- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы пәні,міндеттері, мақсаттары, зерттеу әдістері. Балалар мен жасөспірімдердің негізгі мәселелері.
- •3. Дәрістер тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер гигиенасының даму тарихы.
- •Дәрістер тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: қр балалар мен жасөспірімдер гигиенасын нормалаудағы теориялық принциптері.
- •Дәріс тезисі:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Өсу мен дамудың негізгі заңдылықтары. Балалар мен жасөспірімдердің өсуі мен дамуына әсер ететін факторлар.
- •Дәрістің тезистері.
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Денсаулықтың негізгі көрсеткішінің бірі физикалық дене дамуы. Физикалық дамуының акселерациясы мен ретардациясы.
- •3.Дәріс тезисі:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің физикалық дамуының көрсеткіштерін бағалау және оқыту әдістері. Физикалық дамудың стандарттары.
- •3.Дәрістер тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдары: слайд
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің денсаулық жағдайы. Балалар менжасөспірімдердің денсаулық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер.
- •Дәрістің тезисі.
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балаларды денсаулық топтарына бөлу критериилері. Балалармен жасөспірімдердің денсаулығын комплексті бағалау.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер гигиенасының қызметі. Шаршау және оның физиологиялық мәні.
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің күн тәртібі. Балалар мен жасөспірімдердің күн тәртібінің физиолого-гигиеналық негізі. Оның негізгі ерекшеліктері.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •Жасөспірімдердің жасына байланысты ойындар мен демалыстар
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: 6 жастағы балаларға білім беруді ұйымдастырудың гигиеналық принциптері.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Мектеп жасындағы балалардың күн тәртібі. 6 жастағы балаларды оқытуды ұйымдастырудың гигиеналық принциптері.
- •Дәрістің тезистері:
- •Жасөспірімдердің жасына байланысты ойындар мен демалыстар
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Дамуында дефектісі бар және денсаулығында ауытқуы бар балалар мен жасөспірімдер мекемелеріндегі оқу процестерінің ұйымдастырылуының гигиеналық негіздері.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер мекемелерінің жоспары мен құрылысының заманауи кезеңдегі гигиеналық принциптері.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Жалпы білім беретін мектептерде, кәсіптік- техникалық мектептерде, гимназияларда, лицейлерде жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Мектептен тыс ұйымдарды заманауи үлгіде салу мен жоспарлануына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Жаңа құрылыс және әрлеу материалдары, оларды санитарлық-эпидемиологиялық бағалау.
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мекемелерінің санитарлық – техникалық жабдықтарына қойылатын гигиеналық талаптар. Балалар мен жасөспірімдер мекемелеріндегі ауа-жылыту тәртібі.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер мекемелерінің жарықтандырылуына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Спорт залдары мен мектеп шеберханасы жабдықтарына қойылатын гигиеналық талаптар.
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар оқулықтарына қойылатын гигиеналық талаптар (оқулықтарға, балалар кітабына, оқу жабдықтары мен əдістемелеріне).
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Оқу үдерісінде қолданылатын техникалық құрылғыларға (кино, теледидар, компьютерлік технологиялар мен т.Б.) гигиеналық нұсқау.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар ойыншығы, бала киімдері мен аяқ киімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Дәрістің тезистері:
- •Балалардың аяқ киімі
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің физикалық дамуы жəне денсаулыққа еңбектің тигізетін əсері. Ағзаның жынысқа жəне жасқа байланысты еңбек түрін нормалау.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Жасөспірім ағзасына өндірістік орта факторларының əсері. Жарақаттанудың алдын алу. Мамандандырылған бағыт, оның медициналық-физиологиялық аспектісі
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Дене тəрбиесінің гигиеналық негіздері. Дене тəрбиесі мен дене шынықтыруға арналған құрал-жабдықтар жəне оның түрлері.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдерді спортқа баулудың медициналық аспектілері. Дене тəрбиесі кезінде жүргізілетін дəрігерлік бақылау.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •3. Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдердің тамақтану негіздері. Өсуші ағзаның энергия жəне заттек алмасу ерекшеліктері жəне оң энергиялық баланс түзудегі гигиеналық рационды тамақтанудың рөлі.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдер тағамындағы ақуыз компоненттері, майлар, көмірсулар, минералды заттар, дəрумендердің маңызы және генетикалық модифицирленген өнімдердің (гмґ)
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар жəне жасөспірімдер тағамындағы физиологиялық нормасы. Теңдестірілген тамақтанудың рөлі.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Жұқпалы аурулардың алдын алуды жоспарлаудың маңызы, мекеме құрылысының дəрежелері мен санитария жəне індетке қарсы тəртіптің сақталуы.
