1.4.2 Су қолдану режимі

Шаруашылықтағы су қолдану жыл бойына да, тәулік бойына да бірқалыпты емес. Ең жоғарғы су шығынының есептелуші мерзімдегі орташасына қатынасы бірқалыпсыздық коэффициенті деп аталады. Қыстақтар үшін бірқалыпсыздық коэффициентін үйлердің тұрмыстық жағдайын жақсартуға байланысты қабылдайды. K_max.тәу=1,3÷1,5; K_min.тәу=0,7. Сондықтан бұл жобаның тәуліктік максимальды су шығындары 1.4 кестеде келтірілген.

1.4-кесте. Қыстаққа арналған тәуліктік максимальды су шығындары

№	Су қолданушылардың аттары	Орташа тәуліктік су шығындары, Qорт.тәу	Kтәул	Ең жоғарғы су қолдану кезіндегі тәул. су шығыны
І. Тұрғын ел аумағы
1	Ванналары, канализациясы, су құбырлары бар үйлерде тұратын тұрғындар	88,16	1,3	114,61
2	Көшелердегі су тартқыш құдықтардың суын пайдаланатын тұрғындар	50	1,3	65,0
3	16 орындық қонақ үй	2,88	1,3	3,74
4	Жетілдірілетін жамылғыны суғару	182,7	1,0	182,7
	Барлығы:			383,73
5	Жеке малдар:	38,95	1,3	50,64
	Барлығы:			434,37
ІІ. Өндіріс аумағы
	Өндіріс аумағы	140	1,1	154
	Қыстақ бойынша барлығы			588,37

1.4.3 Су қолданушылардың ең жоғарғы су шығындарын анықтау

Ең жоғарғы тәуліктік су шығындары төмендегі формуламен анықталады:

Q_max.тәул = K_max.тәул * Q_{орт.тәул} (1.2)

мұндағы

K_max.тәул – максимальды тәуліктік бірқалыпсыздық коэффициенті.

Q_{орт.тәул} – су қолданушылардың орташа тәуліктік су шығындары, м³/тәул.

Біздің жағдайда Q_max.тәул = 588,37.

Осыдан орташа 1 сағат ішіндегі су қолданудың су шығыны мынаған тең:

(1.3)

Су қолданушылардың максимальды секундтық су алуы q_max(м³) мынаған тең:

(1.4)

Осылардың барлығының есебі 1.5-кестеде көрсетілген.

1.5-кесте. Есептік-секундтық шығындарды анықтау

№	Су қолданушылар	Qmax.тәул м3/тәу	Qорт.сағ.	Ксағ, %	Qmax.сағ, м3/сағ	Qmax.сек, л/сек
1	Тұрғындар және жеке тұрғындардың қолындағы малдар	251,67	193,59	7,0	17,62	4,90
2	Жетілдірілетін жабынды суғару	182,7	182,7	12	21,93	6,09
3	Өндіріс секторы	154	140	6,9	10,63	2,95
	Барлығы:	588,37	477,34	8,53	50,18	13,94

Сағаттық бірқалыпсыздық коэффициентін келесі формуламен анықтаймыз

(1.5)

Орташа сағаттық су шығыны төменгі формуламен анықталады:

(1.6)

Егер Q_max.тәул 100% деп алсақ, онда .

Әр су қолданушы үшін тәулік бойына сағаттық су шығындарының ауытқуын типтік графиктер бойынша қабылдаймыз.

Сумен қамтамасыз етудің барлық объектілері үшін сағаттық бірқалыпсыздық коэффициентін кестелік әдіспен анықтаймыз. Максимальды сағаттық су шығыны (1.6-кесте) тәуліктік су шығынының 6,88% құрайды. Сондықтан, жалпы сағаттық бірқалыпсыздық коэффициенті мынаған тең:

(1.7)

Минимальды қалыпты арын СНиП 2.04.02-84 байланысты қабылданған және мұнарадан ең алыс су алғыш құдықта 10 м, ал 2 этажды мектеп үйі жанында 14 м-ді құрайды.

1.4.4 Өрт сөндіргіш

Сыртқы өрт сөндіргіштер су құбыры жүйесінен 100-150 м арақашықтықта орналасқан, гидранттардан автосораптардан арқылы жүргізіледі. ҚР КНжЕ 4.01-02-2001 5-кестесіне сәйкес сыртқы өрт сөндірушілердің есептелуші су шығындары тұрғындары 5000 адамға дейінгі елді-мекендер үшін 10 л/сек деп қабылданған, ішкі өрт сөндіргіштердіәң су шығындары да 15 л/сек деп қабылданған (2,5 л/с-тан 2 бірегей ағын).

