Ұлттық валюта.

Ұлттық байлық дегеніміз-елдің экономикалық күш-қуатының ең маңызды көрсеткіштерінің бірі. Ұлттық байлықты алғаш рет 1664 жылы ағылшын экономисі У.Петти есептеп шығарған. Ұлттық байлықты тұңғыш бағалау Францияда 1789 жылдан, АҚШ-та – 1805, Ресейде 1864 жылдан бастап жүргізіле бастады.

Ұлттық байлық, негізінен, мынандай салалардан тұрады: ғасырлар бойы ата-бабалардың қалдырған барлық мұрасы, табиғат және жер асты байлығы, әдеби, мәдени, тарихи мұралар. Ұлттық байлыққа жеке коллекционердің қолындағы көне заттар да жатады. Венеция хартиясы бойынша, отыз жылдан артық тұрған сәулет құрылысы, мекеме, мәдени, ресми жеке үй, тағы да басқалары ұлттық байлыққа жатады. Барлық ұлттық байлық мемлекеттік байлық болып табылады.

Тәуелсіздік алған елдің ең бірінші айрықша белгісі – ұлттық валюта. Ақша – асыл қазына, халық байлығы.Халқымыз теңгені бұрын да пайдаланған. Ерте замандарда теңгелерді Түркістан, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда жасаған.

Ұлттық валютамыз 1993 жылы қарашаның 15-інен бастап айналымға енгізілді.Теңге – Қазақстан Республикасының бірден-бір заңды төлем құралы. Теңгенің 16-ға жуық құпия қорғанысы, белгісі бар.Теңге – біздің дербес ел болғанымыздың белгісі. Басқаның валютасына тәуелді болу – барлық байлығыңды біреудің билігіне беру.

Ұлттық валюта – еліміздің даму көзі, әлемдік деңгейге теңелудің алғашқы факторларының бірі. Ол барлық уақытта тәуелсіздігімізді қамтамасыз етеді.

Мәтінге тапсырмалар:

1-тапсырма. Мәтінді оқып аударыңыз.

2-тапсырма.Алғашқы «Ұлттық валютада» бейнеленген тұлғаларды жазып, түсіндіріңіз.

3-тапсырма.«Ұлттық байлықты сақтау-біздің парызымыз» тақырыбына шығарма жазыңыз.

1-жаттығу.Бірінші бағанадағы сөздердің орыс тіліндегі баламасын тауып, бағдар сызықпен көрсетіңіз.

бейнеленген богатство

басы байлы болу власть

айрықша самостоятельный

қ азына секрет

дербес изображен

теңелу особенный

құпия соответствовать

билік зависимый

2-жаттығу. Мәтіннен көптік ұғымды білдіретін сөздерді теріп жазыңыз.

3-жаттығу. Сөздер мен сөз тіркестерін қазақ тіліне аударып, сөйлем құрастырыңыз.

Защитные знаки, золотые монеты, мелочь, торговля, секрет.

6. Әдебиеттер:

1. Бекітілген терминдер сөздігі (15 мынға жуық термин): словарь–

Алматы: Дайк-Пресс, 2009. - 328 б.

2. Исакова С. С.

Қазақ тілін үйренейік [Медицина саласы қызметкерлеріне аранлған оқу құралы]. Жалғастырушы деңгей / С. С.Исакова - Алматы: Алаш, 2010. - 248 б.

3. Ермекова, Күпән.

Танымгер 1: Изучаем казахский легко! Учебное пособие / К. Ермекова. - Алматы: Мектеп, 2009. - 191 б.

4. Қазақ тілін оқыту методикасы / С Рахметова. - Алматы: Ана тілі, 2011. - 184 б. сур.

5. Қазақ тілінің стилистикасы: учебник / М. Балақаев, Е. Жанпейісов, М. Томанов. - Алматы, 2010. - 255 б.

6. Құрманбаева, Шынар.

Қазақ тілі: денсаулық сақтау саласына арналған оқу-әдістемелік кешені / Ш. Курманбаева, С. Болатов - Алматы: Қазығұрт, 2010. - 136 б.

7. Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013.- 166 б.

8. Сәлім, Е. Қ.

Жоғары кәсіби қазақ тілі: учебное пособие. Медициналық және

фармацевтикалық факультет студенттеріне арналған / Е. Қ. Сәлім, Ғ. Д. Оразымбетова, Г.Т.Тастанбекова -Караганд: ЖК Ақ Нұр, 2013. - 150 б.

9. Суатай С.Қ. Ісқағаздарымен жұмыс. Оқу құралы.-Қарағанды: ЖК

«Ақнұр баспасы», 2013-98 с.

10. Шәкенов Ж.

Қазақ тіліндегі күрделі сөздер мен күрделі тұлғалар / Ж. Шакенов. -

Алматы: Ана тілі, 2010. - 120 б.

7. Бақылау:

1. Тақырып №8, атауы: Анықтауыштық қатынас. Халықаралық ұйымдар.

2. Сабақтың мақсаты: Анықтауыш туралы түсінік беру, әр түрлі сөз таптарынан

жасалатындығын, құрылысына қарай бөлінетіндігін айту.

Студенттердің пәнге деген қызығушылығын арттыру.

3. Оқытудың міндеттері:

• Студент білу керек:

- анықтауыш туралы түсінік

- әртүрлі сөз таптарынан жасалатынын білу

- сабақтың тақырыбы бойынша мәтін мазмұнын;

- тақырып бойынша жаңа сөздерді

• Студент істей білуі керек:

• анықтауышты әртүрлі сөз таптарынан жасау

• мәтінді аудару, мазмұндау, берілген тақырып аясында сұхбаттасу, сұрақтарға жауап беру.