- •3.Дәрістің тезисі:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Иммунопрофилактика. Екпе түрлері. Қазақстан Республикасындағы профилактикалық екпе күнтізбесі.
- •3Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •05.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдер мекемелеріндегі гигиеналық тəрбие.
- •3.Дәрістің тезистері: Балалар мен жасөспірімдерге гигиеналық тәрбие беру
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Балалар мен жасөспірімдердің салауатты өмір салтын құру қағидалары.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Қала мен ауылдағы балалар мен жасөспірімдер контингенттеріне емдік-алдын алу шараларын жүргізу.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Көру бұзылыстары мен қимыл аппаратының даму ауытқуы бар оқушыларды қалпына келтіру мектептерінде оқытуды ұйымдастырудың гигиеналық қағидалары.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •2.1. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша аномальды балаларды оқыту және тәрбиелеу мәселелері.
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
- •1.Тақырыбы: Жазғы сауықтандыру мекемелеріндегі ескертпелі және ағымды санитариялық-эпидемиологиялық бақылау сұрақтары.
- •3.Дәрістің тезистері:
- •4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
- •5.Әдебиет:
- •6.Қорытынды сұрақтары:
4. Иллюстрациялы материалдар: слайдтар
5.Әдебиет:
негізгі:
1. Кучма, В. Р. Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы: оқулық. - М. : ГЭОТАР - Медиа, 2014. - 464 бет.
2. Приз, В. Н. Балалар мен жасөспірімдердің денсаулық жағдайын және сырқаттанушылығын бағалау: оқу құралы. - Алматы : Эверо, 2013
қосымша:
ЕрмановаС.А.Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы.-Ақ-нұр,2014
Ордабеков, С. О. Жас ерекшелік анатомиясы, физиологиясы және гигиенасы: оқу құралы - Қарағанды : ЖК "Ақ Нұр", 2012.
Бөлешов М.Ә. Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы.- Алматы: Эверо, 2010.
6.Қорытынды сұрақтары:
1. Балалар мекемелеріне қойылатын гигиеналық талаптар қандай? 2. Балалар мен жасөспірімдер мекемелері оқу орындары үшін гигиеналық орналастыру принциптері қандай болып табылады.
3.Жер теліміне қандай талаптар қойылады?
№16
Тақырыбы: Жалпы білім беретін мектептерде, кәсіптік- техникалық мектептерде, гимназияларда, лицейлерде жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптар.
Мақсаты: жалпы білім беретін мектептерде, кәсіптік- техникалық мектептерде, гимназияларда, лицейлерде жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптарымен таныстыру.
Дәрістің тезистері:
Жалпы білім беру мектептеріне жататындар:
1 дәрежелі бастауыш мектедтер- 1-4сынып оқушылары үшін;
1-2 дәрежелі негізгі мектептер - 1-5 сынып оқушылары үшін;
2 дәрежелі негізгі мектептер - 5-9 сыньш окушылары үшін;
1, 2, 3 дәрежелі орта мектептер - 1 (12) сынып оқушылары үшін; 5.2,3 дәрежелі орта мектептер - 5-11 (12) сынып оқушылары үшін;
3 дәрежелі орта мектептер - 9 (10)-11 (12) сынып оқушылары;
әртүрлі мазмұндағы және әртүрлі оқу үрдістері бар гимназиялар, лицейлер.
Жергілікті жағдайларға байланысты әртүрлі дәрежедегі мектептер жеке орналасуы немесе кеіпендер ретінде құрылуы мүмкін. Мысалы, тығыз орналасқан көп қабатты үйлері бар үлкен ықшам аудандарда жеке автономды оқу блоктарынан тұратын мектеп-кешен құрылысын салу ұсынылады. Ауылды жерлерде I дәрежелі бастауыш мектептер салынады.
Гигиеналық тұрғыдан алғанда мектептегі тұрғын мекемелердің территорияларында дұрыс орналастырудың маңызы зор.Мұндайда атмосфералық ластанудың дәрежесі, шуыл сипаттамасы, көшеде жарақаттану болуы мүмкіндігінің профилактикасы есептке алынуы керек. Соңғысына толығырақ тоқталу керек. Көшеде жарақат алу, балалар мен жасөспірімдер ауруларының ішінде бірінші орында тұрғаны отандық және шетелдік әдебиеттерде дәлелденіп көрсетілген. Мұнда көшеде жарақаттанудың үлкен пайызы мектеп жасындағы балаларға келетіні, ал оның ішінде негізгі себебі қаланың автомобиль транспорттары екені дәлелденген. Сонымен қатар транспорт жарақаттарына байланысты болған қайғылы оқиғалар, мектеп оқушыларының мүгедектігі мен қайтыс болуының ең негізгі себептері болып табылады.