Бір мезгілде есептелуші өрттің саны – 1. Өрт сөндірудің ұзақтығы – 3 сағ. Өртке арналған тиілмейтін су қорының көлемін 3 сағат бойына өрт сөндіруді қамтамасыз ету есебінен және шаруашылық ауыз сумен өндіріс қажетінің максимальды су шығындары арқылы анықтаймыз.

Q_орт = (Q_сырт + Q_ішкі) · 3 · 3,6 + 3 Q_{ауыз су} – 0,15 Q_{ауыз су} (1.8)

Мұнда

Q_сырт = 10л/c – сыртқы өрт сөндіруге есептелген су шығыны.

Q_ішкі = 15л/c – ішкі өрт сөндіруге есептелген су шығыны.

3Q_{ауыз су} – ең көп пайдаланылған 3 сағаттағы қосынды су шығындары.

Өрт сөндіру үшін тиілмейтін су қоры таза су резервуарларында сақталады. Тиіспеушілік резервуарлардағы су деңгейінің шаруашылық ауыз су сораптарының автоматты сөнумен және скважиналардағы І көтергіш сораптардың қосылуымен қамтамасыз етіледі.

ІІ көтергіш сорап станциясының машина залында 2 комплектті өрт краны, 2 көбікті өрт сөндіргіш орнатылады.

Өрт резервуарларының, гидрант қондырғыларының және өрт крандарының орналасқан жерлерінде ГОСТ 12.4.0.000-83 бойынша көрсеткіштер қарастырылған (1.6-кесте) .

1.6-кесте. Су қолданушылардың сағаттық су шығындары

Тәулік сағаттары	Тұрғын ел секторы		Өндіріс секторы		Жетілдірілетін жамылғыны суғару		Қосынды сағаттық су қолдану		Су қолдаудың қисық интегралды сызығының ординатасы
	%	м3/сағ	%	м3/сағ	%	м3/сағ	%	м3/сағ	%
0-1	1,5	3,78	0,8	1,23			0,85	5,01	0,85
1-2	1,0	2,52	1,6	2,46			0,85	4,98	1,70
2-3	1,0	2,52	1,6	2,46			0,85	4,98	2,55
3-4	1,0	2,52	1,6	2,46			0,85	4,98	3,40
4-5	1,5	3,78	4,3	6,62			1,77	10,40	5,17
5-6	2,0	5,03	6,9	10,62	13	23,75	6,70	39,41	11,87
6-7	3,0	7,55	1,7	10,63	13	23,75	5,77	33,92	17,64
7-8	2,5	6,29	3,9	2,62	13	23,75	6,13	36,05	23,77
8-9	5,0	12,58	6,8	6,01	13	23,75	7,95	46,80	31,72
9-10	5,0	12,58	2,5	10,47			2,79	16,43	34,51
10-11	7,0	17,62	5,2	3,85			4,36	25,63	38,87
11-12	5,5	13,84	10,2	8,01			5,02	29,55	43,89
12-13	4,5	11,32	10,2	15,71			4,59	27,03	48,48
13-14	5,0	12,58	6,0	15,71			3,71	21,82	52,19
14-15	5,5	13,84	3,0	9,24			3,14	18,46	55,33
15-16	6,0	15,10	2,6	4,62			3,25	19,10	58,58
16-17	5,0	12,58	2,6	4,00	12	21,92	6,54	38,50	65,12
17-18	4,5	11,32	4,4	6,78	12	21,93	6,80	40,03	71,92
18-19	6,0	15,10	2,6	4,00	12	21,92	6,97	41,02	78,89
19-20	7,0	17,62	6,9	10,63	12	21,93	8,53	50,18	87,42
20-21	9,0	22,55	5,2	8,01			5,21	30,66	92,63
21-22	7,0	17,62	4,2	6,47			4,09	24,09	96,72
22-23	3,0	7,55	3,2	4,93			2,12	12,48	98,84
23-24	1,5	3,78	2,0	3,08			1,16	6,86	100
Барлығы:	100%	251,67	100	154	100		100	588,37

Q_max.сағ = 50,18 м³/сағ Q_max.сек = 13,94 л/сек

3Q_{ауыз су} = 40,03 + 41,02 + 50,18 = 131,23 м³

0,5Q_{ауыз су} = 0,15 · 131,23 = 19,68 м³

Жоғарғы формулаға мәндерін қойып, табатынымыз:

Q_орт = (10+5) · 3 · 3,6 + 131,23 – 19,68 = 273,55 м³