6. Әдебиет:
Бекітілген терминдер сөздігі (15 мынға жуық термин): словарь–
Алматы: Дайк-Пресс, 2009. - 328 б.
Исакова С. С. Қазақ тілін үйренейік [Медицина саласы қызметкерлеріне аранлған оқу құралы]. Жалғастырушы деңгей / С. С.Исакова - Алматы: Алаш, 2010. - 248 б.
Ермекова, Күпән. Танымгер 1: Изучаем казахский легко! Учебное пособие / К. Ермекова. - Алматы: Мектеп, 2009. - 191 б.
Қазақ тілін оқыту методикасы / С Рахметова. - Алматы: Ана тілі, 2011. - 184 б. сур.
Қазақ тілінің стилистикасы: учебник / М. Балақаев, Е. Жанпейісов, М. Томанов. - Алматы, 2010. - 255 б.
Құрманбаева, Шынар.
Қазақ тілі: денсаулық сақтау саласына арналған оқу-әдістемелік кешені / Ш. Курманбаева, С. Болатов - Алматы: Қазығұрт, 2010. - 136 б.
Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013.- 166 б.
Сәлім, Е. Қ. Жоғары кәсіби қазақ тілі: учебное пособие. Медициналық және
фармацевтикалық факультет студенттеріне арналған / Е. Қ. Сәлім, Ғ. Д. Оразымбетова, Г.Т.Тастанбекова -Караганд: ЖК Ақ Нұр, 2013. - 150 б.
Суатай С.Қ. Ісқағаздарымен жұмыс. Оқу құралы.-Қарағанды: ЖК
«Ақнұр баспасы», 2013-98 с.
Шәкенов Ж. Қазақ тіліндегі күрделі сөздер мен күрделі тұлғалар / Ж. Шакенов. -
Алматы: Ана тілі, 2010. - 120 б.
7. Бақылау: Тест.
1. Тақырып №27, аталуы: Туберкулез ауруы.
2. Мақсаты: Тақырыпты пайдалана отырып, сауатты жазуға дағдыландыру, сөздік қорын толықтыру,әңгімелеу, сұхбат жүргізу.
3. Оқытудың міндеттері:
Студент білу керек:
- берілген сұрақтарға сөздік қорды пайдаланып дұрыс жауап беру;
- тақырып бойынша өз ойын дұрыс жүйелі түрде жаза білу;
Студент істей білуі керек:
- тапсырмаларды толық, тиянақты орындау;
- қабылдаған мәліметті қорытындылау.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1. Туберкулез ауруы.
2. Туберкулез ауруының түрлері
5. Сабақ беру және оқыту әдістері: ақпараттық әдіс, түсіндіру әдісі, жаттығу әдісі, практикалық әдісі.
Жаңа сөздерді жаттап алыңыз.
қоздырғыш – возбудитель
Кох таяқшасы – палочка Коха
мүгедек – инвалид
жыныс мүшелері – половые органы
салмақ жоғалту – потеря веса
дәрігердің белгілеуі – назначение врача
толық жазылу – полное выздоровление
тұрақты – постоянный; устойчивый
денесі шынықпаған – незакаленный
аурушаң – болезненный
аш – голодный
аралас – смешанный
терлеу – потеть
қарсы тұра алу – умение противостоять
жұқтыру – заражать; заразиться
мекендеу – жить; обитать
зиян келтіру – причинять вред
өліп кету – умереть
үнемі – постоянно
бірдей – одинаково
дер кезінде – своевременно
әр түрлі – разный
. Туберкулез
Туберкулез – жұқпалы ауру, бұл адам ағзасына «Кох таяқшасы» деп аталатын қоздырғыш микробактериясы енгенде пайда болады. Инфекция жұқтырған адамдардың бәрі бірдей ауырмайды, 5-10 пайызы ғана ауруы мүмкін. Көптеген адамдардың иммундық-қорғаныс жүйелері туберкулез ауруына қарсы тұра алады. Ал денесі шынықпаған, аурушаң, үнемі аш жүретін, дұрыс тамақтанбайтын адамдар туберкулезді тез жұқтырып алады. Адамның ішіне енген туберкулез таяқшасы өкпені мекендейді. Туберкулездің белгілеріне мыналар жатады: жөтел, салмақ жоғалту, кеуденің ауруы, тұрақты жоғары дене қызуы, түнгі терлеу, әлсіздік пайда болу, қан аралас қақырық түсу, қатты шаршау,тəбеттің төмендеуі мүмкін.Егер науқас адам дер кезінде емделмесе, мұндай аурудың 50 пайызына жуығы 5 жыл ішінде өліп кетуі, ал қалғандары өмір бойы мүгедек болып қалуы мүмкін.Туберкулез адам ағзасының кез келген мүшесін зақымдай алады. Бұның нәтижесінде өкпе, бронх, сүйек-буын, бүйрек және жыныс мүшелерінің туберкулезі пайда болады. Әр түрлі лимфа жолдарына, көз, ми қабығына да зиян келтіруі мүмкін. Туберкулезге шалдыққан адам диагнозы анықталғаннан кейін тез арада емделуі керек. Қазіргі уақытта бұл ауруды емдеп жазуға болады.