4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Анықтауыш туралы түсінік.

2. Анықтауыш болатын сөз таптары.

3. Халықаралық ұйымдар.

5. Сабақ беру және оқыту әдістері: ақпараттық әдіс, түсіндіру әдісі, жаттығу әдісі, жобалау әдісі

Анықтауыш болатын сөз таптары

Анықтауыш болатын сөз таптары	Мысалдар
Зат есім	Сәндікке күміс жүзік тағатын болды.
Сан есім	Түні бойы жиырма-отыз Жігітек Базаралыны осылай қамап, тұтқын етті.
Сын есім	Өнер алды-қызыл тіл
Есімдік	Бұл дөңгеленген жиынның орта тұсында қызыл күрең жүзді, бурыл сақалды Майбасар отыр.
Есімше	Көп өлең жазылған жылдың бірі де осы болатын.
Ілік сеп. есім сөз	Ақымақ ұл әкесінің шашын ағартады.

Сөздік

сыртқы саясат – внешняя экономика

басымдық берілетін бағыттар – основные направления

географиялық орналасуы –географическое расположение

ұлттық мүдде – национальное достояние

ғаламдану процессі – процесс цивилизации

экономикалық құрылым – экономическое строение

аймақтық деңгейде – на региональном уровне

халықаралық ынтымақтастық – международное согласие

түзетулер енгізу – вводить поправки

жаңа көзқарас – новый взгляд

іске асыру – реализовать

Қазіргі халықаралық қатынастар деп әлемдегі халықаралық қатынастарды жасаушы субъектілердің (мемлекеттердің) арасында пайда болатын әр түрлі байланыстар мен кездесулерді, акциялар мен түрлі ресми әрекеттерді түсінеміз. Осы қатынастардың базалық әлеуметтік негізі – бірлік пен тұтастықты қалыптастыру.

Мемлекетпен қатар мемлекеттен тыс құрылымдар да халықаралық қатынастардың субъектілері болып табылады. Мәселен, Біріккен ұлттар ұйымы (бұдан әрі БҰҰ деп қысқартылып беріледі) және оның органдары: Бас Ассамблея, Қауіпсіздік Кеңесі, Экономикалық және Әлеуметтік Кеңес, Қамқорлық туралы Кеңес, Халықаралық сот, Секретариат.

БҰҰ мақсаты – халықаралық шиеленістердің түйінін шешу, келісімдік үрдістерді жолға қою, мемлекеттердің мүдделерін түйістіру, халықаралық құқық нормаларының сақталуын қамтамасыз ету, агрессияны айыптау, халықаралық мәселелерді шешуде консенсустық мәдениет пен бейбітшілік сүйгіштікті қалыптастыруға кең жол ашу. БҰҰ халықаралық-құқықтық шеңберде жұмыс істейді.

1945 жылдың 26 шілдесі күні Сан-Франциско қаласында қабылданған БҰҰ Жарғысында көрсетілгендей, БҰҰ және оның органдарының міндеттері: соғысты болдырмау; адамзат, адамның негізгі құқықтарына, әйелдер мен еркектердің, кіші және үлкен ұлттардың теңдігіне сенімді нығайту; елдер мен халықтардың арасында пайда болатын проблемаларды шешу үшін жағдайлар жасау; бейбіт тұрғындарды қарулы террордан қорғау және т.б..

Ерікті халықаралық ұйым болып табылатын БҰҰ әлеуметтік және саяси қақтығыстар аумағын алатын кедейшілік, эпидемиялар, апаттар мен террорлық әрекеттен туындайтын салдарларды басты назарда ұстайды. Сондай жағдайлар бола қалса, ондай апаттардың салдарын тоқтату, гуманитарлық және басқа да көмек көрсету және жою үшін мемлекеттердің күшін біріктіреді.

Қазіргі кездегі халықаралық қатынастардың шынайы өзегі мемлекеттердің өзара байланысы мен өзара қызметі болып табылады. Сондықтан халықаралық қатынастар мемлекетаралық қатынастарды реттейді.

Мәтінге тапсырмалар:

1-тапсырма. Мәтінді оқып аударыңыз.

2-тапсырма.Сұрақтарға жауап беріңіз.

Қазіргі халықаралық қатынастар дегеніміз не?

Халықаралық қатынастардың субъектілеріне кімдер жатады?

Халықаралық қатынастардың негізі не?

Біріккен ұлттар ұйымы қандай қауымдастық?

Ол не үшін қажет?

Біріккен ұлттар ұйымының міндеттері мен мақсаттары не?

БҰҰ органдарын атаңыз.

3-тапсырма.Сұрақтар бойынша мәтінді мазмұндап беріңіз.

1-жаттығу.Сөз тіркестерін қазақ тіліне аударыңыз.

Подготовка специалистов-международников, отделения международных отношений, создана дипломатическая академия, обращает внимание, дипломатическая служба, реализация внешней политики страны, внешняя политика страны.

2-жаттығу. Мақал-мәтелдерден анықтауышты табыңыз .

1. Түлкі-қарсақтың іні бір, 3. Батыр жігітті қорлама

Ұры-қарының ым-жымы бір. Сәйгүліктің арқасын жауыр қылма.

2. Адаспайтын аңшы болмас, (М. Қашқари)

Жаңылмайтын данышпан болмас

3-жаттығу. Анықтауыштың қай сөз табынан болғандығына қарай белгілеңіз.

Мысалдар	Сын есім	Зат есім	Сан есім	Есімше
Халықаралық қатынастар
Білікті маман
Төрт кітап
Оқыған адам
Апаттардың салдары
Асыл арман