Поляризациялайтын призмалар және поляроидтар.

С әуленің қосарланып сыну құбылысы поляризациялайтын жабдықтарды дайындауда пайдаланылады: поляризациялайтын призмалар және поляриодтар.

Мысалы, Николь призмасында – исланд шпатынан жасалған қос призма АВ бойымен қанад бальзамымен ( ) желімделген. Кәдімгі сәуле толық шағылады (себебі канад бальзамы ол үшін тығыздығы аз орта), ал жазық поляризацияланған кәдімгі емес сәуле призмадан өтеді (призманың оптикалық осі ОО^/ шығу қырымен 48⁰ бұрыш жасайды).

Қосарлап сындыратын кристалдар дихроизмдік қасиетке ие. Кристалдың дихроизмдік қасиеті дегеніміз жарық толқынының электрлік вектордың бағытына байланысты жарықты әртүрлі жұтуы. Дихроистік кристалдар поляроидтар өндірісінде пайдаланады. Поляроидтар жұқа пластиктік қабыршаққа дихроизмі ерекше айқын білінетін кристалды зат жабыстырылады (мысалы, герапатит) – мұндай қабыршақтар мм қалыңдықтың өзінде кемеліне жеткен поляризатор болып табылып, спектрдің көрінетін аймағындағы барлық кәдімгі сәулелерді толық жұтады.

Поляризация жазықтығының бұрылуы.

Көптеген заттар (мысалы кварц, қант, скипдар) оптикалық активті деп аталып, поляризация жазықтығын бұру қабілетіне ие. Поляризация жазықтығын бұру бұрышы , мұндағы - зат қабатының қалыңдығы, - меншікті бұру- оптикалық активті заттың бірлік қалыңдықтағы қабатының поляризация жазықтығын бұру бұрышы. Бұл кезде - Био заңы ( - вакуумдағы жарық толқынының ұзындығы). Ерітінді үшін бұрышы сонымен қатар с ертінді концентрациясына байланысты:

Егер айқасқан Р поляризатор мен А анализатор арасында оптикалық актив зат орналастырса, анализтордың көру аймағы жарықтанады. Анализаторды айналдыру арқылы көру өрісі қайтадан қараңғы болатын бұрышын- оптикалық актив затпен поляризация жазықтығын бұру бұрышын анықтауға болады. Бұру бағытына байланысты оптикалық актив зат оңға және солға бұрушы болып бөлінеді. Бірінші жағдайда, егер сәулеге қарама-қарсы қараса, онда поляризация жазықтығы сағат тілі бойынша ығысады, екінші жағдайда- керісінше.

Оптикалық акитвтіліктің пайда болу себептері:

1. зат молекуласының құрылысымен (оның асиметриясы);

2. кристалдық тордағы бөлшектердің орналасу ерекшелігімен.

Фарадей эффектісі – сыртқы магнит өрісіне ендірілген оптикалық активті емес денелерде поляризация жазықтығының бұрылуы. Поляризация жазықтығының бұрылу бұрышы , мұндағы Н- сыртқы магнит өрісінің кернеулігі, - үлгінің қалыңдығы, - Верде тұрақтысы, ол зат табиғатына және жарық толқынының ұзындығына байланысты.

Бақылау сұрақтары.

1. Поляризацияланған жарықтың табиғи жарықтан айырмашылығы:

2. Бірнеше когерентті толқындардың беттесуінен жарық интенсивтігінің қайта бөлінуі құбылысы қалай аталады?

3. Жарықтың түзу сызықты тараудан ауытқу құбылысы қалай аталады?

4. Малюс заңын көрсетіңіз.

5. Оптикалық құралдардың сапасын жақсарту үшін қолданылатын құбылыс.

6. Табиғи жарық деп ненi айтады?

7. Поляризацияланған жарық деп ненi айтады?

8. Қос сәуле сыну құбылысы деген не?

9. Брюстер заңының өрнегiн көрсетiңiз

10. Брюстер заңы орындалғанда шағылған және сынған сәулелер арасындағы бұрыш неге тең?

11. Жарықтың дисперсиясы деп

12. Заттың дисперсиясының өрнегiн көрсетiңiз

13. Бугер заңының өрнегiн көрсетiңiз

14. Жарық сәулесi қандай толқындарға жатады?

15. Жарық векторы үшiн негiзгi қандай шама қарастырылады?

24-лекция.