- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы пәні,міндеттері, мақсаттары, зерттеу әдістері. Балалар мен жасөспірімдердің негізгі мәселелері.
- •3. Дәрістер тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер гигиенасының даму тарихы.
- •Дәрістер тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: қр балалар мен жасөспірімдер гигиенасын нормалаудағы теориялық принциптері.
- •Дәріс тезисі:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Өсу мен дамудың негізгі заңдылықтары. Балалар мен жасөспірімдердің өсуі мен дамуына әсер ететін факторлар.
- •Дәрістің тезистері.
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Денсаулықтың негізгі көрсеткішінің бірі физикалық дене дамуы. Физикалық дамуының акселерациясы мен ретардациясы.
- •3.Дәріс тезисі:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің физикалық дамуының көрсеткіштерін бағалау және оқыту әдістері. Физикалық дамудың стандарттары.
- •3.Дәрістер тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдары: слайд
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің денсаулық жағдайы. Балалар менжасөспірімдердің денсаулық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер.
- •Дәрістің тезисі.
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балаларды денсаулық топтарына бөлу критериилері. Балалармен жасөспірімдердің денсаулығын комплексті бағалау.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер гигиенасының қызметі. Шаршау және оның физиологиялық мәні.
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің күн тәртібі. Балалар мен жасөспірімдердің күн тәртібінің физиолого-гигиеналық негізі. Оның негізгі ерекшеліктері.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •Жасөспірімдердің жасына байланысты ойындар мен демалыстар
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: 6 жастағы балаларға білім беруді ұйымдастырудың гигиеналық принциптері.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Мектеп жасындағы балалардың күн тәртібі. 6 жастағы балаларды оқытуды ұйымдастырудың гигиеналық принциптері.
- •Дәрістің тезистері:
- •Жасөспірімдердің жасына байланысты ойындар мен демалыстар
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Дамуында дефектісі бар және денсаулығында ауытқуы бар балалар мен жасөспірімдер мекемелеріндегі оқу процестерінің ұйымдастырылуының гигиеналық негіздері.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер мекемелерінің жоспары мен құрылысының заманауи кезеңдегі гигиеналық принциптері.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Жалпы білім беретін мектептерде, кәсіптік- техникалық мектептерде, гимназияларда, лицейлерде жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Мектептен тыс ұйымдарды заманауи үлгіде салу мен жоспарлануына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Жаңа құрылыс және әрлеу материалдары, оларды санитарлық-эпидемиологиялық бағалау.
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мекемелерінің санитарлық – техникалық жабдықтарына қойылатын гигиеналық талаптар. Балалар мен жасөспірімдер мекемелеріндегі ауа-жылыту тәртібі.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер мекемелерінің жарықтандырылуына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Спорт залдары мен мектеп шеберханасы жабдықтарына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар оқулықтарына қойылатын гигиеналық талаптар (оқулықтарға, балалар кітабына, оқу жабдықтары мен əдістемелеріне).
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Оқу үдерісінде қолданылатын техникалық құрылғыларға (кино, теледидар, компьютерлік технологиялар мен т.Б.) гигиеналық нұсқау.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар ойыншығы, бала киімдері мен аяқ киімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •Балалардың аяқ киімі
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің физикалық дамуы жəне денсаулыққа еңбектің тигізетін əсері. Ағзаның жынысқа жəне жасқа байланысты еңбек түрін нормалау.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Жасөспірім ағзасына өндірістік орта факторларының əсері. Жарақаттанудың алдын алу. Мамандандырылған бағыт, оның медициналық-физиологиялық аспектісі
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Дене тəрбиесінің гигиеналық негіздері. Дене тəрбиесі мен дене шынықтыруға арналған құрал-жабдықтар жəне оның түрлері.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдерді спортқа баулудың медициналық аспектілері. Дене тəрбиесі кезінде жүргізілетін дəрігерлік бақылау.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдердің тамақтану негіздері. Өсуші ағзаның энергия жəне заттек алмасу ерекшеліктері жəне оң энергиялық баланс түзудегі гигиеналық рационды тамақтанудың рөлі.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдер тағамындағы ақуыз компоненттері, майлар, көмірсулар, минералды заттар, дəрумендердің маңызы және генетикалық модифицирленген өнімдердің (гмґ)
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдер тағамындағы физиологиялық нормасы. Теңдестірілген тамақтанудың рөлі.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Жұқпалы аурулардың алдын алуды жоспарлаудың маңызы, мекеме құрылысының дəрежелері мен санитария жəне індетке қарсы тəртіптің сақталуы.
