2.3. Тәжірибелік жұмыстардың жоспары

Тәжірибелік жұмыс №1. Тапсырма: Қос күй диаграммаларының құрылымы, жіктелуі және күй диаграммаларын болжау. Элементтердің метажүйе түсінігі.

Әдістемелік ұсыныс: Күй диаграммаларының сыныптарға бөлінуінің негізгі жіктелу белгілерімен танысу. Легірлеуші элементтердің метажүйесін түзуді үйрену және қорытпалардың қасиеттеріне әсерін болжау.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі: 3[67-99].

Бақылау сұрақтары:

1. Негізгі және легірлеуші элементтердің қандай концентрациялары күй диаграммаларының критикалық нүктелер жүйесін құрайды?

2. Қорытпаларды алу тәсілдері, қос күй диаграммаларының түрлері мен салу жолдары.

3. Қорытпаның негізгі компонентін таңдау.

4. Қорытпалар синтезін редукциялау әдістері.

5.Н.С. Курнаков заңдары және берілген қасиеттері бойынша қорытпаларды синтездеу есептерін шешу методологиясы.

Тәжірибелік жұмыс №2. Тапсырма: Илемділік пен бағаға шектеуді ескере отырып конструкциялық материалдардың берілген жағдайда пайдалануға бейім болатын негізін таңдау.

Әдістемелік ұсыныс: Негізгі және шектеулі қасиеттердің берілген деңгейінде барлық талаптарға сәйкес келетін қорытпаның негізін таңдауды үйрену.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі: 4[369-375].

Бақылау сұрақтары:

1. Элементтердің құнды сипаттамалары және оларды өзгерту жолдары. Құнының мөлшеріне байланысты жіктелуі.

2. Таза элементтердің беріктігі және илемділігі, олардың периодты жүйдегі кезегіне байланысты тәуелділігі.

3. Тығыздық және балқу температурасы, олардың периодты жүйдегі кезегіне байланысты тәуелділігі.

4. Электрөткізгіштік және жемірілуге тұрақтылығы, олардың периодты жүйдегі кезегіне байланысты тәуелділігі.

5. Қорытпалардың құрамын оңтайландыру мақсатында легірлеуші кешендерді эмпирикалық таңдау әдістері.

Тәжірибелік жұмыс №3. Тапсырма: Берілген пайдалану температура аралығында ыстыққа берік қорытпаның негізін таңдау.

Әдістемелік ұсыныс: Берілген пайдалану температура аралығында ыстыққа берік қорытпаның негізін таңдау методологиясымен танысу.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі: 3[53-65].

Бақылау сұрақтары:

1. Қорытпаның негізін таңдауда қорытпаларды нақты қолдануға байланысты жіктеу. Конструкциялы, арнайы, ерекше қорытпалар, олардың сипатамасы. Мысалдар.

2. Бағаны шектей отырып белгілі температуралар аралығында жұмыс атқаратын ыстыққа берік қорыталардың негізін таңдау. Ыстыққа берік қорытпалардың негізін құрайтын полиморфты және мономорфты металдар.

3. Өнеркәсіптік өндіріс үшін материалдарды таңдау ұстанымдары. Материалдарға қойылатын талаптар және таңдауды оңтайландыру факторлары.

4. Өндіріс материалдарының кешенді қасиеттерін сипаттайтын параметрлер мен критерийлер. Конструкциялық материалдарға қойылатын негізгі талаптар. Тығыздық оңтайландыру факторы.

5. Техникалық жүйе және жұмыс істеу режимі айқындамасынан конструкциялық материалдар және пайдалану қасиеттері деңгейінен тиімділік түсінігі.

Тәжірибелік жұмыс №4. Тапсырма: Алюминий негізіндегі қос күй диаграммаларының критерийлерін анықтау.

Әдістемелік ұсыныс:Легірлеуші кешендерді таңдау, есептеуді үйрету, оңтайлы легірлеуші элементті таудау және легірлеуші кешенді түзу.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі: 3[132-153].

Бақылау сұрақтары:

1.γ критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Ескіру мен босату – термиялықөңдеумен беріктендіруді яақтайтын операция.

2.ω критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Қорытпалардың технологиялық илемділігі және оның іске асу жағдайлары.

3.τ критерийі бойынша легірлеуші элементі эвтектикалық және перитектикалық қорытпалар негізінде таңдау ережесі. Ыстыққаберік қорытпаларды алуда жоғары бағытталған және төмен бағытталған перитектикалар.