Е. И. Корневскийдін Мәскеу қаласының мектеп оқушыларынын арасындағы алты жылдық бақылауы мынандай қорытынды жасауға мүмкіндік туғызады:
кошеде болган жарақаттың көбі, бастауыш және орта сынып жасындагы оқушыларга келеді екен (кобінесе 8-12 жас аралығында);
ер балаларда көше жарақаты екі есе коп кездесетіні байқалады;
транспортқа байланысты жарақаттар саны көктем және күз айларында көбейеді. Жаз кезінде балалардың көбі қала сыртында болады, ал, қыста балалардың - кошеде болу уақыты онша ұзақ емес;
мемлекеттік автоинспекцияның ресми құжаттары бойынша жасалған анализдер, мектеп оқушыларының көше трансяорттарынан жарақаттар алуы,мектептердің елді мекенінің территорияларында орналасу жағдайына, тығыз байланысты екенін көрсетеді. Осы айтылған жағдайлар және одан кейінгі бақылаулардың нәтижелері төмендегі жағдайларды құрастыруға мүмкіндік береді:
1.Мектептерді орналастырудың негізгі варианты-тұрғын үйлердің бойына транспорт магистралінен 100 м көбірек кашықтыққа, тұрғын кварталдар ішінде орналастыру болып табылады,
2.Мектептерді квартал ішіндегі (бір сағатта 1-90 машина жүретін) жолдардың бойына салуға болады. Квартал аралық (бір сағатта 100-200 машина жүретін) жолдардың немесе транспорт магистралдарының бойына салуға болмайды.
Мектептерді квартал ішіне орналастыру - ауа құрамын және шуыл тәртібінің дұрыстығын қамтамасыз етеді.Мектептің жер учаскесінде мынандай функционалдық алаңдар бөлінеді: денешынықтыру - спорт алаңы, оқу-тәжірибе алаңы, демалыс, әскери дайындық және шаруашылық алаңдары. Спорттық және әскери-дайындық аландарын сынып бөлмелерінің терезе жағына орналастыруға болмайды. Снарядлақтыруға және доп ойнауға арналған алаңшалар басқа бөлмелердің терезелерінен 25 м-ден артық қашықтықта орналасуы керек, ал егер бұл алаңдар 3 м биік қорғанмен қоршалған болса терезелерден ара қашықтығы 15 м кем болмауы керек.
Шаруашылық алаңы асхананың өндіріс бөлмелеріне кіретін жақта оқу- тәжірибе алаңына жақын орналасуы керек. Метереологиялық және географиялық аланшалар мектеп ғимаратынан оның 2,5 есе биіктетілген есептелген қашықтықта орналасуы керек. Мектеп учаскесін көгалдандыру оның жалпы ауданының 40% кем болмауы керек, ал 4А климаттық аудандарда - 50% кем болмауы керек.
Учаскеде мектеп ғимаратына өрт сөндіргіш машиналардың жақын келуі үшін және олар ғимаратты айналып және алатындай қолайлы жолдар қарастырылуы керек. Мектеп учаскесінің территориясы биіктігі 1,2 м кем емес қорғанмен қоршалуы керек. Ықшамаудан ішінде мектеп қорғанын жасыл ағаштар отырғызу арқылы жасауға болады. егер учаске көшеге және транспорт жолдарына жақын тұрса - биік қорған орнату арқылы бөледі.
Жалпы білім беру мектептерінің ғимаратының құрылысын 4 этаждан, арнаулы мектептерді 3 этаждан жоғары етіп салуға болмайды. Бірінші сыныпқа арналған бөлмелерді төртінші қабатқа орналастыруға болмайды, ал қалған оқу бљлмелерінің алатын орны этаж ауданының 25%-тен аспауы керек. Сынып бөлмелерінің ең жақсы бағытталуы 65-тен 200 -қа дейін оңтүстікке қарай 45° . солтүстік кеңістікке қарай 120-дан 200 -қа дейін' Қазіргі кездегі мектеп ғимаратының құрылысы оның сыйымдылығын ұлғайтуға қарай бағытталумен сипатталады. Яғни, қазіргі қала салу ерекшелігі халық тығыздығының өсуі, тұрғын аудандарда коп қабатты үйлердің кобеюіне байланысты болып келеді. Халық тығыздығының осуі мектептегі балалар санының кобеюімен және ірі ықшам аудандарда оқушылар санына байланысты мектеп жүктемесінің ұлғаюымен қатар жүреді.Мысалы, 5 этажды кұрылысы бар ықшам ауданның 40 га ауданында 1400 халық тұрады, оның 2520 мектеп жасындагы балалар, ал тогыз этажды құрылыстарда