ратурамен бүріккенде жүмысшы ерітіндісінің шығыны — 1 гектарға 400-600 л.

1 Шалгын көбелегі — Loxostege sticticalis l. Қан көбслегі түқымдасына (Pyralidae) жатады. Батыс, Солтүстік, және Орталық Қазақстанда оқтын-оқтын зиян келтіреді.

^ Кебелектің қанаттарының өрісі 18-26 мм, денесінің үзындығы 10- 12 мм, алдыңғы қанаттарының түсі қара, қоңыр дактары бар сұрғылт-қоңыр немесе ақшыл болады. Артқы қанаттары сарғылт-сүр, сыртқы жиектерін бойлай екі қара жолақ орналасқан. Астыңгы жағынан қарағанда қанаттары күңгірт-сары, сұрғылт, кейде қара дақтары бар ақшылдау болып көрінеді. Тыныштық қалыпта көбслск қанатын үшбүрыштандыра шатыр тэрізді жайып отырады. Ұрғашылары еркектеріне қарағанда ірі болады.

Жүмыртқасының пішіні сопақша келген, астыңғы жағы тегіс, үстіңгі жағы деңес, үзындыгы 0,8-1,0 мм, ені 0,4-0,5 мм, түсі сүттей ақ, маржандай қүлпырып тұрады. Төменгі жастагы жұлдызқүрттары- ның түсі мөлдір немесе жасылдау, басы қара, жоғарғы жастағылары сүрғылт-жасыл, денесін бойлай орналасқан бірнеше қара жолақтар бар, олардың біреуі арқа жағында, қалғандары бүйір жақтарында. Жолақтардың аралығында жасылдау сары түсті ирек сызықтар жата­ды. V-жастағы жүлдызқүрттың үзындығы 25 мм барады.

Жүлдызқүрттар жібек тэрізді өрмек жіптен тоқылған қапшық пішінді үзынша пілләнің ішінде қуырщақтанады. Піллә топырақтың үстіңгі қабатында жер бетіне жақын тік орналасады, ұзындығы 20-50 мм жетеді. Қуыршақтың басы қара, денесінің қалған бөлімі сарғылттау қызыл-қоңыр, үзындығы 8-13 мм.

I Шалғын көбелегі толық жетілген жүлдызқүрт фазасында топы- рақтың үстіңгі қабатында орналасқан піллә ішінде қыстап шығады. Ол суыққа ете төзімді, -30°С аязда тіршілігін жоймайды. Қыста шыққан жүлдызқүрттар солтүстік облыстарда, мамырдың аяғында қуыршаққа айналады.

! Көктемгі генерацияның көбелектері декадалық орташа температу­ра 15-17°С болғанда үша бастайды. Ең алдымен еркек кобелектер шығады. Қоршаған орта жағдайларына байланысты көбелектердің өмір сүру үзақтығы 15 күннен 45 күнге дейін созылады. Олар күндіз тығылып жатады да паналарынан тек кешке ғана шығады. Ауа райы жылы болса кобелектер түн ортасына дейін активті болады, жарыққа Қарай үшады. Күн шығар алдында олардың ұшуы қайталанады, бірақ Ұзаққа созылмайды.

j Кобелектер әр түрлі өсімдіктердің гүл шырынын жэне жапырақ Қолтығына жиналған суды сорып қоректенеді. Жұмыртқаларын көбінесе түнде жапыраққа, қурап қалған өсімдік қалдықтарына, кей- Де топырақ кесектерінің үстіне салады. Әдетте олар жұмыртқаларын ^егіс шырмауығы, алабота, қызылқүйрық өсімдіктеріне, ал мэдени өсімдіктердсн қант қызылшасы, жоңышқа, беде, бүршақ жэне көкөніс Дақылдарына салуды үнатады. Жүмыртқаларды бір-біріне черепица

167

тәрізді жапсыра орналастырады. „Эмбрионалдық даму 4-6 күнгс созы- лады.

Жас жүлдызқүрттар өсімдік жапырағының жұмсақ тканін кеміріп қоректенеді. Ал ересек жұлдызқүрттар жапырақты өрмек жіптерімсн шырмап түгелдей дерлік жеп, тек ірі жүйкслері мен сабакшасын ғана қалдырады. Олар күндіз қоректенеді. Ксшке қарай, түнде жэнс бұлтты күндерде күндіз де әрекетсіз тығылып жатады. Қоршаған орта температурасына байланысты жұлдызқүрттардың дамуы 15 күннен 30 күнге дейін созылады. Осы мерзім ішіндс 4 рет түлейді.

