2.7 Өткен тақырыптар бойынша емтихан сұрақтарының тізімі

1 «Материалдарды таңдау метолодогиясы» пәні, мақсаттары мен міндеттері.

2 Таным үдерісіндегі негізгі түсініктер, терминдер және терминология.

3 Теориялық зерттеу әдістері. Жалпы сипаттамасы және ғылыми-тәжірибелік зерттеулерде алатын орны.

4 Эмпирикалық зерттеу әдістері. Жалпы сипаттамасы және таным үдерістеріндегі алатын орны.

5 Эмпирикалық және теоретиялық зерттеу әдістері, олардың таным үдерістеріндегі алатын орны.

6 Қорытпаларды синтездеу есептерін берілген кешенді қаиеттер негізінде шешу әдістері. Олардың сипаттамасы және салыстырмалы анализ.

7 Негізгі түсініктер және қорытпаларды синтездеу негіздерін анықтау. Ұстаным есепті шешу жүйесі ретінде.

8 Қорытпаларды алу тәсілдері, қос күй диаграммаларының түрлері мен салу жолдары. Олардың қорытпалардың технологиялық және пайдалану қасиеттерімен байланыстылығы.

9 Қорытпаларды синтездеу есептерін шешу кезеңдері. Берілген қасиеттердің түзілу үдерісінің жалпы сипаттамасы.

10 Қорытпаның негізгі компонентін таңдау. Пайдалану қасиеттері бойынша қорытпа негізінің сипаттамасы. Балқу температурасының физикалық мәні.

11 Материалдардың механикалық, технологиялық және пайдалану қасиеттері, жалпы сипаттамасы. Негізгі легірлеуші элементті таңдау танымы.

12 Н.С. Курнаков заңдары және берілген қасиеттері бойынша қорытпаларды синтездеу есептерін шешу методологиясы. Есепті жалпы және түрлі жолдармен шешу.

13 Периодты жүйеде қасиеттерді жүйелеу және «қасиет-элемент кезегі» байланысының түрі. Жемірілуге тұрақтылықтың өзгеру ерекшеліктері.

14 Қорытпалар синтезін редукциялау әдістері. Есептің түзілу сұлбасы. Жалпы қағидалар. Қарапайым есептерге бөлу мысалдары.

15 Элементтердің құнды сипаттамалары және оларды өзгерту жолдары. Құнының мөлшеріне байланысты жіктелуі.

16 Таза элементтердің беріктігі және илемділігі, олардың периодты жүйдегі кезегіне байланысты тәуелділігі.

17 Тығыздық және балқу температурасы, олардың периодты жүйдегі кезегіне байланысты тәуелділігі.

18 Электрөткізгіштік және жемірілуге тұрақтылығы, олардың периодты жүйдегі кезегіне байланысты тәуелділігі.

19 Қорытпалардың құрамын оңтайландыру мақсатында легірлеуші кешендерді эмпирикалық таңдау әдістері.

20 Материалдардың негізгі, шектеуші және «табиғи» сипаттамалары. Қасиеттерді таңдау мысалдары.

21 Қос жүйелердегі түрлі күй диаграммаларының критерийлері. Күй диаграммаларының ерекше нүктелері мен сызықтары.

22 Технологиялық қасиеттердің критерийлері. Жалпы сипаттамасы мен оңтайлы мәндері.

23 Пайдалану қасиеттерінің критерийлері. Жалпы сипаттамасы мен оңтайлы мәндері.

24 Еру критерийінің физикалық мағынасы. Қаттыерітіндімен беріктену тәсілдері және оларды іске асыру.

25 Температура критерийінің физикалық мағынасы. Легірлеу нәтижесінде ыстыққаберіктікті жоғарылату тәсілдері.

26 Термиялық беріктенудің физикалық мағынасы. Босату және ескіру. Артық фазалардың әсерінен беріктену жағдайының орындалуы.

27 Кеуектілік критерийінің физикалық мағынасы. Құймалы эвтектикалық қорытпаларында кеуектіліктің түзілуі.

28 Теориялық сұйықаққыштық критерийінің физикалық мағынасы. Құймалы қорытпаларды таңдауды негіздеу. Нехендзи ережесі.

29 Таралу критерийінің физикалық мағынасы. Ыстықтай өңдеу кезіндегі эвтектиканың алатын орны. Қызылсынғыштық құбылысы.

