9.3 Қаржылық бағалау коэффициенттерін есептеу
Жоба рентабельдігі = Сатудан түскен пайда/ Шығындар
Технология рентабельділігі = Сатудан түскен пайда / Толық өзіндік құны
Сату рентабельділігі = Баланстық пайда / Табыс
Пайда нормасы = Таза пайда / Инвестициялар
9.4 Инвестициялардың экономикалық тиімділік көрсеткіштерін есептеу
Жоба тиімділігінің көрсеткіштер жүйесін екі топқа бөлуге болады:
кәсіпорынның қаржылық жағдай көрсеткіштері;
инвестициялар тиімділігінің көрсеткіштері.
Инвестициялық жобаның тиімділігін есептеу үшін қолданылатын көрсеткіштер:
Таза ақша ағыны;
Өтелу мерзімі;
Таза дисконтталған табыс NРV;
Табыстылықтың ішкі нормасы IRR ;
Шығындар мен инвестиция табыстылығының көрсеткіштері;
Таза ақша ағыны– (таза табыс Net Value, NV) капиталдың кірісі мен шығысынан басқа барлық төлемдердің соммасы арқылы есептеледі.
Өтелу мерзімі – жобаның басталуынан бастап жобаның өтелуіне дейінгі период ұзақтығын айтады.
Өтелу мерзімі = Инвестициялар / жылдық таза ақша ағыны (жылдық таза пайда)
Мысал, Келесідей сипаттамалармен инвестициялық жобаның өтелу мерзімін анықтаңыз: бастапқы инвестициялар – 100 млн.теңге. Жыл сайынғы пайда түріндегі ақшалай түсімдер: бірінші жылы– 50 млн.теңге; екінші жылы – 50 млн.теңге; үшінші жылы – 70 млн.теңге.
Шешуі.
Өтелу мерзімін бастапқы инвестицияларды ақтағанға дейін алынған таза табыстарды соммалай отырып анықтаймыз. Яғни, 100 млн.теңгені біз 2 жылда қайтарамыз (50+50). РР=2 жыл (100/50)
Жобаңыздың өтелу мерзімін есептеңіз
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Таза
келтірілген құнды (NРV) келесі формуламен
есептеуге болады:
мұндағы,
Pn – жылдар бойынша алынатын ақша қаражаттары (пайда);
n – болжамды периодтар;
r – ставка дисконттау мөлшерлемесі;
IC – бастапқы инвестициялар.
Егер NPV<0 болса, онда кәсіпкер шығынмен жұмыс жасайды;
Егер NPV=0 болса, онда инвестициялық жобада пайда да, шығын да болмайды;
Егер NPV >0 болса, онда инвестициялық жоба пайдалы болады.
Мысал, Келесідей сипаттамалармен инвестициялық жобаны талдап, NPV мен өтелу мерзімін анықтаңыз: бастапқы инвестициялар – 150 млн.теңге. Жыл сайынғы пайда түріндегі ақшалай түсімдер: бірінші жылы– 50 млн.теңге; екінші жылы– 70 млн.теңге; үшінші жылы – 70 млн.теңге. Дисконттау мөлшерлемесі– 10%.
Шешуі: Формулаға саламыз(1):
NPV>0, яғни, инвестициялық жоба тиімді. Жобаны жүзеге асырсақ, алынатын таза табыс 5,93 млн.теңгеге тең.
Инвестиция рентабелдігінің индексі (Profitability Index - PI)
PI тұжырымдамасы бойынша: ол әр салынған теңгеге табысты сипаттайды.
Егер PI>1, онда жоба пайдалы. Егер PI=1, онда инвестициялық жобада пайда да, шығын да болмайды.
Егер PI<0, онда инвестициялық жобадан бас тарту керек.
Мысал, Келесідей сипаттамалармен инвестициялық жобаның рентабельділік индексін анықтаңыз: бастапқы инвестициялар – 150 млн.теңге. Жыл сайынғы пайда түріндегі ақшалай түсімдер: бірінші жылы – 50 млн.теңге; екінші жылы– 50 млн.теңге; үшінші жылы – 70 млн.теңге. Дисконттау мөлшерлемесі– 10%.
Шешуі. (2) Формулаға саламыз
Табыстылықтың
ішкі нормасы (Internal Rate of Return - IRR)
Ішкі табыстылық нормасы деп r дисконттау мөлшерлемесінің мәнінде, жобаның NPV-сы нольге тең болатын жағдайын айтамыз. Сонда:
ІRR
жобаға байланысты ең жоғарғы мүмкін
салыстырмалы деңгей шығындарын көрсетеді.
|
|
|
|
|
|
|
Мысал, Біздің мысалымызда 8% дисконттау мөлшерлемесінде жобаның 5 жылында инвестициялық капиталдың таза дисконтталған табысы 6 974 мың теңгені құрады.
Кесте 18- Жобаның қаржылық көрсеткіштері
Табыстылықтың ішкі нормасы (IRR) |
50% |
Таза келтірілген құн (NPV), мың теңге |
6 974 |
Жобаның өтелуі (қарапайым), жыл |
3,1 |
Жобаның өтелуі (дисконтты), жыл |
3,3 |