Ересек жүлдызқұрттар корек іздёп, бір учаскеден скінші учасксге, жабайы өсімдіктерден мәдени өсімдіктерге жаппай көше алады. Олар онша орнығып тұра адмайтын болғандықтан, өсімдіктерді қозғаған кезде домалап құлайды, кейде өрмек жібін шұбатып түседі.

Шалғын көбелегінің жұлдызқұрттары алуан түрлі өсімдіктермсн қоректенеді, бірақ сонда да шырынды жұмсақ жапырақты өсімдіктерді көбірек ұнатады. Басқа қорсктік өсімдіктері болмай қалған жағдайда ғана астық түқымдас өсімдіктсрді зақымдайды.

Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінен жұлдызқүрттар көбінесс қант қызылшасы, бүршақ, бақша жәнс көкөніс дақылдарын қатты зақымдайды. Лобия жэне соя сияқты түкті жапырақты өсімдіктерге олар тимейді. Жүлдызқұрттар жаппай көбейген кезде өсімдіктің жа- пырақтарымен қоса сабақтарын және генеративтік мүшслсрін де жсп қояды. Ал тамыржеміСтілсрдің эуелі жер бетіне шығыңқырап түрған бөлігін кеміріп, едәуір зақым келтіреді.

Шалғын көбелегі едәуір қашықтыққа үша алады. Көбслектер шағылысар алдында әрекетті болады. Кейде олар 10-шақты метр биіктікке дейін көтеріледі. Сол кезде оларды қатты соққан жсл іліп әкетеді де ондаған, жүздеген километр қашықтыққа апарып тастай-

ДЬІ.

Бүл зиянкестің өсіп-еніп кобсюіне ауа райы зор эсер етсді. Оның дамуы үшін қолайлы температура 25°С, 15-16°С температурада үрық клеткалары пісіп-жетілмейді де, көбелектер жүмыртқа салмайды.

Сондай-ақ ауа райы өте ыстық (35°С-тан жоғары) жэнс ылғал- дылық жеткіліксіз болған жағдайда да көбелектер үрықсыз бедсу қалады. Шалғын көбелсгінің ең төменгі даму табалдырығы 10-12°С шамасындай.

Бір үрпақтың дамуы үшін қажетті тиімді температуралар жиын- тығы 400°С болуы керек.

Қуыршақтарының салмағы белгілі болса, онда зиянкестің физиоло- гиялық күйі туралы айтуға болады. Қуыршақтың орта салмағы 35 мг, бірақ бүл көрсеткіш даму жағдайларына байланысты 10-60 мг дейін өзгеріп түрады. Тэжірибеге қарағанда салмағы 30 мг төмсн қуыршақтардан бедеу көбелектер шығады.

Күрес шаралары. Шалғын көбелегіне қарсы күрес жүмысын үйым- дастырғанда негізгі міндеттерді агротехникалық шаралар атқарады. Қыстайтын жүлдызқүрттардың сан мелшерін анықтағаннан кейін олардың мекендеген учаскелерінің қыртысын аудара зябь жырту кс- 168

рек. Күзде немесе көктемде егіндегі және оның айналасындагы жа­байы шөптерді гүлдемей тұрғанда шауып тастау керек. Бүл шара көбелектің гүл шырынымен қоректену мүмкіншілігін сдәуір азайтады. Жаз айында зиянксстің жұлдызқүрттары мен қуыршақтарын қүрту •үшін отамалы дақылдардың қатар аралығын баптау жақсы нәтиже береді.

: Шалғын кебелегінің жүлдызқүрттарына карсы күрестің биология- лык жэнс химиялык тәсілдері тек олардың зияндылығы мына төмен- дсгі деңгейден артса, .ягни жүлдызкүрттардың 1 шаршы мстр жсрге келетін саны көктемде (өсімдіктер әлі өсіңкіремеген кезде) 5-10, жаз- да (өсімдіктер өсіп нығайған кезде) 20 шамасынан артса ғана қолданылуы тиіс. Мұндай жагдайларда егінді энтобактеринмсн (1 гектарға 2-3 кг) немесе химиялык препараттармен өңдсу ксрек. Соңгылардан мына төмсндсгілерді пайдалануга болады: метафостың 40% к. э. (0,5-1,0 л/га), вофотокстың 30% с. ү. (0,4-1,0 кг/га), фос- фамидтің 40% к.э. (0,5-1,0 л/га).

