой өсіруге тиімді болған аймақ- Оңтүстік

Темір дәуірінде елімізде сиыр көп өсірілген өңір- Солтүстік

Темір дәуірінде түйенің маңызы аса зор болған аймақ- Батыс Қазақстан

Таза көшпелі тұрмыс қалыптасқан аймақтар Батыс және Орталық Қазақстан

Жартылай көшпелі мал шаруашылығы дамыған аймақтар Алтай, Жетісу таулы аймақтарында

Темір дәуірінде отырықшылық шаруашылық дамыған өңірлер Сырдария, Шу, Келес өзендері аңғарлары

Киіз үй қабырғасы атауы Кереге

Ерте көшпелілердің баспаналарында пеш орналасты Ортасында

Көшпелілер баспаналарындағы киелі санаған орын Ошақ маңы

Киіз негізгі неше бөліктен тұрды- Екі(жабуға арналған киізден және ағаш қаңқадан)

Киіз үйдің ағаш қаңқасын құрайтын бөлік 3-бөлік

Тасмола мәдениетін қалдырған тайпалар Исседон

"Мұртты" обалардың бөліну түрі - 4-ке

"Мұртты обалар" көп тараған аймақ Орталық Қазақстан

Геродот жазбасындағы савроматтардың "биік таулардың бауырында" тұрған көршілері Аргиппейлер

Аргиппейлердің шығысқа қарай орналасқан көршілері Исседондар

"Ақ жалды жүйрік аттардың иелері" деп аталған тайпа Аргиппей

Солтүстік Қазақстан тұрғындарының көшпелі өмір салтына ауысқан уақыты б.з.д. І мың жылдық

Ерте темір дәуіріне жататын Есілдің оң жағындағы зерттелген бекініс-қалашық Ақтау.

Ерте темір дәуіріне жататын қоныс. Қарлыға

Ерте Темір дәуірінің Ақтау бекініс-қалашығы орналасқан жер Есілдің оң жағалауы

Ерте Темір дәуірінің қонысы Бөркі

Ерте Темір дәуірінің қонысы Кеңөткел

Солтүстік Қазақстан жеріндегі алғашқы сақ заманына жататын зерттелген обалар Бірлік,Алыпқаш,Покровка,Бектеңіз

Шығыс Қазақстан аумағын ертеде мекендеген Аримаспылар

Зайсан ауданы жерінде патша қорғандарының ең көп шығарылған жері Шілікті ескертіштері

13 қола жебе табылған қорған Шілікті

Шілікті қорғанында № 1 обадан табылған үшінші алтын Адамды ашқан археолог.Ә. Төлеубаев

Қазақстан аумағындағы ең көне б.з.б. УІІІ ғ. жататын патша жерлеу орны ескерткіштері Шілікті

Шығыс Қазақстанның ерте темір дәуірінің б.з.б. У-ІУ ғ. аралығын қамтитын кезеңі Берел кезеңі

Берел қорымдарының орналасқан жері Катонқарағай ауданы

Жайпақ түпті қыш ыдыстар тән мәдениет Берел мәдениеті

1998-1999 жылдары Берел кезеңінің №11 обасын ашқан археолог З.Самашев

Бұзылмай сақталған 13 жирен ат табылған темір дәуірінің қорғаны Берел

Берел қорымынан табылған обалар саны 40-тан астам

Сақтар туралы "олардың бәрі ақкөңіл және уәдеге берік" деп жазған Страбон

Көшпелілердің әскери қару-жарақтарының ерекшелігін жазған А.Македонскийдің тарихшысы Арриан

Сақ жауынгерлерінің темір қару жарағы мен сауыт сайманы табылған жер Шірік-Рабат

Сақтар құрамына кірген тайпалар Аримаспы, аргиппей, исседон

Аттар өз иесін жорыққа апара жатқандай, әскери дайындықпен көмілген қорған Үлкен Берел

Ерте темір дәуірінде арнаулы рулық зираттар орналасқан жер Қыстау маңы

Темір дәуірінде кең тараған салт-дәстүр Аттарын бірге көму

Темір дәуірінде ежелгі тайпалар сыйынды Көк тәңірге

Парсылар қолынан өлген сақ патшайымы Томиристің ұлы – Спаргапис

Сақ, сармат, үйсін тайпаларының келбеттері андроновтықтарға ұқсас екендігін айтқан антрополог ғалым:О. Смағұлов

Шығыстанушылар менқазақстандық археологтардың пікірінше, сақ тайпалары неше топқа бөлінген - 3

