8. Социальная динамика

Социальная динамика - это теория прогресса. Понятие прогресса хара­ктерно только для человеческих обществ, составляет их специфику и поз­воляет отделить социологию от биологии. Прогресс здесь возможен благодаря тему, что, в отличие от обществ животных, одни поколения мо­гут передавать другим накопленные материальные и духовные богатства. Вследствие неразличения общества и человечества и включения социоло­гии в «позитивную теорию человеческой природы» теория прогресса Кон-га в основе своей является антропологической. Социальный прогресс в конечном счете проистекает из врожденного инстинкта, заставляющего человека «непрерывно улучшать во всех отношениях любое условие сво­его существования», развивать «в целом свою физическую, моральную и интеллектуальную жизнь...» [там же, 364].

Конт оговаривается, что прогресс не равнозначен безграничному росту счастья и человеческого совершенства, отмечая, что последнее понятие луч­ше заменить понятием «развития». Социальная динамика лишена оптимиз­ма, так как она признает возможность и даже необходимость отклонений. В истории «органические» периоды чередуются с «критическими», когда преемственность нарушается. И тем не менее, социальное развитие в це­лом у Конта изображается как совершенствование, улучшение, прогресс.

Конт постоянно подчеркивает непрерывный и преемственный харак­тер прогресса. Подобно тому как социальная статика выявляет солидар­ность в пространстве, социальная динамика выявляет солидарность во времени. Социальная динамика рассматривает каждое последовательное состояние общества как результат предыдущего и необходимый источник будущего, так как, согласно аксиоме Лейбница, «настоящее беременно буду­щим» [там же, 336].

Следуя взглядам традиционалистов, Конт постоянно подчеркивает преемственность поколений и колоссальное влияние всех предыдущих по­колений на последующее развитие. В «Позитивистском катехизисе» он ут­верждает: «Живые всегда, и все более и более, управляются умершими:

таков фундаментальный закон человеческого порядках». С этим утвержде­нием перекликается его тезис о том, что человечество в гораздо большей степени состоит из мертвых, чем из живых, и социальная связь нарушается в случае «бунта живых против мертвых».

Главный закон социального прогресса у Конта - это закон трех стадий. Все общества раньше или позже проходят в своем развитии теологичес­кую, метафизическую и позитивную стадии.

В теологическую эпоху люди верят сначала в фетиши (фетишистский период); затем - в богов (период политеизма); наконец - в единого Бога (период монотеизма). Основным мирским занятием являются завоеватель­ные войны. Соответственно, духовная власть принадлежит священникам, мирская - военным.

В метафизическую эпоху люди обладают правом свободной дискуссии и основываются только на индивидуальных оценках. Духовная власть, при­надлежащая метафизикам и литераторам, поглощена мирской, принадле­жащей законодателям и адвокатам. Значение военной деятельности сохраняется, но она становится преимущественно оборонительной.

Наконец, в позитивную эпоху духовное управление осуществляется «уче­ными», мирское - «индустриалами». Основным видом деятельности ста­новится индустрия, которая носит мирный характер.

По Конту, позитивная стадия в развитии человечества должна была на­чаться сразу после Великой Французской революции, но Революция осу­ществила лишь разрушительную задачу и уклонилась от нормального пути. В известном смысле она еще продолжается. С духовной точки зрения по­зитивная стадия начинается с «Курса позитивной философии». Сначала Конт избегал указания точной даты начала позитивной фазы в мирском, или по­литическом, аспекте. Но в «Системе позитивной политики» он ее указыва­ет: это 1860 - 1865 гг.

Чтобы эволюция человечества пришла к Земле Обетованной (позитив­ному состоянию), необходимо осуществить два ряда реформ. Первые долж­ны быть теоретическими; их цель - создать твердые и общепринятые мнения;их начало положено «Курсом». Другие реформы - практические, политиче­ские. Они восстановят прекрасную социальную организацию средневеко­вья; отделят духовную власть от мирской, доверив первую ученым, вторую -«индустриалам», заменят равенство иерархией, а национальный суверени­тет - всеобщим централизованным управлением компетентных людей. Позитивный, высший этап у Конта констатируется и предсказывается как неизбежный, но дальнейшая его судьба характеризуется довольно ту­манно. Он считает, что пройдет «еще много веков, прежде чем подлинное Великое Существо (т. е. Человечество. - А. Г.) должно будет заняться сво­им собственным упадком...» [10, 73]. Таким образом, у Конта, как и у Мар­кса, находящийся впереди человечества золотой век, одновременно неизбежный и желанный, означает либо нечто смутное, либо конец исто­рии, либо новый цикл развития, который начинается с новой «теологичес­кой» стадии.

