3.1 Жұмыстың мақсаты

Тармақталған тізбектің тұрақты тоғын оқып үйрену, құрамындағы активті және реактивті кедергілер, кедергі және қуаттармен кернеулердің ұшбұрыш сызбаларын салу.

3.2 Қондырғылардың сипаттамалары

Құрылғы активті кедергіден, айнымалы сыйымдылықтан және индуктивтік-тен тұрады, қорек көзіне тиісті өлшеу аспаптары-амперметрлер, вольтметрлер және ваттметрлер жалғанады.

Стендте сұлбаларды жинастыру және өлшеу жұмыстарын орындағанда УИЛС стендінің сипаттамасы қолданылады.

5.3 Жұмысқа дайындық

3.3.1 Алдын-ала берілген нұсқа бойынша есептеулер жүргізулер .

3.3.2 Векторлық сызбасын активті-индуктивті және активті сыйымдылықты жүктеме бойынша бейнелеу.

3.3.3. Егер тізбектей қосылғанда активті және индуктивті кедергілер белгілі болса, толық кедергіні қалай есептейді?

3.3.4. Реактивті-индуктивті жүктеме тізбегінің реактивті қуаты, активті есептеу кейіптемесін жазыңыз.

3.3.5. Активті-сыйымдылық тізбегінің активті, реактивті қуатын, толық кедергіні қалай анықтайды?

3.3.6. Активті-сыйымдылық жүктеме тізбегінің кедергісін және қуатын, кернеу ұшбұрышын бейнелеңіз. Активті-индуктивті жүктеменің ұшбұрыштан айырмашылығы неде?

3.3.7. Косинус бұрышы фаза аралық қозғалу векторының кернеуі мен тоғы қай кейіптеме бойынша анықталады?

3.3.8. Тоқты әр түрлі жиілік бойынша бір векторлық сызбамен бейнелеуге бола ма?

3.3.9. Ом заңы және кешенді түрдегі Кирхгоф заңдарын қалай жазады?

3.3.10. Берілген кешенді тоқтың лездік мәніне өтуі қалай?

3.3.11. Әрекеттегі белгінің электрлік шамасы (ток, кернеу) қалай аталады?

3.3.12. Тоқтың, кернеудің, ЭҚК-тің лездік мәні қалай аталады?

3.4 Жұмыстың орындалу реті

3.4.1 Тізбектерді (3.1-Сурет) бойынша жинастырыңыз, берілген нұсқа бойынша U, R, L мәндерін қосыңыз.

Әрбір элементте, активті қуатты, кернеуді, тоқты өлшеңіз. Өлшеу және есептеу нәтижелерін 3.1-Кестеге жазыңыз.

3.1 Сурет

3.1 Кесте

Нұсқа

Есептік

R Ом

L мГн

f Гц

U В

Ом

Ом

В

В

мА

Вт

вар

ВА

Тәжірбиелік

3.4.2 Тізбектерді (3.2-сұлба) бойынша жинастырыңыз, берілген нұсқа бойынша U, R, C, f мәндерін қойыңыз.

Әр элементте, активті қуатты, кернеуді, тоқты өлшеңіз. Өлшеу және есептеу нәтижелерін 3.2-кестеге жазыңыз.

3.2 Сурет

3.4.3 Тізбектерді (3.3-Сурет) бойынша жинастырыңыз, берілген нұсқа бойынша U, R, , , f мәндерін қойыңыз.

Әр элементте, активті қуатты, кернеуді, тоқты өлшеңіз. Өлшеу және есептеу нәтижелерін 5.3-кестеге енгізіңіз.

3.3 сұлба

3.5 Тәжірибе нәтижесін өңдеу

3.5.1 Тәжірибе нәтижесі бойынша (3.1-3.3-Сурет) толық кедергі шамасын, cosφ-қуат еселеуішін, тізбектің активті (P), реактивті (Q) және толық қуаттарын (S) есептеңіз. Осы қуатпен байланысты, арақатынасын тексеру. Нәтижесін 3.1-3.3-кестеге жазыңыз.

3.5.2 Зерттелуші тізбектің (3.1-3.3-cұлба) тоқ пен кернеулерінің әсерлік мәндерін есептік және тәжірбиелік мәліметтер бойынша масштабтарын ескере отырып векторлық сызбаларын салу.

3.5.3 Есептік және тәжірбиелік мәліметтер бойынша масштабтарын ескере отырып кернеулер, кедергілер және қуаттар ұшбұрыштарын салу.

3.5.4 Синустың, тангенстің тригонометриялық функциялары бойынша 3.5.3 б. ұшбұрыштарының φ бұрышын анықтау және cosφ–қуат еселеуішімен салыс-тыру қажет.

3.2 Кесте Жұмыстың есептік нұсқасы

нұсқа №	U, B	f, Гц	L, мГн	С, мкФ	, Ом
1	8	1000	8	8	50
2	6	1000	6	2	60
3	4	1000	4	4	50
4	5	1000	4	2	60
5	10	1000	8	4	50
6	7	1000	6	8	60

3.6 Әдістемелік нұсқау

3.6.1 Тізбектің құрамында 3.3-Суретте активті индуктивті кедергі активті кернеу векторы тоқ векторымен сәйкес, индуктивті кернеу векторы 90⁰ тоқпен анықталады, (3.3-Сурет: а, б, в, г) толық кернеу φ бұрышына тоқ векторымен анықталады.

а) б) в) г)

3.4- Cурет

Негізгі векторлық сызбаны (3.4-Сурет) кернеу, кедергі, қуат ұшбұрышы бойынша салуға болады.

Тәжірбиелі кернеудің кіру шамасы келесі кейіптемемен анықталады

және тоқ векторы φ бұрышымен анықталады, сондықтан триганометриялық функция бойынша есептеуге болады.

.

Тізбектің толық кешенді кедергісі мына кейіптеменмен есептеледі

модулі бірақ тәжірбиелік мәні мына формулалар бойынша активті реактивті анықталады.

Ара қатынасын тексеру, байланыс қуаттары P, Q, S келесі кейіптеме бойынша анықтауға болады:

a)

б)

3.6.2 Тізбектердің (3.2-Cehtn) құрамындағы активті және сыйымдылық кедергілері кернеу үшбұрышы және векторлық диаграммасы, кедергі қуаты φ бұрышта болады ,т.б. ток векторы кернеу векторы бойынша анықталады.

Берілген тізбектің есептік мәні 3.6.1 б-і бойынша қабылданады.

3.6.3 Тізбектің 3.3-Суреттегі φ бұрыш белгісі, т.б. тоқ векторы кернеу векторы бойынша анықталады немесе қалдырылады, мәнін жазыңыз, реактивті кедергі бұл сұлбада мынаған тең

Тізбектің барлық параметрлері 3.6.1 және 3.6.2. б-і бойынша қабылданып, анықталады, жалғыз орнына шамасын қояды.

3.6.4 φ бұрышының шамасы теңбұрышты ұшбұрышпен, алдында көрсеткен-дей мына кейіптемесімен анықталады

,

,

Соңғы кейіптеме активті және реактивті кедергілермен байланысты, кернеу мен қуат тригонометриялық кейіптемесі бойынша анықталады.

, , , , , .

3.6.5 Өзара байланысқан активті, реактивті және толық қуаттардың ара қатынасын келесідей кейіптемелермен анықтайды

Р=UIcos , Q=UIsin , S=UI= , Р=I R, Q=I X_L, S=I Z.

№4 Зертханалық жұмыс. Активті және реактивті элементтердің параллельді қосылуы