Сақтар туралы мәлімет беретін жазба мәтіндері сақталған елдер Грек, парсы авторларының шығармалары

Қазақстан жеріндегі сақ тайпалары туралы жазған Парсылар

Сақтар туралы дерек қалдырған грек авторы Герадот

Парсы жазбаларындағы "сақ" сөзінің мағынасы Құдіретті еркектер

Иран жазбаларындағы "сақ" сөзінің мағынасы Жүйрік атты турлар

Ежелгі грек авторларының сақтарды атауы Азиялық скифтер

Ежелгі грек авторы Геродоттың сақтарды атауы Массагет

Грек деректеріндегі көшпелілердің тағы да бір атауы Дайлар

Арал теңізінің Солтүстік Шығыс жағасын мекендеген сақ тайпалары- Дайлар, аргиппейлер, исседондар

Сақтар туралы "дұшпанға-қатал, досқа-адал" деп баяндайтын грек авторлары

Сақ әйелдері туралы "ержүрек келеді, соғыс қаупі төнгенде ерлеріне көмектеседі" деп баяндайтын грек авторы Ктесий

Парсы жазбаларында Жетісу, Сырдарияның орта ағысында тұрған сақтар Сақ-тиграхауда

Ташкент қаласы аймағында, Солтүстік Қырғызстан, Оңтүстік Қазақстан және Жетісу жерінде өмір сүрген- Тиграхауда сақтары

Парсы жазбаларындағы теңіздің арғы жағындағы сақтар Сақ-парадарайа

Қара теңіздің солтүстігі мен Арал теңізінің маңы, Амудария мен Сырдария өзендерінің төменгі ағысын мекендеген сақтар- Парадарайа

Сақ-парадарайаларының оңтүстігінде қоныстанған сақтар атауы Сақ-хаомаваргалар

Мургаб аймағында өмір сүрген сақтар- Хаомаварга

Тиграхауда сақтарының қоныстанған аумағы Оңтүстік Қазақстан

Мүлік теңсіздігі түпкілікті орнаған дәуір Темір

Әскери-демократияның пайда бола бастаған кезі Темір дәуірі

Сақ қоғамындағы тайпалар мен рулар арасындағы даулы мәселелерді шешті Тайпа көсемі

Сақ қоғамындағы адамдар тобы Жауынгерлер, абыздар, малшылар мен егіншілер

Сақ жауынгерлерінің ежелгі үнді-иран тіліндегі «ратаиш» атауының мағынасы "Арбада тұрғандар"

Сақ қоғамындағы абыздардың танымал белгісі Тостаған мен ерекше бас киімі

Сақ қоғамында ақ түсті киім киген- Абыздар

Сақ қоғамындағы "сегізаяқтылар" деп аталғандар малшылар мен егіншілер

Сақ қоғамында сегіз аяқты деген сөздің мағынасы- соқаға жегетін екі өгізі бар шаруа

Сақ жауынгерлерінің киім түсі Қызыл және сары-қызыл

Сақ қоғамында соғыс пен бейбітшілік мәселелерін шешкен, келісімдер жасап, елшілер тағайындап, әскерді басқарған- Патша

Сақ қоғамында патша билігі қалдырылды- мұрагерлік жолмен

Сақ қоғамында халықтың басым көпшілігін құрағандар- малшылар

Сақтарда халық жиналысына қатысуға құқылы болды- Ерлер мен әйелдер

Сақ қоғамындағы малшылар мен егіншілердің киім түсі Сары, көк

Бізге жазба деректерден белгілі сақ патшасы Томирис

Сақтарды "Әлемдегі ең әділ, ең шыншыл халық" деп есептегендер Гректер.

Жазба деректерден белгілі б.з.б. 570-520 жылдары өмір сүрген сақ патшайымы Томирис

Сақтарды "Әлемдегі ең әділ, ең шыншыл халық" деп есептегендер Гректер

Сақтар туралы олар "Садақпен, қылышпен және қола балталармен қаруланған, сауыт киген",-деп жазған Страбон

Сақтарды жақсы шабандоздр деп атаған - Страбон

Сақтар туралы "Киімі мен өмір сүру дағдысы скифтерге ұқсас" деп жазған Геродот

Сақтар туралы мәлімет береді- Грек және парсы деректері

Геродот жазбаларындағы сақтардың қыс кезіндегі мекені Ағаш үйлер

Б.з.б. 484-425ж.ж. өмір сүрген грек тарихшысы-Геродот

Грек тарихшысы Страбонның өмір сүрген жылдары- б.з.б. 64-б.з.24 ж.ж.