Сабақ немесе жүгері көбелегі — Ostrinia (Pyrausta) nubiealis Hb. Бүл да қан көбелегі (Pyralidae) түқымдасына жатады. Өте көп қоректілігімен көзге түседі. Дақылдардан көбінесе жүгеріні, қүлмакты және тарыны зақымдайды. Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік- шығыс аудандарында таралған, әсіресе Қызылорда облысында жүгеріге жэне басқа дақылдарға зиян келтіреді.

I Кебелектердің жыныс диморфизмі айкын білінеді. Ұрғашы көбе- лектің қанаттарының негізгі түсі акшыл-сарыдан коңырға дейін езгеріп тұрады және алдыңғы канаттарына Караганда арткылары ақшылдау, алдыңғьі қанаттарында қара түсті скі ирек сызык, ал артқы қанаттарының ортасында аспа бау тәрізді ақ жолак болады. Еркек көбслек үрғашысына қарағанда мүсінді келсді. Алдыңғы қанаттарының ақшыл-сары жолақтары және жиектерінде шашактары бар, қоңыр түсті болады. Көбелектің қанаттарының ерісі 24-32 мм, үрғашылары еркектеріне қарағанда ірі келеді.

Ересек жүлдызкұрттарының ұзындығы 25 мм жетеді, арқасында кара жолағы бар, сарғылт-сүр немссе сарғылт-қызыл түсті, күрсағында ілмек тәрізді 4 тікенек болады.

' Көбелектің бұл түрі Алматы және Талдыкорған облыстарында жы- лына бір, ал оңтүстікте 2-3 генерация береді. Ол жстілгсн жұлдызкұрт күйінде қоректенген өсімдігінің сабағы ішіндс қыстайды. Көбелектер маусым айында ұшып шығады. Олар кешке және түнде Ұшып, күндіз әр түрлі заттардың астын паналап жатады. Жұмырткаларын жапырақтың астыңғы бетіне, ал жүгсрідс оның ша- шақ гүлі мен сабағына да топтап (70 дейін) салады. Жүмыртқадан шықкан жүлдызқүрттар бір сағатқа жетер жетлес уақыт қана сыртта болады. Олардың одан кейін дамуы өсімдік сабағының (жүгері са- |рагыныц) ішінде өтеді.

Жүлдызқүрттар қорек іздеп бір өсімдіктен екінші өсімдікке көшіп отырады. Сөйтіп, бір жүлдызкұрт бірнеше сабақты зақымдауы | Мүмкін. Олар сабақтың немесе собықтың ішін үңгіп жеп, қорсктенеді.

169

Зақымданған өсімдіктердің сабақтары мен собықтарының түбі сынып қалады. Жауын-шашынды жылдары, әсіресе суармалы жерлерде жүгері көбелегінің жұлдызқүрттары фузариоз ауруына шалдығады.

Өнімді жинау кезівде жұлдызқүрттар көбінесе өсімдіктің төменгі бөлігінде тіршілік етеді. Сондықтан олардың көпшілігі өнімді жинап алғаннан кейін жүгерінің, тарының және басқа дақылдардың аңызында болады. Күзгі суық басталысымен олар қоректенуін тоқтатып, сабақтың түбірі ішінде (шабылғаннан кейін жиналмай қалған) қысқы үйқыға кетеді.

Күрес шаралары. Егістің айналасында өсетін ірі сабақты арам шөптерді жою керек. Өнімді жинау кезінде дақылдарды түбіне таяу орып (8-10 см шамасынан жоғары емес), қалдықтарын өртеп жіберген жөн. Жүгері егілген алқаптан өнімді жинап алғаннан кейін өсімдік қалдықтарынан тазартылған аңызды жыртып, одан соң терең етіп зябь жырту жақсы нәтиже береді. Өсімдік 20% дейін зақымданса, егінді метафоспен 40% к. э. (0,5-1,0 кг/га) бүрку керек. Бұл шара жүлдызқұрттардың жұмыртқадан шыққан кезіндс жүргізілуі тиіс.

170

ІХ-ТАРАУ. ДӘНДІ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ЗИЯНКЕСТЕРІ

Қазақстанда дәнді дақылдар егісіне VIII-тарауда Ілнысып өтксн көп қоректі зиянксстерден басқа, астық түкымдас өсімдіктермсн қоректенуге маманданған насекомдар мен баска организмдердің көптеген түрлері зиян келтіреді. Осы тарауда солардың ең бастыла- рымен танысамыз.