Туберкулездің ашық және жабық түрлері болады. Ашық түрінде қақырықта туберкулез таяқшалары болады, сондықтан туберкулездің мұндай түрімен ауыратын адамдар өте қауіпті деп есептелінеді. Ал, жабық түрінде қақырықта туберкулез таяқшалары болмайды, бірақ дерт асқынатын болса, туберкулездің мұндай түрімен ауыратын науқастар да ауру жұқтырады.
Ауруды анықтау түрі: манту реакциясы,тері астына дәрі жіберіп, жаппай тексеру;
қақырықты зерттеу;флюорография немесе рентгенография.
Емдеудің ең негізгі түрі – емдік дәрілерді дұрыс пайдалану. Туберкулезге қарсы қабылданатын аса күшті дәрілер бар, оны дәрігердің белгілеуімен дұрыс пайдаланса, аурудың толық жазылуына мүмкіндік бар.
Санитарлық шараларға тазалық, жеке бастың гигиенасын сақтау жатады. Науқас жататын бөлменің еденін хлорамин ерітіндісі қосылған сумен жуып, шаңын дымқыл шүберекпен сүртіп тұру керек. Терезенің желдеткішін жиі-жиі ашып, ауасын тазартып, бөлмеде шаң-тозаң болмауына көңіл аударған жөн. Ауру жататын бөлмеге артық зат, бұйымдар, кілем ілудің қажеті жоқ. Науқастың ыдысын отбасындағылардың ыдысымен араластырмай, бөлек ұстап, қайнатып тұрған дұрыс.
Профилактикасы: санаторийлерде емделу өте пайдалы. Жеке бас гигиенасын сақтау және уақытында туберкулезге қарсы егулерді қабылдау керек.
1-тапсырма. Мәтін бойынша сұрақтарға дайындалыңыз.
2- тапсырма. Берілген суреттерге төмендегі мәтіндердің қайсысы мағынасы жағынан сәйкес келеді?
А) Ауруды уақытылы анықтау үшін, туберкулезге күмəн тудыратын белгілер байқалған мезетте, кідірместен дəрігерге қаралу қажет. Тұрғындардың барлығы туберкулез белгілері жайлы толық хабардар болулары керек жəне сол белгілер пайда болған жағдайда, денсаулықтарын тексеру мақсатында, емханаға қаралулары қажет.
Ә) Қазіргі кезде
туберкулездіңкең таралуы бүкіл елімізді
қатты алаңдатып отыр. Туберкулез ауруы
анықталған адам ең басты екі мәселені
– санитарлық және емдік шараларды
мұқият орындап отыруы керек. Санитарлық
шараларға тазалық, жеке бастың гигиенасын
сақтау жатады.
Б) Туберкулезді жетік емдеудің ең басты шарты, ауруды дер кезінде анықтау болып табылады. Ауруды әр түрлі әдіспен анықтайды: туберкулезді ертерек анықтау мақсатымен балаларға тері астына дәрі жіберіп, жаппай тексеру жүргізіледі. Сондай-ақ, халықты жаппай флюорографиялық жолмен тексереді.
В) Инфекция жұқтырған адамдардың бәрі бірдей ауырмайды, 5-10 пайызы ғана ауруы мүмкін. Көптеген адамдардың иммундық қорғаныс жүйелері туберкулез ауруына қарсы тұра алады. Ал денесі шынықпаған, аурушаң, үнемі аш жүретін, дұрыс тамақтанбайтын адамдар туберкулезді тез жұқтырып алады.
3- тапсырма. Сұхбатты толықтырыңыз.
– ...
– Кеудем ауырады.
–...
– Иә, жөтелемін.
–...
– Қызуым 37 градустан түспейді.
– ...
– Иә, жүдедім. 5-6 кг-дай салмақ жоғалттым.
–...
– Түнде жөтелемін.
–...
– Әлсіздік сезінемін. Тез шаршаймын.
–...
– Иә, қақырық түседі.
–...
– Жоқ, қан байқалмайды.
1-жаттығу.Сөздер мен сөз тіркестерімен сөйлем құраңыз.
Кох таяқшасы, төмпешік, жұқтыру, салмақ , кеуденің ауруы, түнгі терлеу, қақырық, туберкулезге қарсы.
2-жаттығу. Сөздер мен сөз тіркестерінің синонимдік қатарын жазыңыз.
ену –
үнемі –
мекендеу –
уақытылы –
туберкулезге шалдыққан –
дәрігердің белгіленуімен –
тез арада –
3-жаттығу. Өкпе сөзіне қатысты фразалық тіркестерді оқып, мағынасын сәйкестендіріп, сөйлем құрастырыңыз.
|
фразалық тіркестер |
|
Білдіретін мағыналары |
а |
Өкпесі қара қазандай |
1 |
ренжу, өкпелеу |
ә |
Өкпе-бауыры елжіреу |
2 |
ентігу, алқыну |
б |
Қызыл өкпе болу |
3 |
қатты ренжу. |
в |
Өкпе арту |
4 |
ерекше мейірім білдіру |