- •3.Дәрістің тезисі:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Иммунопрофилактика. Екпе түрлері. Қазақстан Республикасындағы профилактикалық екпе күнтізбесі.
- •3Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •05.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер мекемелеріндегі гигиеналық тəрбие.
- •3.Дәрістің тезистері: Балалар мен жасөспірімдерге гигиеналық тәрбие беру
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің салауатты өмір салтын құру қағидалары.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Қала мен ауылдағы балалар мен жасөспірімдер контингенттеріне емдік-алдын алу шараларын жүргізу.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Көру бұзылыстары мен қимыл аппаратының даму ауытқуы бар оқушыларды қалпына келтіру мектептерінде оқытуды ұйымдастырудың гигиеналық қағидалары.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •2.1. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша аномальды балаларды оқыту және тәрбиелеу мәселелері.
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Жазғы сауықтандыру мекемелеріндегі ескертпелі және ағымды санитариялық-эпидемиологиялық бақылау сұрақтары.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
5.Әдебиет:
негізгі:
1. Кучма, В. Р. Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы: оқулық. - М. : ГЭОТАР - Медиа, 2014. - 464 бет.
2. Приз, В. Н. Балалар мен жасөспірімдердің денсаулық жағдайын және сырқаттанушылығын бағалау: оқу құралы. - Алматы : Эверо, 2013
қосымша:
ЕрмановаС.А.Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы.-Ақ-нұр,2014
Ордабеков, С. О. Жас ерекшелік анатомиясы, физиологиясы және гигиенасы: оқу құралы - Қарағанды : ЖК "Ақ Нұр", 2012.
Бөлешов М.Ә. Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы.- Алматы: Эверо, 2010.
6.Қорытынды сұрақтары:
1. Оқу жиһаздары мен жабдықтарының гигиеналық талаптары неге бағытталады? 2. Балалар үстелдері қандай типтерге бөлінеді? 3. Түстер маркировкасы қайда таңбаланады? 4. Химия, физика және еңбек сыныптарының жихаздары қандай болуы керек?
№2
1.Тақырыбы: Спорт залдары мен мектеп шеберханасы жабдықтарына қойылатын гигиеналық талаптар.
2. Мақсаты: спорт залдары мен мектеп шеберханасы жабдықтарына қойылатын гигиеналық талаптармен таныстыру.
3. Дәрістің тезистері:
Спорт аймағы ( 0,1-1,07 га ) мұнда дене шынықтыру пәніне және спорт ойындарына қажетті алаңдар орналасады. Оның жері мектеп кешенінің терезесінен ең кем дегенде 10 м қашықта болу керек. Көпшілік мектептерде спорт аймағына 5800-7900 м2, тек кейбір мектептерде ғана 4900-10700 м2 жер бөлінеді, яғни Мұның да жері оқушылардың санына лайық беріледі. Барлық мектептердің жеңіл атлетика (4900 м2) және гимнастика (600 м2), баскетбол мен волейбол (480 м2) алаңдары, ал ірі мектептерде (1176-1960 орындық) футбол немесе басқа спорт ойындарына арналған үлкен алаң (2960 м2) болады. Көпшілік ауыл мектептерінде үлкен спорт алаңдары (волейбол, баскетбол, футбол) ауыл шетінде жеке орналасады. Бұл алаңдардың тегіс, шөптесін жерде, шаңы аз жерде орналасып, транспорт жолдарынан алыс, ауылшарушылық құрылыстарынан, мал қораларынан аулақ болғаны дұрыс. Спорт алаңдарын тастардан, ағаш бұтақтарынан, шыны сынықтарынан тазартып, балалардың денесіне зиян келтірмеу жағына көңіл бөлу керек.