Жолақ цикада — Psammotetix striatus L. Тең канаттылар (Homoptera) отрядының цикада түқымдасына (Cicadcllidac) жатады. Ересек цикаданың үзындығы 3,5-5 мм, күцгірт сары немесе қоңырқай түсті, алдыңғы қанаттарының үшы доғалданып бітеді және қоңыр түсті жүйкелермен көмкерілген. Аяқтары ақшыл сары.

Зиянкес күздік бидайдың немесе астық түқымдас кепжылдық шөптердің сабағында немесе жапырағында тілікке салынған жұмыртқа күйінде қыстайды. Личинкалары оңтүстікте сәуір, солтүстікте мамыр, осыган орай ересек цикадалар оңтүстікте мамыр- дың басында, солтүстікте маусымның бас кезінде шығады. Олардың ең көп шыгатын мсрзімі жаздық егіннің түптену фазасына жәнс са- бақтану фазасының бас кезіне тура келеді.

Ұрғашы цикадка жаздық астықтың масақтану кезінде жүмыртқалайды. Ауа райының қүбылмалы жағдайына байланысты эмбрионалдық даму 20-30 күнге созылады. Личинкалар 4 рет түлеп, 5 личинкалык жастан өтеді. Жаздық астық піскен кезде цикадалар күздік бидай, тары, жүгері, ал оңтүстікте олардан басқа күріш, жоцышқа егістіктеріне немссе кепжылдық астық тұқымдас шөп тек- тес өсімдіктерге көшеді, соңда жүмыртқаларын салады. Тамыз айын- да олардан келесі үрпак дамиды. Сөйтіп, цикада бір жыл іціінде 2-3 генерация беріп көбсйеді.

Ересек цикада және олардың личинкалары өсімдіктің сабағы мен жапырағының шырынын сорып қоректенсді. Соның нәтижесінде зақымданған жапыракта ақшыл үсақ дақтар пайда болады. Өсімдіктің өсуі тежеледі. Зиянкес дәнді дақылдардың барлыгын, ал ^Ұрғақшылық жылдары әсіресе жаздық бидай мен арпаны қатты зақымдайдьі. Сонымен катар цикадалар бидайдың, сүлының, күріштің жәнс басқа астық түқымдас дақылдардың мозайка, кортық, ^Уыршақтану сияқтьі аса қауіпті вирус ауруларын таратады.

Зиянды цикадалардың бүл түрінен баска Қазакстанда кара цикада (Laodelphax striatclla L.), алты нүктелі цикада (Macrosteles laevis

171

Rib) дсген түрлері дс кездеседі. Олар көбінесс солтүстік далалық аудандарда сдәуір зиян келтіреді.

4 АСТЬІҚ БІТЕЛЕРІ. Тең қанатты ^ насекомдар отрядының (Homoptcra) бітслср. (Aphidoidea) отряд тармағына жатады. Біздс ас­тык бітслсрінің 20-шакты түрлері кездеседі, ал ксң таралгандары: кәдімгі астық бітссі — Schizoaphis gramina Rond, арпа бітесі — Brachycolis noxius Mordrv, үлкен немссе сүлы бітссі — Sitobion avena F. және раушан-астық бітесі — Metopolophium dirhodum Walk. Бүлардың бірінші үш түрі миграция жасамайтын бітслср тобына жа­тады, яғни олардың даму циклы толыгымен астық түқымдас өсімдіктерде өтсді. Ал раушан-астық бітесі миграциялаушы бітслср тобына жатады, ягни оның үрықтарының жарым-жартысы итмүрын және басқа раушан гүлділер тұқымдасына жататын өсімдіктердс өсіп- өніп дамиды.

\/Кәдімгі астық бітесі. Қанатсыз «нсгіз салушы» үрташы бітенің үзындығы 2,7-2,9 мм, түсі жасыл, мүртшалары 6 буынды, шырын түтікшесі құйрықшасынан үзынырак, жұмырткасы сопакша, алғашында ақшыл-жасыл болады да 2-3 күн өткен соң қараяды.