30 Тәжірибелі сұйықаққыштық критерийінің физикалық мағынасы. Сұйықаққыштық – құймалы алюминий қорытпаларының негізгі технологиялық қасиеті.

31 Ерігіштік критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Негізгі және қосымша талаптар.

32 Үйлесімділік критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Құймалы қорытпалардың сұйықаққыштығына эвтектиканың шоғырлануының әсері.

33 γ критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Ескіру мен босату – термиялықөңдеумен беріктендіруді яақтайтын операция.

34 ω критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Қорытпалардың технологиялық илемділігі және оның іске асу жағдайлары.

35 τ критерийі бойынша легірлеуші элементі эвтектикалық және перитектикалық қорытпалар негізінде таңдау ережесі. Ыстыққаберік қорытпаларды алуда жоғары бағытталған және төмен бағытталған перитектикалар.

36 δ критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Құймалы қорытпалардағы кеуектердің түрлері және олардың таралуы.

37 λ критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Қорытпалардың сұйқаққыштығы және оның сыртқы және ішкі факторларға тәуелділігі.

38 Легірлеуші кешендер. Негізгі және шектеуші қасиеттерді алуда кешенді легірлеудің қажеттілігін және мүмкіндігін негіздеу.

39 Легірлеуші кешендерді таңдау әдістері, олардың қолдануда мүмкіндігі мен шектелуі. Жалпы сипаттамасы мен салыстырмалы анализ.

40 Легірлеуші элементтердің жіктелуі және олардың пайдалану мен технологиялық қасиеттеріне әсері. Негізгі және қосымша легірлеуші элементтерді таңдау ұстанымы.

41 Негізгі және қосымша легірлеші элементтер. Қасиеттер құрылуда критерийлер мен модификациялаушы және пластификациялаушы қоспалардың алатын орны.

42 Алюминий үшін критерийлер шамасына қарай легірлеуші элементтерді таңдау. Таңдалған легірлеуші кешенді негіздеу.

43 Темір үшін легірлеуші элементтерді таңдау. Таңдалған легірлеуші кешенді негіздеу. Қасиеттердің түзілуіне хром мен никельдің әсері.

44 Химиялық элементтерді таза күйінде алу әдістері. Әрқайсысының еңбекөнімділігі мен экономикалық тиімділігі.

45 Таза элементтерді өндіру технологиясын жетілдіру. Шаруашылық және саяси конъюктура түсінігі.

46 Элементтердің жер қойнауында таралуы және олардың бағасына әсері. Бағалық саясат.

47 Қосылыстарда элементтердің химиялық тұрқтылығы және оның бағаға әсері. Тотықты түзу жылуы элементтің атом кезегіне байланысты болады.

48 Қорытпаның негізін таңдауда қорытпаларды нақты қолдануға байланысты жіктеу. Конструкциялы, арнайы, ерекше қорытпалар, олардың сипатамасы. Мысалдар.

49 Бағаны шектей отырып белгілі температуралар аралығында жұмыс атқаратын ыстыққа берік қорыталардың негізін таңдау. Ыстыққа берік қорытпалардың негізін құрайтын полиморфты және мономорфты металдар.

50 Өнеркәсіптік өндіріс үшін материалдарды таңдау ұстанымдары. Материалдарға қойылатын талаптар және таңдауды оңтайландыру факторлары.

51 Өндіріс материалдарының кешенді қасиеттерін сипаттайтын параметрлер мен критерийлер. Конструкциялық материалдарға қойылатын негізгі талаптар. Тығыздық оңтайландыру факторы.

52 Техникалық жүйе және жұмыс істеу режимі айқындамасынан конструкциялық материалдар және пайдалану қасиеттері деңгейінен тиімділік түсінігі.

53 Салыстырмалы материалдарды экономикалық жағынан тиімді пайдалану негізінде болаттың ентаңбаларын оңтайлы таңдау алгоритмі.

54 Кешенді легірлей түсінігі. Кешенді легірлеудің аналитикалық байланысы. Легірлеуші элементтердің қорятпа негізімен әрекеттесу нұсқалары. Мысалдар.

55 Легірлеуші элементтердің шекті ерігіштігіне байланысты қорытпалардың пайдалану қасиеттеріне және қоспалардың таралу критерийлеріне әсері.