Таким образом, от наблюдения реально существовавших и существую­щих этапов социальной эволюции Конт переходит к характеристике того, какой она необходимо будет и должна быть. Социальная динамика завер­шается пророчествами, практическими рекомендациями и утопическими проектами.

ОГЮСТ КОНТ туралы қазақша реферат

ОГЮСТ КОНТ  (1798 − 1857) − француз философы, әлеуметтанушысы, философиядағы позитивизм мектебінің негізін қалаушы. Ол «әлеуметтану» терминің ғылыми қолданысқан алғаш рет енгізген.  Он ввел в употребление сам термин «социология». Әлеуметтану басқа да ғылымдар сияқты бақыланатын әлеуметтік құбылыстарды зерттеумен айналысады.

Конттың философиялық эволюциясы кезеңдерін, адамзат бірлігі туралы тезисті түсіндіретін және ақтайтын, дәлелдеулердің үш тәсілі ретінде көрсетуге болады. Бұл кезеңдер Конттың үш негізгі еңбектерімен белгіленген.

Бірінші кезең (1820-1826) – мынадай кішігірім жұмыстарды жазу кезеңі: «Әлеуметтік философия опускулдары»; «Қазіргінің өткендігі элементтерін жалпы бағалау» (көкек, 1820 ж.); «Қоғамды қайта ұйымдастыру үшін қажетті жұмыстар жоспары» (көкек, 1822 ж.); «Ғылымдар және ғалымдар туралы философиялық ойлар» (қараша−желтоқсан 1825 ж.). «Рух қуаты туралы ойлау» (1825-1826 жж.).

Екінші кезеңді «Позитивтік философия курсы» дәрістері (жеке томдармен 1830 жылдан 1842 жылға дейін жарыққа шығып отырған) құрастырады. Үшінші кезең «Позитивтік саясат жүйесі, немесе Адамзат діндері негіздері туралы социологиялық трактат» (1851 жылдан 1854 жылға дейін жарыққа шығып отырған) еңбегінде көрініс табады.

Бірінші кезеңдегі өзінің «Опускулдарында» («Позитивтік саясат жүйесінің» 4-і томының аяғында оны қайта шығарып отырып, Конт өз ниетінің бірлігін осылай атап көрсеткісі келеді), Политехникалық мектептің жас бітірушісі өз уақытындағы қоғам туралы пайымдайды. Социологтардың көпшілігі үшін олардың әрекеттерінің бастамасы болып, онда олар өмір сүретін, дәуір сипаты туралы пайымдаулармен байланысты. Бұл Огюст Контқа да тән. оның «Опускулдары», ХІХ ғ. басында еуропалық қоғам өз басынан өткізіп жатқан, тарихтың сәтін суреттеу және түсіндіру болып табылады.

Үш күйлер заңына сәйкес, адам ақылы бірінің артынан бірі келетін үш фазадан өтеді. Адамның өзімен салыстыруға тұратын, мәндерді немесе күштерді оларда мойындай отырып, ол біріншісінде құбылыстарды түсіндіреді, екіншісінде ол, табиғат сияқты, абстрактілі мәндерге көңіл аударады. Үшіншісінде адам феномендерге байқау жүргізумен және олардың арасында не осы мезгілде, не басқа уақыт барысында өмір сүре алатын, тұрақты байланыстарды тағайындаумен шектеледі. Ол деректердің себептерін ашудан бас тартады және оларды басқаратын заңдарды ашумен риза болады.

Теологиялық фазадан метафизикалыққа, ал кейін поитвтікке ауысу әр түрлі интелектуалдық пәндерде бір мезгілде жүрмейді. Үш күйлер заңы Конт ілімінде тек ғылымдар жіктемесімен қоса қатаң мағынаға ие бола алады. Әр түрлі ғылымдардың таратылу тәртіб біз үшін әр түрлі салалардағы позтвтік ақыл қалыптасу тәртібін ашады.

Басқаша айтқанда, позитивтік ойлау, биологияға қарағанда, матесатикада, физикада, химияда бұрын қалыптаса алмады. Дегенмен, күрделі пәндерге позитивизмнің каөрініс таба алуы кейінірек болатындығы қалыпты нәрсе. Материя неғұрлым қарапайым болса, ол туралы соғұрлым позитивтік фазаға жетелейтін, тіпті, сондай феномендерде бар.

Үш күйлер заңын ғылымдар жіктемесіне үйлестірудің мақсаты математкада, астрономияда, физикада, химия мен биологияда үстемдікке жеткен ойлау тәсілі түбінде саясат саласында да жеңіске жете алатын және қоғам туралы позитивтік ілімді социологияны құрастыруға әкелетінін дәлелдеу болып табылады.

