SamarTlis istoriuli skola (germanuli)
samarTlis axali mecnierebisa da `moqmedi~ romis samarTlis mimarT, axleburi damokidebuleba kvlav naTlad gamoikveTa XIX saukunis dasawyisSi. mxedvelobaSi gvaqvs germaniis samarTlis istoriuli skola da am skolis damaarseblis fon savinis moRvaweoba. savinis naSromiT _ `romis samarTlis moqmedi sistema~ _ romis samarTali evropuli kulturis safuZvlad da mis ganuyofel nawiladaa aRiarebuli.
savini samarTals ori gansxvavebuli _ istoriuli da sistemuri _ kuTxiT ganixilavs. pirvel SemTxvevaSi, samarTali xalxis suliskveTebis bunebriv da spontanur gamovlinebad, xelovnebis, enisa da folkloris msgavs, avTentur fenomenad aRiqmeba. Tumca, xalxis neba da misi suliskveTeba ara Tavad xalxis, aramed ganaTlebuli iuristebis, mecnierebisa da mosamarTleebis mieraa gamo-xatuli. iuristis ucilobeli movaleobaa sakuTari eris istoriis Seswavla, raTa saTanadod gan-sazRvros iuridiuli memkvidreoba, da amiT xeli Seuwyos erovnuli suliskveTebis ganaxleba-Senar-Cunebas.
sistemis TvalsazrisiT, samarTali mecnieruli racionalizmisadmi daqvemdebarebuli cnebebisa da principebis erTobliobaa, induqciisa da deduqciis meTodebis gamoyeneba ki _ iuridiuli dogmatikis sistemurobis garanti.
samarTlis sferoSi kantis mier SemuSavebuli axali samecniero koncefciis gamoyenebam da univer-sitetis _ samecniero-kvleviT centrad _ qcevis ideam, profesorTa samarTlis (iuristebis samarT-lisagan gansxvavebiT) Seqmna ganapiroba. sakiTxi exeba 1810 wels gaxsnil berlinis universitets, sadac prof. humboldtma, sxva cnobil mecnierebTan erTad, savinic miiwvia. glosatorTa Semoqmedebis gaTvaliswinebiT, savinim upiratesoba humanistebs mianiWa, vinaidan miaCnda, rom komentatorebi da maTi mimdevrebi, usus modernus meTodiT, WeSmariti samarTlis keTilSobilur principebs arRvevdnen. savinis imis gamoc akritikebdnen, rom realurad, mis mier Seqmnili romis samarTlis moqmedi sistema, sxvadasxva epoqis elementebisagan Sedgeboda da, faqtiurad, arc erT epoqaSi moqmedebda. arqaul da klasikur samarTals xelovnurad mieniWa moqmedi samarTlis statusi, ramac igi zogadi Teoriis dogmad aqcia.
XIX saukunis pandeqtistebi
pandeqturi samarTlis (pandeqtebis Tanamedrove gamoyeneba _ usus modernum pandectarum) fuZemdeblebma, interpretaciis meSveobiT, mecniereba da iuridiuli dogmatika _ Corpus iuris - SeimuSaves. es iyo e.w. `cnebebis iurisprudencia~, anu pandeqtistika (saxelwodeba pandeqtebis sistemuri Seswavlidan momdinareobs). pandeqtistikas safuZveli Cauyares r. puxtam da iseTma cnobilma romanistebma, rogorebic iyvnen vagnerovi, dernburgi da vindSaidi. pandeqtistebi iuridiuli mecnierebis pozitivistur mimdinareobas mfarvelobdnen. maTi azriT, samarTlebrivi wesrigi iuridiuli princi-pebisa da normebis sruli da Caketili sistemaa. amis gamo maT miuReblad miaCndaT kazusebis arse-boba, cnebebisa da dogmebis sistemaSi, radgan maTi gadawyvetis xerxebi iurists (mis xelT arsebuli saSualebebiT), samarTlis normiT gauTvaliswinebel SemTxvevaSic (formalur-logikuri proce-durebis gamoyenebis gareSe), SeeZlo Seevso da gamoeZia.