4.δ критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Құймалы қорытпалардағы кеуектердің түрлері және олардың таралуы.

5.λ критерийі бойынша легірлеуші элементі таңдау ережесі. Қорытпалардың сұйқаққыштығы және оның сыртқы және ішкі факторларға тәуелділігі.

Тәжірибелік жұмыс №5. Тапсырма: Жоғары циклды жүктемелер жағдайында жұмыс атқаратын конструкциялық болатты таңдау методологиясы

Әдістемелік ұсыныс: Конструкциялық болаттың жұмысы циклды жүктемелеуде жоғары керенудің әсерінен қамтамасыз ететін негізгі және шектеулі қасиеттерді таңдау критерийлері мен принциптерін оқып үйрену.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі: 4[363-369].

Бақылау сұрақтары:

1. Термиялық беріктендіру критерийінің физикалық мәні. Шынықтыру, оның орны және тағайындалуы. Шынықтыруды өткізу ге қажет температура-уақыт параметрлерін таңдау.

2. Материалдардың механикалық, технологиялық және пайдалану қасиеттері. Жалпы сипаттамасы.

3. Материалдардың негізгі, шектеуші және «табиғи» сипаттамалары. Қасиеттерді таңдау мысалдары.

4. Технологиялық қасиеттердің критерийлері. Жалпы сипаттамасы мен оңтайлы мәндері.

5. Пайдалану қасиеттерінің критерийлері. Жалпы сипаттамасы мен оңтайлы мәндері.

Тәжірибелік жұмыс №6. Тапсырма: Жылуғатөзімді аспапты болатты таңдау методологиясы.

Әдістемелік ұсыныс: Жылуөткізгіштігі төмен аустенит сыныбының болаттарын кесумен өңдеу үшін жылуғатөзімді аспапты болатының негізгі және шектеулі қасиеттерін таңдау критерийлері мен принциптерін оқып үйрену.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі: 4[67-89].

Бақылау сұрақтары:

1. Өнеркәсіптік өндіріс үшін материалдарды таңдау ұстанымдары. Материалдарға қойылатын талаптар және таңдауды оңтайландыру факторлары.

2. Өндіріс материалдарының кешенді қасиеттерін сипаттайтын параметрлер мен критерийлер. Конструкциялық материалдарға қойылатын негізгі талаптар. Тығыздық оңтайландыру факторы.

3. Техникалық жүйе және жұмыс істеу режимі айқындамасынан конструкциялық материалдар және пайдалану қасиеттері деңгейінен тиімділік түсінігі.

4. Қорытпалардың құрамын оңтайландыру мақсатында легірлеуші кешендерді эмпирикалық таңдау әдістері.

5. Материалдардың негізгі, шектеуші және «табиғи» сипаттамалары. Қасиеттерді таңдау мысалдары.

Тәжірибелік жұмыс №7. Тапсырма: Қорытпа құрамын таңдауда тәжірибелерді жоспарлау. Оңтайландыру парамаетрлері мен факторлары.

Әдістемелік ұсыныс: Қорытпалардың пайдалану қасиеттерінің легірлеуші элементтердің концентрациясы мен түріне байланысты болуын математикалық моделін салу ережелері арқылы үйрену. Оңтайландырудың параметрлері мен факторларын таңдау мен экспериментті жоспарлау матрицасын жасауды үйрену.

Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі: 3[153-161].

Бақылау сұрақтары:

1. Өнеркәсіптік өндіріс үшін материалдарды таңдау ұстанымдары. Материалдарға қойылатын талаптар және таңдауды оңтайландыру факторлары.

2. Өндіріс материалдарының кешенді қасиеттерін сипаттайтын параметрлер мен критерийлер. Конструкциялық материалдарға қойылатын негізгі талаптар. Тығыздық оңтайландыру факторы.

3. Техникалық жүйе және жұмыс істеу режимі айқындамасынан конструкциялық материалдар және пайдалану қасиеттері деңгейінен тиімділік түсінігі.

4. Салыстырмалы материалдарды экономикалық жағынан тиімді пайдалану негізінде болаттың ентаңбаларын оңтайлы таңдау алгоритмі.

5. Кешенді легірлей түсінігі. Кешенді легірлеудің аналитикалық байланысы. Легірлеуші элементтердің қорятпа негізімен әрекеттесу нұсқалары. Мысалдар.