Сұлы бітесі. Қанатсыз «нсгіз қалаушы» ұрғашы бітснің ұзындығы 2,5-3 мм, жасылдау немесс сарғыш-коңыр, аяктары, мүртшалары, шырын түтікшелсрі, құйрықшасы үзын. Қанатты ұрғашы бітснің көкірек бөлімі қызғылт-қоңыр, құрсағы жасыл түсті.

Арпа бітесі. Қанатсыз «нсгіз салушы» бітенің үзындығы 3 мм, дс- несі созылыңқы, жіңішке, түсі сарғылт-жасыл ақшыл тозаң баскан, шырын түтікшелсрі үсак, рудимент түрінде сакталған, мұртшалары дене үзындығынан кыска, басы, көкірсгі, аяқтары жэнс шырын түтікшелері ақшыл-коңыр түсті болады.

Астық бітелері жұмыртқа күйінде көпжылдык астык түқымдас есімдіктердің нсмссс күздік бидайдың жапырағы мсн сабағында қыстайды. Көктемде олардан шыққан личинкалар көп ксшікпсй-ак қанатсыз үрғашы бітслсргс айналады. Жаздық егін көктсп шыккан кездс қанатсыз бітелсрмен қатар қанатты үрғашы бітелср пайда бо­лады да, жаздық егіске ұшып барып, көбейе бастайды. Олар жаз бойы партеногенез (үрықтанбай көбсю) жолымен өсіп-өніп, күзге дсйін солтүстік аудандарда 8, оңтүстікте 15 үрпаққа дейін бсреді.

Бітелердің жаппай көбейген кезі — оңтүстікте дәнді дакылдардын сабақтануы мен масақтану фазасына, солтүстіктс-астық дәнінін сүттену фазасына тура келсді.

Астықтың пісуі жақындаған кезде (яғни өсімдік ткані катайып, қурай бастағанда) бітелердің қоректену жағдайлары нашарлайды да, сан мөлшері азая бастайды. Осы кезде қанатты бітелср пайда болып, шырындылығын жоғалтпаған көпжылдық астық түқымдас өсімдіктерге немесе күздікке қоныс аударады. Қыркүйек — казан айларында үрғашы бітелермен катар ерксктері де пайда болады. Одан соң үрғашы бітелер шағылысқаннан ксйін қыстайтын үрыктанған жүмыртқаларын салады.

172

Кәдімгі астык бітссі, сұлы бітесі жәнс раушан-астык бітссі өсімдіктің ең жогарғы жапырағында (масактанған кездс масакта) ко­лония құрып (шоғырланып) тіршілік етеді. Ал арпа бітесі өсімдіктің сң жоғарғы жапырағын түтікше ширатып, соның ішінде шоғырлана орналасады.

Арпа бітесі дәнді дақылдардың барлығын закымдайды, әсірссс ар- паға қатты зиян келтіреді. Ал бітелердің қалған үш түрі бидайды, сұлыны, арпаны, кара бидайды, күрішті закымдайды. Бітслер мсксн- дсген өсімдіктердің өсуі тсжследі, қатты зақымданғандарының жапы- рағы бұралып қурай бастайды, масағы деформацияланады, дәні ссміп, кәтск болып қалады.

Бітелер әсіресс қүрғақшылық жылдары катты зиян кслтірсді. Сс- бсбі ылғалдың жетіспсушілік салдарынан өсімдіктің закымдауға қарсы төзімділігі төмендсйді. Қазақстанның солтүстік облыстарында астық бітелерінің жаппай өсіп-өнуі сирск байқалады. Ал оңтүстік, оңтүстік-шығыс аудандарда олар суармалы егістсрдің тұракты зияң- ксс^срі болып саналады.

\^8иянды бақашық — Eurygaster integriceps Put. Жартылай катты канаттылар нсмесе кандалалар (Hemiptera) отрядының калканшалы бакашықтар (Scutelleridae) тұкымдасына жатады (18-сурет).

Ұзындығы 10-13 мм, көлденеңі 6-7 мм, калканшасы дөңсстсу кел- гсн жэнс канаттары мсн күрсағын түгелдсй жауып жатады. Жалпы түсі акшыл-сарыдан кара-қоңырға дейін өзгереді. Бүйір жағынан карағанда тасбакаға өте ұксайды. Бақашык кандала дсп атайтын со­бери осыдан. Басының үзындығы снінен кыска болады. Мұртшалары- ның екінші буыны үшіншісінен 2 есе, ал төртіншісінсн 1/4 есе ұзын. Алдыңғы арқа бөлімінің жиектсрі үстіне карай біраз кайырылған. Қалқаншасының түп бөлімінс таяу бүйір жақтарында үсті тсгіс сарғылт-ак түсті бүдырмак болады. Жүмыртқасы шар тәрізді дөңгелек, диаметрі 1-1,1 мм, алғашында ашык жасыл түсті, ксйіннсн үрықтың дамуына байланысты әр түрлі өзгсріскс үшырайды.

