Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Тәж.нұсқ ОМФ жаңа Ж.С..doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
9.6 Mб
Скачать

6. Әдебиет:

  1. Бекітілген терминдер сөздігі (15 мынға жуық термин): словарь–

Алматы: Дайк-Пресс, 2009. - 328 б.

  1. Исакова С. С.

Қазақ тілін үйренейік [Медицина саласы қызметкерлеріне аранлған оқу құралы]. Жалғастырушы деңгей / С. С.Исакова - Алматы: Алаш, 2010. - 248 б.

  1. Ермекова, Күпән.

Танымгер 1: Изучаем казахский легко! Учебное пособие / К. Ермекова. - Алматы: Мектеп, 2009. - 191 б.

  1. Қазақ тілін оқыту методикасы / С Рахметова. - Алматы: Ана тілі, 2011. - 184 б. сур.

  2. Қазақ тілінің стилистикасы: учебник / М. Балақаев, Е. Жанпейісов, М. Томанов. - Алматы, 2010. - 255 б.

  3. Құрманбаева, Шынар.

Қазақ тілі: денсаулық сақтау саласына арналған оқу-әдістемелік кешені / Ш. Курманбаева, С. Болатов - Алматы: Қазығұрт, 2010. - 136 б.

  1. Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013.- 166 б.

  2. Сәлім, Е. Қ.

Жоғары кәсіби қазақ тілі: учебное пособие. Медициналық және

фармацевтикалық факультет студенттеріне арналған / Е. Қ. Сәлім, Ғ. Д. Оразымбетова, Г.Т.Тастанбекова -Караганд: ЖК Ақ Нұр, 2013. - 150 б.

  1. Суатай С.Қ. Ісқағаздарымен жұмыс. Оқу құралы.-Қарағанды: ЖК

«Ақнұр баспасы», 2013-98 с.

  1. Шәкенов Ж.

Қазақ тіліндегі күрделі сөздер мен күрделі тұлғалар / Ж. Шакенов. -

Алматы: Ана тілі, 2010. - 120 б.

7. Бақылау: Тест.

1.Тақырып №30, аталуы: Қант диабеті.

2. Мақсаты: Жаңа сабаққа қатысты медициналық сөздер мен сөз тіркестерінің

аудармасын беріп, қазақша өз ойын еркін жеткізуге үйрету. Мәтінде кездесетін медициналық терминдердің қазақша айтылуын және жазылуын үйрету.

3. Оқытудың міндеттері:

Студент білу керек:

- берілген сұрақтарға сөздік қорды пайдаланып дұрыс жауап беру;

- тақырып бойынша өз ойын дұрыс жүйелі түрде жаза білу;

Студент істей білуі керек:

- бақылау жұмыс істеу барысында тапсырмаларды толық, тиянақты орындау;

- қабылдаған мәліметті қорытындылау.

4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Қант диабеті.

5. Сабақ беру және оқыту әдістері: түсіндіру әдісі, жаттығу әдісі, практикалық әдіс.

Сөздік

зат алмасу - обмен веществ

ұйқы безі - поджелудочная железа

сіңу - впитаться, всасываться

кему - уменьшаться

құрғау- высыхать

жарақаттану-быть раненным, получить травму

шалдығу- подвергаться

шөлдеу - жажда, хотеть пить

арту- увеличиваться

араласу- смешиваться

жиналу -собираться

қорытылу- перевариваться

қиындау - затрудниться

Қант диабеті

Қант диабеті - ағзадағы зат алмасудың, әсіресе көмірсу пен су алмасудың бұзылуынан болатын ауру. Бұл ауру көбінесе ұйқы безі қызметінің бұзылуы салдарынан ағзада инсулин жетіспеуінен болады. Әдетте, тағамдағы көмірсулар адамның ішінде глюкозаға айналып, ағзаға сіңеді. Қант диабеті кезінде осы глюкозаны жасушалар сіңіре алмайды. Сондықтан қант қанға, одан бүйрекке өтіп, зәрге араласып сыртқа шығады.

Қантты сіңіретін ұйқы безінің инсулин гормоны жетіспеуі салдарынан ағзадағы су алмасуы бұзылады, тіндерде су мөлшері кеміп, құрғайды. Бұл ауру тұқым қуалайды. Сондай-ақ жарақаттану, қабыну, ұйқы безі қан тамырларының склерозға шалдығуы, психикалық ауру, шамадан артық тәтті тағам жеу, ішкі секреция бездері (гипофиз, бүйрек үсті без, қалқанша без т.б.) қызметінің бұзылуы, жалпы жүйке жүйесінің бұзылуы бұл аурудың дамуына әсер етеді.

Арудың белгісі: науқас қатты шөлдейді, тамаққа тоймайды, кіші дәреті жиілейді. Қандағы қант мөлшері де көбейіп, 100 мл-де 0,2-0,4г болуы мүмкін, кейде одан да артады. Мысалы, қандағы қант мөлшері 0,19г жетсе бүйрек қантты сіңіре алмай, ол зәрге араласады. Қант диабеті асқынғанда бауырдың қызметі бұзылып, гликоген жиналады, ағзада белок, майдың алмасуы бұзылып, ас сіңбейді. Тамақтың толық қорытылмауы салдарынан ағза қатты уланып, кома(ессіз күй) жағдайына келеді. Мұндайда науқас әлсірейді, басы айналады, тыныс алуы қиындап, қан қысымы төмендейді

Мәтін тапсырмалары

1-тапсырма. Мәтінді оқып, орыс тіліне аударыңыз.

2-тапсырма.Сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Қант диабетінің белгілері қандай?

2. Ұйқы безі қандай гормон сіңіреді?

3. Қанда қанттың көбеюіне не әсер етеді?

4.Қант диабеті асқынганда қандай белгілер байқалады?

3- тапсырма.Төмендегі қанатты сөздердің мағынасын түсіндіріп беріңіз.

Адам үшін денсаулықтан артық бағалы зат жоқ.

А.А.Семашко.

1-жаттығу. Сөз тіркесінің дұрыс аудармасын табыңыз.

қалыпты деңгей

причинять вред

жұмыс қабілеті

терять сознание

солқылдап ауыру

бытовое условие

зиян келтіру

нормальный уровень

есінен тану

работоспособность

тұқым қуалаушылық

пульсирующая боль

тұрмыс жағдайы

наследственность

2-жаттығу. Берілген сөздерді орын тәртібі бойынша қойып, сөйлем құрастырыңыз.

1.Атқарады, сүзгіш, бүйрек, биологиялық, қызметін.

2.Қарай, болады, қуық, өзгермелі, толуына, пішіні.

3.Жағына, бел, орналасқан, екі, бүйректер, омыртқаның.

4. Келеді, қан, тамыр, қолқа, бүйрекке, арқылы.

3жаттығу. Сұхбатты толықтырып жазыңыз.

  1. - Қандай себеппен келдіңіз?

- ...

2. – Қашаннан бері аурасыз?

- ...

3. – Қан қысымыңыз төмендеп кетіпті. Ал жүрегіңізде шуыл бар екен. Өзіңіз бұрын емделіп пе едіңіз?

- ...

4. – Күніне неше литрдей су ішесіз?

- ...

5. – Аузыңыз, тіліңіз құрғап кете ме?

- ...

6. – Қаныңызды, зәріңізді өткізіңіз. Анализдеріңізді тексерейік. Диагноз анықталған соң емделесіз.

- ...