12. Қосалқы қызмет шығындарын өндірістік бөлімшелерге бөлудің маңызы

Жалпы экономика үшін бөліп тарату функциясының маңызы зор. Кәсіпорын қызметінің нәтижесіне өндірістік бөлімшелердің мақсаты мен міндеттеріне сәйкес және салған салымдарына қарай ресурстарды, алынған пайданы біз бөліп бере аламыз. Басқару есебі үшін қосалқы және қызмет көрсететін өндірістердің негізгі өндірістік шығындарының есебін жүргізу тән, яғни негізгі өндірістің қызметіне қосалқы және қызмет көрсететін өндірістер қатысады. Басқару есебі өз жағынан негізгі және қосалқы өндірістердің барлық шығындарын тіркейді. Бірақ есепті кезеңнің аяғында қосалқы өндірістің барлық шығындарын есептеп шығару қажеттілігі туады да, бухгалтердің алдына оларды қалай есептен шығару сұрағы тұрады. Сондықтан басқару есебі өз жағынан әр түрлі әдістер арқылы негізгі өндіріске қызмет көрсеткен қосалқы өндірістің бұл шығындарын негізгі өндіріске бөліп таратуды жүргізеді.

Негізгі өндіріс пен меншікті күрделі құрылысы тұтынатын және басқа жаққа өткізілетін өнімдерді өндіретін, жұмыс жүргізетін және қызмет көрсететін өндіріс қосалқы өндіріс болып саналады. Бұған бу қазандықтары, газ және электростанциялары, сумен жабдықтау, жөндеу-механикалық цехтары, автокөлік цехтары және басқалары жатады.

13. Қосалқы қызмет шығындарын есепке алу

Басқару есебі өз жағынан негізгі және қосалқы өндірістердің барлық шығындарын тіркейді. Басқару есебі өз жағынан әр түрлі әдістер арқылы негізгі өндіріске қызмет көрсеткен қосалқы өндірістің бұл шығындарын негізгі өндіріске бөліп таратуды жүргізеді.

Негізгі өндіріс пен меншікті күрделі құрылысы тұтынатын және басқа жаққа өткізілетін өнімдерді өндіретін, жұмыс жүргізетін және қызмет көрсететін өндіріс қосалқы өндіріс болып саналады. Бұған бу қазандықтары, газ және электростанциялары, сумен жабдықтау, жөндеу-механикалық цехтары, автокөлік цехтары және басқалары жатады. Қосалқы өндірістің шығындарының есебі 8310 «Қосалқы өндіріс» шотында жүргізіледі, ол мына синтетикалық шоттардан тұрады:

8310 «Қосалқы өндіріс» (қорытындылаушы шот);

8311 «Материалдар»;

8312 «Жұмысшылардың еңбек ақысы»;

8313 «Еңбек ақыдан аударымдар»;

8314 «Үстеме шығыстар».

Қосалқы өндірістің әрбір цехы үшін шығындардың есебі «Цехтардың шығындары» атты тізімдемеде жүргізіледі.

Орналастыру - шығындардың барлық сомасы шығындар бірлігіне немесе шығындар орталығына жатқызылады, мысалы қойманы сақтау шығындары қойма шығындары орталығына тікелей жатқызылады.

Үлестіру (тарату) – шығыстардың сомасы шығындардың бірнеше орталықтарына жатқызылады және оларға үйлесімді таралуы қажет, мысалы жылу, жалға беру, амортизация және т.б.

Үстеме шығыстардың таралу базасы бірнеше болуы мүмкін, бірыңғай ереже жоқ. Мысалы,

Үстеме шығыстар Тарату (үлестіру базасы)

Амортизация Жабдықтардың құны

Кадр бөлімі, буфет Жұмысшылардың саны

Техникалық қызмет Әр бөлімде жұмыс істеген сағаттар

көрсету бөлімі

Ғимаратты сақтандыру Көлемі (алаң)

Жалгерлік және комму-

налдық қызметтер

Қадамдық әдіс қызмет көрсететін (қосалқы) бөлімшелердің қарама-қарсы қызметтерін үлестіру үшін қолданылады.

Бұл шығындарды тура тарату әдісіне қарағанда дәлдеу болып есептелінеді. Тарату циклін қызметтерді тұтынуға қарағанда көбірек көрсететін цехтардан бастайды. Бұл қызметтер қосалқы өндіріс пен өндірістік цехтардың арасында үлестіріледі. Ары қарай келесі қосалқы цехты алып,қадам сайын үлестіруді жалғастырады. Қызмет көрсетуде ең аз үлес алатын бөлімшемен үлестіруді аяқтайды.