6. Әдебиет:
Бекітілген терминдер сөздігі (15 мынға жуық термин): словарь–
Алматы: Дайк-Пресс, 2009. - 328 б.
Исакова С. С.
Қазақ тілін үйренейік [Медицина саласы қызметкерлеріне аранлған оқу құралы]. Жалғастырушы деңгей / С. С.Исакова - Алматы: Алаш, 2010. - 248 б.
Ермекова, Күпән.
Танымгер 1: Изучаем казахский легко! Учебное пособие / К. Ермекова. - Алматы: Мектеп, 2009. - 191 б.
Қазақ тілін оқыту методикасы / С Рахметова. - Алматы: Ана тілі, 2011. - 184 б. сур.
Қазақ тілінің стилистикасы: учебник / М. Балақаев, Е. Жанпейісов, М. Томанов. - Алматы, 2010. - 255 б.
Құрманбаева, Шынар.
Қазақ тілі: денсаулық сақтау саласына арналған оқу-әдістемелік кешені / Ш. Курманбаева, С. Болатов - Алматы: Қазығұрт, 2010. - 136 б.
Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013.- 166 б.
Сәлім, Е. Қ.
Жоғары кәсіби қазақ тілі: учебное пособие. Медициналық және
фармацевтикалық факультет студенттеріне арналған / Е. Қ. Сәлім, Ғ. Д. Оразымбетова, Г.Т.Тастанбекова -Караганд: ЖК Ақ Нұр, 2013. - 150 б.
Суатай С.Қ. Ісқағаздарымен жұмыс. Оқу құралы.-Қарағанды: ЖК
«Ақнұр баспасы», 2013-98 с.
Шәкенов Ж.
Қазақ тіліндегі күрделі сөздер мен күрделі тұлғалар / Ж. Шакенов. -
Алматы: Ана тілі, 2010. - 120 б.
7. Бақылау: Тест.
1. Тақырып №9, атауы: Жүректің құрылысы.
2. Мақсаты: Жүректің құрлысы туралы мағлұмат беру, мәтінінің мазмұнын жүйелі баяндауға үйрету, мәтінді пайдалана отырып, әңгіме-сұхбат құрғызу,түрлі жаттығу жұмыстары арқылы қазақша сөйлеуге дағдыландыру.
3. Оқытудың міндеттері:
Студент білу керек:
- Жүректің құрылысына байланысты термин сөздерді
- сабақтың тақырыбы бойынша мәтін мазмұнын
- тақырып бойынша жаңа сөздерді.
Студент істей білуі керек:
- мәтінді аудару, мазмұндау, берілген тақырып аясында сұхбаттасу,
- мәтін бойынша сұрақ құрастыру, сұрақтарға жауап беру.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1. Жүректің құрылысы.
2. Термин сөздерді.
5. Сабақ беру және оқыту әдістері: ақпараттық әдіс, түсіндіру әдісі.
Мәтінде кездесетін төмендегі сөздер мен сөз тіркестерінің
аудармасын жаттаңыз.
бұлшық ет – мышцы
талшық – волокно
құлақша – предсердие
қарынша – желудочек
жиырылу – сокращение; сжиматься
босаңсу – расслабление
күретамыр – артерия
көктамыр – вена
қылтамыр – капилляры
қаныққан – насыщенный
алқызыл – алый; румяный
ұлпа – ткань
жасуша – клетка
серпімді – упругий
тарамдалу – разветвление
қолқа – аорта
күкірт – сера
қалқу – всплытие, всплыван
2. Жүректің құрылысы.
Жүрек кеуде қуысының сол жағына жақын орналасады. Ересек адамның жүрегінің салмағы 250-300 г., ұзындығы 12—15 см- ге жетеді, көлденең қимасының өлшемі 8—10 см. Жүректің массасы мен өлшемдері кейбір ауруларда (жүрек ақауы) және ұзақ уақыт ауыр дене еңбегімен немесе спортпен шұғылданатын адамдарда өзгеше болады. Жүрек бірнеше қабаттан тұрады. Бірінші қабаты өте жұқа қабықша эпикард деп аталады. Екінші қабаты бұлшық еттен тұрады. Мұны миокард деп атайды. Үшінші қабаты жүректің ішкі жағы, оны эндокард дейді. Бұл қабаттың астында өте көп жүйке талшықтары орналасады.
Адамның жүрегі төрт бөліктен тұрады: екі құлақша, екі қарынша. Құлақша мен қарыншалар қақпақшалар арқылы байланысады. Қақпақшалар тек қарынша жаққа ғана ашылады да, қанның құлақшадан қарыншаға еркін өтуіне мүмкіндік жасайды, соңдықтан ол кері қарай ақпайды, үнемі алға қарай ағады.
Жүректің жұмысы өте күрделі. Жүрек жұмысы үш кезеңнен тұрады: құлақшаның жиырылуы, босаңсуы және үзіліс. Жүрек жиырылғанда өзінен қанды айдайды. Босаңсу және үзіліс кезеңдерінде жүрекке қан келіп, оның құлақшалары қанға толады және жүрек тынығады.
Ересек адамның жүрегі минутына 70-75 рет жиырылып, босаңсиды. Мұны жүректің жұмысы немесе соғуы дейді. Егер жүрек жылдам соқса, онда қан жылдам айналады.
Жүректің соғуы адамның денсаулығына, оның еңбек етуіне, айналадағы жағдайларға және тағы басқа әсерлерге байланысты. Адам ұйықтағанда жүрегі баяу соғады, ал дене еңбегі кезінде жылдам соғады.
1-тапсырма. Мәтінді оқып, аударыңыз.
2-тапсырма. Сөйлемдерді қазақ тіліне аударыңыз.
Сердце расположено в грудной полости. Строение сердца соответствует его функции. Сердце у человека состоит из двух предсердий и двух желудочков. Из желудочков кровь выталкивается в сосуды. Сокращение желудочков продолжается приблизительно 0,3 с. Қаждый удар пульса соответствует одному сердечному сокращению.
3-тапсырма. Мәтінге сүйене отырып, жүректің құрылысын түсіндіріңіз.
1-жаттығу. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіз.
Жүрек қайда орналасқан?
Жүрек қандай қабаттардан тұрады?
Адамның жүрегі неше бөліктен тұрады?
Құлақша мен қарынша не арқылы байланысады?
Жүрек жұмысы неше кезеңнен тұрады?
Жүрек жиырылғанда не істейді?
Жүректің жиырылып, босаңсуын не деп атайды?
Қай кезде адамның жүрегі бояу соғады, қай кезде жылдам соғады?
2-жаттығу.Сөйлемдердегі тұрақты тіркестерді қажетті етістіктің шақ формасына
қойыңыз.
Біз таңертеңнен бері тамақ ішпей енді ғана жүрек жалға... . Ілулі тұрған тізімнің ішінен інімнің аты-жөнін оқығанда жүрегі... жарыла қуанды... .Бәсе, мен де адамның баласы едім ғой деп, жүрегі орнына түс... боп, Айша баласын кеудесіне басты. Шешесі соғыстағы баласынан хат ала алмай, қан жұт... отырғанда күтпеген жерден хабар келіп, жүрегі орнына түс... .
3-жаттығу. Жүрек, қан сөздеріне қатысты сөздер мен тіркес сөздерді есіңізге сақтаңыз және сол сөздермен сөйлем құрыңыз.
Қаны басына шығу – қатты ашулану, ызалану, жүректі – батыл, батыр, жүрексіну – батылы бармау (робеть), қорқу, жүрегі жарыла қуану – қатты қуану, жүрек жалғау - тамақтану.