Сақтардың негізгі шаруашылығы Мал шаруашылығы

Сақтар өмірінде аз өсірілген мал түрі Ірі қара

Сақтарда суару каналдарының іздері табылған қоныс- Шірік Рабат

Қызылорда обылысы жеріндегі б.з.б. ІУ-б.з.-дың ХІІІ ғасырларына жататын ежелгі қалашық Шірік-Рабат

Ертедегі темірді өндірудің қарапайым тәсілі Пеш-көрікпен

Сақтарда пеш көріктегі ең жоғарғы температура- 1200 С⁰

^{Балқыған темір алу үшін кемінде қажетті температура-1530градус}

Сақтарда пеш салуға қажетті шикізат- Саз балшық

Сақтар туралы "Құдай деп олар күнді есептейді және оған жылқыны құрбандыққа шалады" деп жазған Страбон

Сақ жеріне Кир бастаған парсы әскерлерінің басып кірген уақыты б.з.б. 530 ж.

Томирис туралы "Әйел болса да қорыққан жоқ" деп жазған Рим тарихшысы Помпей Трог

Сақ жерінде Кирдің өлтірілгендігін жазған- Геродот

Дарий бастаған парсы әскерлері жорығының мерзімі - б.з.б.519

«Мен әскеріммен Сақ жеріне жорыққа шықтым»- деген Дарийдің сөздері жазылған жазба- Бехистун

Сақ малшысы "Шырақ" туралы суреттейтін грек тарихшысы Полиэн

Сақ патшайымы Томиристің өмір сүрген мерзімі б.з.б. 570-520 жж

Сақтардың парсы патшасы Кирге қарсы күресін басқарған Томирис

Дарийге қарсы күресті басқарған сақ көсемі- Скунха

Сақтардың парсы әскері құрамында Марафон шайқасына қатысқан уақыты - б.з.б. 490 ж

Марафон шайқасында Александрдың аяғынан жаралаған-Сақ жауынгері

Б.з.б. ІУ ғасырда сақ жеріне қауіп төндірген Александр Македонский

Александрдың шығысқа қарай жорығын бөгеп тастаған тайпа- Сақтар

Грек-Македон басқыншыларына қарсы күресті басқарған сақ жауынгері Спитамен

А.Македонскийдің Сырдариядан өтіп сақтарға қалай шабуыл жасағаны туралы жазған Арриан

Сақтардың А.Македонскийге қарсы ерлік күресі туралы жазған Арриан

Сақтар қоршауға алған грек гарнизоны орналасқан қала- Маракан(Самарқан)

Томирис пен Кир шайқасы туралы жазған Рим тарихшысы Помпей Трог

Рим тарихшысы Помпей Трогтың дерегінде сақ жерінде жойылған Кир әскерінің саны- 200 мың

Қызылордадан 300 шақырым жерде орналасқан сақ қаласының орны Шірік Рабат

Шірік Рабат қаласының күзет мұнаралары бар орталығы Цитадел

Шірік Рабат қаласының цитадель бөлігінен табылған заттар- Жебенің қола ұштары, алтын қапсырма, саздан жасалған бұйымдар

Шірік Рабат қаласының цитадель бөлігінен табылған заттар қай кезеңге жатады- б.з.б ІҮ-ІІ ғ.ғ.

Қыш күйдіретін пеш, қол диірмен тастары, тары қалдықтары табылған сақ қаласы Бәбіш-Молда

Б.з.б. УІІ ғасырдан бастап далалы аймақтарда пайда болған бейнелеу Аңдық стиль

Сақтарға Ираннан тараған "өмір ағашы" дейтін аңдық стильдегі бейне Арыстан бейнесі

Аңдық стиль пайда болған ғасыр б.з.б. ҮІІ ғ.

Іле өзенінің оң жақ жағалауындағы Желшалғыр тауының етегінде табылған сақ қорымы Бесшатыр

Ақинақ, қола ұшты жебе, темір пышақ, шаш түйрегіш, моншақтар табылған сақ қорымы- Бесшатыр

Бесшатыр қорымындағы обалар жиынтығы 31 оба

Бесшатыр обасының мерзімі б.з.б.5-4 ғ.ғ.