Спорт залының ауданы мектептегі оқушылар санына сәйкес әр оқушыға 4 м2 есебінен бөлінеді: 192, 320, 624 орындық мектептерде 162 м2 (9×18), 784 және 1176 орындық мектептерде 288 м2 (12×24), одан ірі мектептерде 2 зал: 1568 орындық мектепте 144 м2 (12×12) және 288 м2 (12×14), ал 1960 орындық мектепте 144 м2 және 450 м2 (15×30) залдар болуы керек. Спорт залдарының биіктігі 5-6 м. Спорт залының қосымша бірнеше бөлмелері болады: ер балалар мен қыздарға арналған және киім шешінетін бөлмелер. Спорт залына шектес спорт жабдықтарының кішкентай қойма-бөлмесі болады.
Спорт залы оқу бөлмелерінен оңаша орналасқан мектеп кешенінің жеке бір қанатының бірінші қабатында орналасады. Оның есігі жеке дәлі арқылы немесе киім шешетін бөлме арқылы өтеді. Спорт жабдықтарының бөлмесі мен спорт залының аралығында екеуін байланыстыратын есігі болады.
Спорт залының жылылығы 15-17 °С, киім шешетін бөлмесінде 19-22 °С. Спорт залдарына, жабдықтарына арналған талаптар бойынша спорт жабдықтары балалардың жасына және бойына лайық болу керек.
Киім ілгіш-гардеробтар екі бөлмеден тұрады: шешінетін жер — фойе және киім ілгіш-гардероб. Олардың жалпы ауданы 0,20-0,25 м2 есебінен алынады. Гардеробтағы киім ілгіштерді терезеге перпендикуляр түрінде орналастырады. Мұндай жағдайда киімнің түсі жақсы көрінеді. Әрбір киім ілгіштің арасы 15 см болуы керек. Қазіргі кезде бастауыш сынып оқушыларының жеке гардеробы болады немесе сынып бөлмесіндегі шкаф-нишаларды пайдаланады.
Өсіп келе жатқан организмге еңбектің жақсы әсер етуі және оқушылардың еңбек дағдыларын меңгеруінің жетістігі - еңбекке оқытуға арналған бөлмелердің дұрыс жабдықталуына байланысты болады. Мұнда, жабдықтардың жиыны, орналасуы, жұмыс орнының ұйымдастырылуы, құрал-саймандар, техника қауіпсіздігі бірқатар гигиеналық және педогогикалық талаптарға сай болуы керек. Жабдықтар жиыны еңбекке оқытудың бағдарламасын жүзеге асыруды қамтамасыз етуі керек. Шеберханалардың негізгі жабдықтары верстак, станоктар, тігін машиналары, құрал-саймандар және қосымша жабдықтар - шкаф, сөрелер, тазалық құралдары болып табылады.
Жабдықтарды орналастыруда көру жұмысына, жұмыс кезіндегі дене тұлғасының дұрыстығына және жарақаттанудың алдын алуға қолайлы жағдай туғызу қарастырылады. Егер жарық сол жақтан түсетін болса ағаш немесе мата өңдеген кезде көлеңке пайда болмайды, сондықтан верстактар мен тігін машиналарын жарық сол жақтан түсетіндей етіп терезеге перпендикуляр орналастырған дұрыс. Верстактарды 450 бұрыш жасай отырып орналастыруға болады.
Еңбекке оқытуға арналған бөлмелер қабырғадан ойылған немесе қабырғаға жапсырылған жабық шкафтармен, сөрелермен, қоқыс салуға арналған ыдыстармен, арнаулы киімдерді ілетін орындармен, қол жуғышпен және электр сүлгілерімен жабдықталады. Жабдықтар құрамында алғашқы медициналық көмек көрсетуге арналған таңғыш заттар, дәрі-дәрмектер сақталатын қорапшалар, зембілдер болуы керек.
Жұмыс орнын ұйымдастырған кезде дене тұлғаның дұрыстығы, энергияны үнемдеу, еңбекті дұрыс ұйымдастыру, жұмыстың қауіпсіздігі ескерілуі керек. Оқушының дене тұлғасы еңбектің сипатына, жеке алғанда бұлшық ет күші мен қимыл-қозғалыс амплитудасына байланысты болады. Егер тепе-теңдік тұрақтылығы жүрек, қан-тамыр және тыныс алу жүйесінің көру және есту анализаторларының дұрыстығы сақталса, бұлшық еттерге қосымша статикалық жүктеме түспесе жұмыстағы дене тұлғасы дұрыс деп табылады (сурет)
Дұрыс дене тұлғасы ең алдымен құрал, жабдықтардың өлшемдері оқушылдардың дене пропорцияларына сәйкес келуіне, дәлірек айтқанда жұмыс орнының биіктігі, оқушының бой ұзындығына сәйкес келуіне байланысты болады.
