8. Қиылыстардағы қозғалысты ұйымдастыру принциптері. Реттелуші және реттелмейтін қиылыстар.

Жол ережесі бойынша қиылыс – дегеніміз бір деңгейде жолдардың қиылысатын аймағы. "Жол көлік оқиғасы" 30% осы қиылыстарда орын алады. Сондықтан қозғалысты ұйымдастыру үшін қозғалыстарға реттеулерді енгізеді. Қозғалысты басқару сипатына байланысты қиылыстар – реттелетін және реттелмейтін болып бөлінеді.

Қиылыстар қозғалысты кідіртетін және жол-көлік оқиғасы жиі болатын орынға жатады. Біздің елімізде жол-көлік оқиғасының 27 % орташа шамамен қиылыстарда орын алады.

Реттелетін қиылыстарда бағдаршамдар орнатылады. Бағдаршам жоқ қиылыстар уақытша реттелуі мүмкін, ол үшін қиылыс ортасында реттегіш адамдар тұрады.

Егерде қиылыста бір бағытта қарқындылық жоғары болатын болса, онда ол бағыты "басты жол" деп белгілену керек.

Қозғалыс жағдайы бойынша реттелмейтін қиылыстар қозғалысты ұйымдастыру шараларын қолдануына байланысты ерекшеленеді. Реттелмейтін қиылысты үш топқа бөлуге болады: 1. Қозғалысы ұйымдастырылмаған қиылыстар. 2. Өту кезеңі белгіленген қиылыстар. 3. Шеңбер схемалы қиылыстар.

9.Жол қозғалысын ұйымдастырудың тиімділігін бағалау критерийлері.

Әдістердің қолдану тиімділігін көрсеткіштерді дейін және кейін салыстыра отырып бағалайды. Критерийді бағалауға абсолютті мәні қою мүмкін емес. Сондықтан көрсеткіштердің өзгеруін талдап отыру керек.

Тәжірбиеде және ғылыми зерттеуде жоғары ақпаратты және критерийді қолдану үшін ыңғайлы болуын көрсетеді. Олардың әрқайсысы талапқа сәйкес зерттеу мақсаттармен қолданады. Енгізіліп жатқан шаралардың тиімділігін бағалау үшін маңызды болып есептелетін критерийіміз келесі сұрақтарға жауап беру керек: жол қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету қандай дәрежеде, автомобильдің тасымалдау жылдамдығы қанша және олардың экономикалық тұрғыдан тиімділігі қандай?

Қауіпсіздік деңгейін бағалау негізінде жол көлік апаттарының (ЖКА) статистикалық көрсеткіштерін бақылайды.

Көлік ағынының жылдамдық көрсеткіштерін бағалау үшін қолданылатын критерийлер: жол қиылысындағы үдеу, белгілі бір желі бөліміндегі қатынас жылдамдығы, көлік құралдарының қарқындылығы және кідіріс уақыты, жылдамдық режимінің бір қалыпсыздық дәрежесі.

Отандық және шет елдік ғалымдардың көп жұмыстары – автокөлік қозғалысының қауіпсіздігіне, отын үнемділігіне және желідегі жылдамдық режимінің бір қалыптылығына арналған.

Жол полициясы немесе жол-пайдалану қызметі мамандары жол қозғалысының жағдайын бақылайды. Олар қарапайым әдістерді қолданады. ЖКО бойынша мәліметтермен және жылдамдықты өлшеумен шектеледі.

10. Жол қозғалысының мінездемелері. Жол қозғалысын сипаттайтын көрсеткіштер.

Автомобиль қозғалысының жылдамдығын және қауіпсіздігін қамтамасыз ету қозғалысты ұйымдастырудың ең бір жауапты мәселесі болып саналады.

Жол қозғалысының сипаттамасының көрсеткіштері мынадай: қозғалыс қарқындылығы, көлік ағынының құрамы, қозғалыс жылдамдығы, көлік ағынының тығыздығы, автокөліктің кідіру ұзақтығы.

Қозғалыс қарқындылығы жол қиындысынан белгілі бір уақыт бірлігінде өтетін көлік құралдарының саны.

Көлік ағындарының құрамы жолдың жүктелуіне әсерін тигізеді, себебі автомобильдердің габариттік өлшемдерінің елеулі айырмашылығында. Егер жеңіл автомобильдердің ұзындығы 4-5м болса, ал жүк автомобильдерінің ұзындығы 6-8м, автобустардың ұзындығы 11 м, автопоездардың ұзындығы 24 м жетеді.

Көлік ағындарының тығыздығы жол жолағының жүктелу дәрежесін сипаттайтын көрсеткіш болып табылады. Оны 1 км созылған жол жолағынан өтетін көлік құралдарының санымен анықтайды.

Қозғалыс жылдамдығы жол қозғалысының маңызды көрсеткіші болып табылады, өйткені оның мақсаттық қызметін сипаттайды.