Алматының шығысындағы белгілі сақ обасы Есік обасы

Есік обасындағы қорымдар саны- 40-тан астам

Есік обасынан табылған бұйымдар саны 4000-нан астам

Есік обасынан табылған 26 таңбадан тұратын жазуы бар зат Күміс табақша

Антропологтардың анықтауынша Есік обасындағы жерленген адамның жас шамасы 17-18

"Аң стилі" дәстүрімен сақтар жорықтар кезінде танысқан ел Алдыңғы Азия мен Иран

Сақтардың бөренелерді бір-біріне тығыз орналастырып жасаған табыты. Соркофаг

Сақтар обасындағы сағанаға жер астымен келетін арнайы жол Дромос

Сақ дәуірінің негізгі кездесетін археологиялық ескерткіштері обалар

Алтын адамды тапқан архиолог - Кемал Ақышев

Зерттеушілердің пікірінше « Алтын адам» қай дәуірге жатады – Б.зб V-IVғ

Сақтардың түсінігі бойынша әлем неше құрылымнан тұрады – 3

Сақ тайпалары күннің құрметіне құрбандыққа сойды – Жылқы

Шілікті алып қорғанының биіктігі-8-10м

Берел қорымдарының ішіндегі ең биігі-9м

Парсы сарайында ұзақ уақыт тұрып, сақтардың тәрбиелігін сипаттайтын оқиға жазған ғалым-Ксенофонт

Парсы елінде болған ат жарыста сақ жігітінің қатысып мәреге бірінші келуі жайлы жазған грек ғалымы-Ксенофонт

Парсы патшасы сақ жігітіне атын патшалыққа айырбастау туралы айтқанын жекізеді- Ксенофонт

Қытай билеушілері ғұндардың шабуылынан ғана емес көбінесе қорыққан – Қытайлардың Далаға кетіп қалуынан

Бас сүйегі шағын, беті жалпақтау, көз шарасы үлкен, қабақ сүйегі шығыңқы, кеңсірігі дөңестеу адам-Сақ адамы

Сақтарда монғолойдтық белгілер көбірек байқалады-Солтүстік және Шығыс Қазақстанда

Сақтарда монғолойдтық белгілер аздау кездеседі-Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда

Темір дәуірінде басталған сақтардың бет пішініндегі өзгеріс-Монғолойдтық белгілер көбейе бастады

Геродот деректерінде Орталық Қазақстанды мекендеген ежелгі тұрғындар-Аргиппей, исседондар

Шалбар, үзеңгі, қайқы қылышты алғаш ойлап тапқандар-Көшпелілер

Көшпелілердің әскери қару жарақтарының ерекшеліктерін суреттеп жазған-Арриан

«Скифтер өздерін және аттарын берік сауытпен мұқият қорғаған» деп жазған- Арриан

Полихром стилі барынша гүлденген кезең-Б.з 3-5 ғ

Б.з.б 6-3 ғ сақтар сауда-саттық жасап тұрған ел-Қытай,Үндістан,Персия

Көшпелілер туралы: «Олардың жерлеу ғұрыптары, әдет-салты мен күнделікті тұрмысы ұқсас болған» деген-Грек тарихшылары

Атырау облысынан шыны моншақ, жебе, қанжар сынықтары табылған ескерткіш-Аралтөбе

Тасмола мәдениетінің қалдырған жұрттың күнге табынғанының білдіреді-Мұртты қорғандардың шығысқа бағытталуы

Кейбір ғалымдардың пікірінше, мұртты қорғандар ... қызметін атқарған-Бағдаршам

Мұртты қорғандарда жерлеу орны-2

Өлген адамдарды мініс атымен көмілген- Мұртты қорғандарда

Өлген адамдарды мініс атымен көмілген әдет әлі күнге дейін сақталған-Шығыс аймақтарындағы қазақтарда

Геродот аргиппейлерді «Биік таулардың бауырында» тұрады деп қай тауды айтқан-Орал

Солтүстік Қазақстан тұрғындарының көшпелі өмір салтына ауысқан кезі-Б.з.б 1 мыңжылдық

Солтүстік Қазақстандағы темір дәуірінің мәдениеті-Ұлыбай

Ұлыбай атырабының ескерткіштері ұқсас келеді-Тасмола мәдениетіне

Ұлыбай және Тасмола мәдениетінің өзара ұқсас жерлері-Өлген адамды мініс атымен көмген

Ерте темір дәуірінің Солтүстік Қазақстандағы зерттелген обалары-Бірлік,Алыпқаш,Покровка,Бектеңіз