Жұмыс орнының биіктігінің дұрыстығын анықтау үшін оқушы верстактың сырт жағына қырынан тұрады да, оның бетіне алақанын тіреп, қолын бос қояды. Егер жұмыс орнының биіктігі оқушының бойына сәйкес келсе, оның иығы мен білегі түзу тұрып, білек пен қолдың басында тік бұрыш пайда болады.
Тұрақты түрде тұрып жұмыс істегенде пайда болатын статикалық қажудың алдын алу үшін ағаш ұстасы немесе темір ұстасына арналған шеберханалардың әрбір жұмыс орны орындықтармен (бүктеліп-жазылатын, кронштейнға орнатылған биіктігі 40-42 см табуреттермен) жабдықталынуы керек. Сонда оқушылар мезгіл сайын дене тұлғасының жағдайын алмастыра алады.
Дене еңбегіне берілетін жүктемелер жоғары жылу бөлінумен қатар жүреді, сондықтан шеберханалардың ауасының температурасы сыныптарға қарағанда біраз төмен болуы керек (темір ұстасының шеберханасында 14-160С, ағаш ұстасы шеберханасында 16-170С, бастауыш сыныптардың еңбек кабинеттерінде 180С), тамақ дайындайтын уақыттарда терезе көздері ашық болуы керек.Жел ағынынан сақтану үшін осы жұмыстар кезінде есіктер жабық тұруы керек.
8-11 - сынып оқушыларының оқу-өндірістік комбинаттардағы еңбек жағдайы, өзінің сипаты жағынан өндірістік процесстерге ұқсас болып келеді. Мұнда еңбектің қолайсыз факторларымен араласу қауіпі туа бастайды. Мысалы, металлды ыстық өңдеуден және механикалық өңдеуден өткізетін шеберханалардың жұмыс аймағында зиянды химиялық заттар жоғары концентрацияда болады, ал токарьлық, фрезерлік шеберханаларда жұмыс орнының жарықтандырылуы көбінесе жасөспірімдерге есептелмеген және шуыл деңгейі жоғары болады.
Бұл жағдайлардың балалар организміне әсерін анықтау үшін жүргізілген терең зерттеулер әлі де аз. Фармокологияда балаларға арналған дәрілердің дозасы, оның улану реакциясын болғызбау үшін дене салмағының әрббір килограммына есептелгені алынады. Осыған байланысты жасөспірімдер үшін өндірістік химиялық заттардың ересектерге қарағанда анағұрлым қауіптірек екені туралы қортынды жасауға болады.
Ойлап қарасаңыз, мұндай тұжырымның негізі бар. Жасөспірімнің салмағы аз, сондықтан дене салмағының әрбір бірлігінің химиялық заттарды қабылдауы ересектерге қарағанда анағұрлым жоғары болып келеді. Балалар мен жасөспірімдердің тыныс алу көлемі мен тері қабатының көлемі дене салмағы бірлігімен алғанда салыстырмалы түрде үлкен, ал өндіріс улары тері арқылы жеңіл сіңеді. Сонымен қатар балалар организмінде улы заттарды детоксикациялау механизмі әлі жетілмеген. Жұмыскерлерге арналған Денсаулық сақтау Министрлгі бекіткен химиялық заттардың әсерін нормаландыру шаралары жұмыс істейтін жасөспірімдер үшін жарамайды. Осы сұрақ төңірегіндегі мәліметтердің барлығын біріктіріп қарағанда жасөспірімдер организмінің сезімталдығы, ересек адамдарға қарағанда үштен он есеге дейін жоғары екенін. Бұл проблеманы гигиеналық тұрғыдан шешу мәселесін 2 бағытта жүргізуге болады:
Жас организмдер үшін химиялық заттарға нормалар енгізу;
Жасөспірімдерді улы заттардан аулақтату.