18. сурст. Лстык. каидалалары: а-зиянды бакашық: б-сүйір түмсык. каидллл.

173

Жүмыртқадан жаңа шыққан личинка қызгылт түсті, пішіні шар тәрізді болады. Бірнеше сагаттан кейін ол бірте-бірте күңгірттеніп қара-қоңыр түске көшеді. ІІ-жастағы личинканың басы, аркасының алды, құрсақ сегменттерінің ортасы мен шеттері қара-қоңыр, де- несінің қалған бөлімдері бозғылт болады. ІІІ-жастағыларының басы және кеуде сегменттері қара-қоңыр, қүрсағы ақшыл, қанаттарының негізі біліне бастайды. IV-жастагы личинканың денесі түгслімен ақшыл-сүр, ортаңғы көкірек сегментінің арқа бөлімінде бүйір өсінділері, яғни қанат бастамалары айқын керінеді. V-жастағы ли- чинканың үзындығы 8-10 мм, көлденеңі 6-6,5 мм, түсі IV-жастағы личинканікіндей, қалқанша құрсағының 2-2,5 сегментін жауып жата­ды.

Зиянды бақашық қандала Ресей мен Украинаның оңтүстік аудан­дарында, Кавказда, Орта Азия республикаларында, ал Қазакстанда Орал, Ақтебе, Шымкент, Жамбыл, Алматы, Талдықорған облыста- рында таралған. Жылына бір генерация беріп көбейеді.

Батыс Қазақстанда қандалалар ормандардың, ағаш шоқтарының жәнс орман алқабы мен жсш бойына отырғызылған ағаштардың арасын- да, ал республиканың оңтүстік және оңтүстік-шығыс облыстарында ол тау бөктсрлсріндс өскен әр түрлі ағаш бүталардың арасында қыстайды. Ал кейбір жерлерде, мысалы, Шымкент, Жамбыл облыстарында кандалалардың біраз бөлігі тау бөктеріне жақын бақтардың, орман алқаптарының, бүта қорыстарының арасында қыстап шығады. Ормандар мен орман алқаптарын қыстаған жағдайда қандалалар көбінссе жерге түскен жапырақтардың, яғни орман төсснішінің астын паналайды. Ал ағаштар сирек өсетін жерлерде олар шөптесін өсімдіктердіц немесс жу- сан сияқты аласа бұталардың шоқ түптерін паналайды.

Көктемде орташа тәулік температурасы 14-16, ал күндізгі темпе­ратура 20°С асқанда, яғни жазғы егіс көктеп шыққан кезде қандалалар егінге қарай үша бастайды. Олардың жаппай үшу мерзімі және оның ұзақтығы негізінен көктемгі ауа райының жағдайларына байланысты. Көктем неғұрлым салқын жэне жауын-шашынды болса, бақашық кандаланың миграциясы да кешігеді және созылыцқы бола­ды. Ал көктем жылы және қүрғақ болып, жаз ерте шықса, қандалалар да қысқы мскендерінен ерте мерзімде жэне бірден жап­пай ұшып шығады.

Көпжылдық зерттеулер бойынша Батыс Қазақстан і^ен Семей об- лысының оңтүстігінде бақашық қандаланың көктемгі миграциясы (егінге ұшып баруы) сэуір айының аяғында басталып, мамырдың 15- 20 дейін созылады. Ал Шымкент облысында наурыздың орта кезінсн бастап, сэуірдіц ортасына дейін созылады.

Қыстап шыққан қандалалар өсіп-өніп көбеюге кірісер алдында жы­ныс продукцияларының жетілуі үшін қосымша қоректснуді өте кажет етеді. Олар егінге ұшып келген күннен бастап ессптегенде 7-10 күннен кейін жүмыртқалауға кіріседі. Жүмыртқаларын есімдіктің жа- пырагына (кебінесе астық түқымдастардың), қурап қалған өсімдік қалдықтарына, кейде топырақ кесектерінің үстіне салады. Әр қатарға 174