56 Еру шегінде легірлеуші элементтердің технологиялық қасиеттерге (ісжүзіндегі аққыштық, отыру және кеуектілік) әсері.

57 Сенімділік пен конструкциялық материалдардың ұзақ тұрақтылық түсініктері.Сенімділітің сипаттамасы және оны жоғарылату тәсілдері. Беріктікті басқарудағы шаманың алатын орны.

58 Материалдаың циклды беріктігін жоғарылату әдістері. Жоғары циклды жүктемелер жағдайында жұмыс атқаратын конструкциялық болаттарды таңдау методологиясы.

59 Болаттың негізгі легірлеуші элементтерінің (хром, никель, кремний, марганец) сипатамасы.Олардың пайдалану қасиеттеріне және беріктену сипатына әсері.

60 Гатфильд болаты негізінде технологиялық илемділік және экономикалық тиімділік түсініктері. Марганецтің технологиялық және пайдалану қасиеттерінің түзілуіне әсері.

61Қос күй диаграммаларының критерийлерін есептеу. α, ω, γ, τ критерийлері негізіндегі легірлеуші элементтердің пайдалану және технологиялық қасиеттерге әсері.

62 Легірлеуші элементтердің қорытпалардың - сұйықаққыштық, технологиялық илемділік, кесумен өңдеу технологиялық қасиеттеріне әсері.

63Құрамы оңтайлы қорытпаларды жасауда легірлеуші кешендерді эмпирикалық тәсілмен табу.

64 Кешенді легірлеу түсінігі. Кешенді легірлеудің аналитикалық сипаты. Легірлеуші элементтердің қорытпаның негізімен және өз ара әсерлесу түрлері.

65 Легірлеуші кешендер. Кешенді легірлеуді негіздеу қажеттілігі. Мысалдар.

66 Түрлі күй диаграммаларының критерийлері, жалпы сипаттамасы. Ерекше сызықтар және нүктелер, олардың физикалық мағынасы.

67 λ критерийі арқылы легірлеуші элементі таңдау ережесі. Қорытпалардың сұйықаққыштығы және оның сыртқы (қорама материалы) және ішкі (физикалық қасиеттер) әсерлерге байланысты болуы.

68 δ критерийі арқылы легірлеуші элементі таңдау ережесі. Құймалы қорытпаларда кеуектердің түрлері және таралу сипаттамалары.

69 Эвтектикалық және перитектикалық қорытпалар мысалында τ критерийі арқылы легірлеуші элементі таңдау ережесі. Ыстыққа берік қорытпаларды алуда төмен бағытталған және жоғары бағытталған перитектикалар.

70 γ критерийі арқылы легірлеуші элементі таңдау ережесі. Ескіру мен босату – термиялық өңдеумен беріктендіру соңғы операциялары.

71 β критерийі арқылы легірлеуші элементі таңдау ережесі. Құймалы қорытпалардың сұйықаққыштығына легірлеуші элементтердің шоғырлануының әсері. Кесінділер ережесі.

72 α критерийі арқылы легірлеуші элементі таңдау ережесі. Негізгі және қосымша талаптар.

73 Температура критерийінің физикалық мәні. Ыстыққаберіктік. Диффузиялы жылжыпсырғымалылықты басқару тәсілдері.

74 Эмпирикалық зерттеу әдістері. Ғылыми-тәжірибелік зерттеулердің орны және жалпы сипаттамасы.

75 Термиялық беріктендіру критерийінің физикалық мәні. Шынықтыру, оның орны және тағайындалуы. Шынықтыруды өткізу ге қажет температура-уақыт параметрлерін таңдау.

76 Материалдардың механикалық, технологиялық және пайдалану қасиеттері. Жалпы сипаттамасы.

77 Тәжірибелік сұйықаққыштық критерийінің физикалық мәні. Құймалы қорытпалардың негізгі технологиялық қасиеті – сұйықаққыштық.

78 Теориялық зерттеулердің әдістері. Ғылыми-тәжірибелік зерттеулердің орны және жалпы сипаттамасы.

79 Технологиялық илемділік критерийінің физикалық мәні. Эвтектикалық құраушының ыстықтай өңдеудегі орны. Қызылсынғыштық құбылысы.

80 Легірлеуші элементтердің жіктелуі. Негізгі беріктендірушіні таңдау ережесі.