3. Узоры лінгвістычных дыктовак-віктарын на аснове загадак

Да тэмы ўрока “ Сказы камбінаванай будовы” ў 9 класе

Ідзе на той свет — скача, з таго свету вяртаецца — плача. (Вядро ў калодзежы)

1. Запішыце загадку пад дыктоўку.

2. Зрабіце гукавы запіс загадкі [ідз’э на той с’в’эт / скача / с таго с’в’эту

в’артайэца / плача//].

3. Вызначце від сказа і колькасць сэнсава-граматычных частак. (Бяззлучнікавы

сказ, чатыры).

4. Пабудуйце схему сказа. […] — […], […] — […].

5. Перабудуйце загадку так, каб сказ быў з рознымі відамі сувязі. (Ідзе на той

свет – скача, а калі з таго свету вяртаецца, то плача. Іншыя варыянты

дапускаюцца).

4.Заданні на развіццё маўлення

1. Запішыце слова адгадку і змяніце яго так, каб адбываліся чаргаванні зычных і галосных у аснове слова. (Вядро — вѐдры — вядзерца —вѐдзерны)

2. Са словам вѐдзерны складзіце словазлучэнне. (Вѐдзерны бак, бочка, дзежка і інш.)

3. Падбярыце сінонім да слова калодзеж (студня). Як вы думаеце, чаму

ўжывалася такая назва?

4. Як называлася прыстасаванне ў калодзежы, да якога прымацоўвалі вядро?

(Вочап або асвер ці журавель). Падумайце, чаму яны мелі такія назвы?

5. Адгадайце яшчэ адну загадку. Стаіць высока, лезе глыбока, а хто прыйдзе —усім кланяецца. (Вочап у калодзежы)

5. Заданні на развіццѐ маўлення.

1. Дадзены словы (запіс на дошцы): абруч, дзяжа, мясны, жалезны.

2. Падумайце, ці можна з запісаных слоў скласці загадку? Што атрымалася?

(Дзяжа мясная, абруч жалезны)

3. Якое слова з’яўляецца адгадкай? (Пярсцѐнак).

4. Перакладзіце слова на рускую мову (кольцо).

5. Растлумачце этымалогію беларускай і рускай назвы.

6. На аснове чаго ўзнікла параўнанне пальца і дзяжы. (Каб сабраць дзежку,

яе трэба замацаваць абручамі, так і пярсцѐнак ахоплівае палец вакол, як

абруч дзежку і г.д)

7. Запішыце прыметнікі, выкарыстаныя ў гэтай загадцы.

8. Вызначце сэнсавы разрад прыметнікаў.

9. Прыметнікаў якога разраду няма ў сказе?

10. Складзіце словазлучэнні так, каб адносны прыметнік ужываўся ў

значэнні якаснага (жалезны характар, жалезны кулак, жалезныя нервы і інш.)