Алтайда алтын мен темірдің мол болуына байланысты шыққан атау-Аримаспы

Шілікті қорымындағы оба саны-51

1960ж зерттелген «Алтын қорған» деген атау алған оба орналасқан қорым-Шілікті

Шығыс Қазақстанның Зайсан ауданында орналасқан сақ дәуірінің обалар саны-200-ден аса

Зайсан ауданында орналасқан сақ дәуірінің 200-ден аса обаларының ішінде патша мен ақсүйектер ескерткіштерінің саны-50

Шілікті қорғанында № 1 обадан табылған үшінші алтын киімді адамды ашқан археолог.Ә. Төлеубаев

Шілікті қорғанында № 1 обадан табылған үшінші алтын киімді адамның киімінің алтын қаптырма – түймешіктерінің саны-4325

Алтын бесжұлдыз табылған оба-Шілікті(№1)

Майлы бояумен бұғының суреттері салынған тақтай қалдықтары табылған оба-Шілікті(№1)

Шіліктітінің №5 обасынан табылған алтын қаптырма-түймешіктер саны-500

Ат әбзелдері алтынмен апталған 16 аттың қаңқасы шыққан қорым – Берел

Берел қорымының №11 обадағы мәйіттердің радиологиялық әдіспен ... жерленгенін анықтады-294ж

Таутекенің ағаштан жасалған мүйіздерімен әшекейленген тері маска табылған қорым-Берел

Қазақстан далаларында егіншілікпен айналысудың пайдасыз екендігі белгілі болды-Шамамен б.з.б 2-мыңжылдық ортасында

Көшпелілер қыштан, шыныдан, металдан жасаған заттарды алмастырды-Былғары, киіз,ағаш

Темір дәуірінде сиыр көп өсірілген аймақ-Солтүстік

Ерте көктемде мал төлдетілді-Қыстауда

Көктемгіжайылым-көктеу орналасты-Шоқылар мен қыраттарда

Ертеде қойды 2 рет қырыққанда -2-2,5 кг жүн берген

Ертеде түйені 2 рет қырыққанда -4-8 кг жүн берген

Киіз үй бөліктері-2

Қазақстандағы тайпалары туралы мәлімет беретін парсы патшалары-Дарий мен Ксеркс

Грек және латын тіліндегі деректердің арасынан айтуға болады-Геродот пен Страбон

Сақтарды сүт ішеді деп жазған-Геродот

Б.з.б 1мыңжылдықта Орта Азия мен Қазақстанды мекен еткен ежелгі тайпа-Сақтар

Тиграхауда сақтары мекен еткен аймақтар-Ташкент қаласы аймағы,Солтүстік Қырғызстан,Оңт Қаз, Жетісу

«Егер жігіт қызға үйленгісі келсе , онымен әуелі күш сынасуы керек» деген дерек көзі қатысты сақтарға-Сақтарға

Қауымдық жер мен суды пайдалануды реттеп отырған –Тайпа көсемдері

Шөл және шөлейт жерлерді мекендеген сақтар өсірген мал түрі-Түйе

Сақтардың б.з.б 2-3 ғ жататын арықтар орны табылған жерлер-Талғар қаласының маңы, Жамбыл обл

«Күміс олардың елінде болмайды, темір аз, бірақ мыс пен алтын көп кездеседі»- деп айтқан –Страбон

Геродотты «Тарих атасы» деп атаған –Цицерон

Сақтардың жылқыны құрбандыққа шалуы туралы «Құдайлардың жүйрігі күн болса, жануарлардың жүйрігі жылқы» дегенге саяды – Геродот

Кир мен Дарийдің сақтарға шабуыл жасаған жылдар аралығы -11ж

Қай сақ қорымында тік тұрған кейбір тас бағандарда қазақ ру-тайпаларының таңбалары салынған-Бесшатыр

Бесшатыр –Б.з.б 5-4 ғ жатады

Есік обасындағы сақ жазуы олардың өзіндік жазуы болғандығын дәлелдейді деп айтқан-К.Ақышев

Сақтар туралы «Темір мен күмісті пайдаланбайды, себебі бұл металдар олардың елінде мүлдем аз, ал алтын мен мыс керісінше көп» деп жазған грек тарихшысы-Геродот

Сақтар туралы мәлімет беретін «География» еңбегінің авторы –Страбон

Спитамен А.Македонскииге қарсы партизан соғысын жүргізді-3 ж

Бесшатырда үлкен үш обаға жатады-Бірінші, үшінші, алтыншы обалар

Ежелгі дүние өркениеттерімен алғаш қарым қатынас жасаған Қазақстандық тайпа -Сақ