Конт философиясында үш үлкен мәселе қойылады.

 Біріншісі – Батыс Еуропа елдеріне тән индустриалды қоғам − оған бүкіл азамат ілесіп жүретіні мысал бола алады. Еуропалық индустриалды қоғамның белгілі бір жақтары жалпылама мағынаға ие болады деп Конт есептегенініңдұрыс еместігі дәлелденбеген. Еуропалық қоғамды ерекшелейтін, еңбекті ғылыми түрде ұйымдастырудың кез−келген басқа түрінен анағұрлым тиімді, сондықтан оның құпиялары ашылғаннан кейін басқа халықтар оны меңгеруі қажет, өйткені ол қоғамның гүденуі мен құдіреттілігінің шарты болып табылады. Екінші мәселе − ғылыми ойдың екі жақты әмбебаптылығы. Математкада, физикадағы немесе биологиядағы позитивтік ойлау әмбебапты мағынаға ие, өйткені оның көмегімен жеткен табыстар көз алдымызда болғандықтан, оны бүкіл адамзат қабылдайды. Конт дұрыс болып шықты: батыс ғылымы бүгін әңгімелегендей математика, астрономия, физика, химия және тіпті орасан зор мөлшерде биология туралы болсын, бүкіл адамзат ғылымына айналды. Алайда ғылым әмбебаптылығы басқа мағынаға да ие. Қашан астрономияда немесе физикада позитивті түрде ойлай бастасақ, онда саясат немесе дін салаларында дәстүрлі ойлауға болмайды. Органикалық емес табиғат туралы ғылымдарда табыстарға жеткізетін, позитивтік метод ойлаудың барлық жақтарын қамтуға міндетті. Алайда позитивтік методтың таралуы онша анық емес. Математика немесе физикада қолданылатын методтардв, біз социологияда, морль немесе саясат салаларында қайта құрастыуға міндеттенеміз бе? Тым болмаса пікірталас әлі біткен жоқ. Үшінші негізгі мәселені Конт «Позитивтік саясат жүйесінде» көтереді. Егер тап осындай адам табиғаты жалғыз сол болса, онда, түбінде, әр түрлілікті қалай сақтауға болады?

Басқаша айтқанда, оның жолының үш негізгі кезеңдеріне сай, Огюст Конттың адамзат бірлігі концепциясы үш форманы қабылдайды.

1. Қалыптасу үрдісінде тұрған Батыс қоғамы үлгі тұтарлық, онымен батыстық авангард келе жатқан, жолға бүкіл адамзат түседі.

2. Адамзат тарихы − бұл позитивтік ойлау қалыптасуы түріндегі рух тарихы және, оның үстіне, бүкіл адамзатты позитивизмге оқыту тарихы.

3. Адамзат тарихы − бұл адам табиғатының гүлденуі және дамуы тарихы.

Бұл үш өзара байланысты мәселелерді Конт солай немесе басқаша болса да өз жолының барлық кезеңдерінде көтереді, бірақ оларды әр түрлі атап өтеді. Олар адамзат бірлігі тақырыбының үш мүмкін түсіндірмесі болып табылады.

Конт өзінің индустриалдық қоғам теориясын, не либералды экономистерге, не социалистерге бағытталған, сын формасында дамытты. Ол индустриалдық қоғамның, либералдық та емес, социалистік те емес, ал оны, егер де бұл сөйлемшіе Бернхемнің «Мененджерлер ревалюциясы»  кітабының фрацуздық аудармасында қолданылмаған болса, ұйымдастыру теориясы деп анықтауға болатын түсіндірмесін ұсынады, себебі Конттағы ұйымдастырушылар Бернхем мененджерлерінен біршама ерекшеленіледі. Индустриалдық қоғамның заңы − мүдделердің түпкілікті үйлесуін бекітетін немесе ұйғаратын байлықтың артуы.

Социология деп аталатын, жаңа ғылымды өзінің түсінуін Конт «Позитивтік философия курсының» соңғы үш кітаптарыныда, әсіресе төртінші томында ерекше баяндады. Оларды өздерінің рухтандырушылары немесе ізашарлары деп көрсетіп, үш авторға ол сілтеме жасайды, олар − Монтескье, Кондорсе, Боссюэжәне кім туралы мен ары қарай айтатын, Аристотельді есептемегенде. Осы үш есімдермен оның социологиялық ілімінің кейбір негізгі тақырыптары байланысты.

Конт Монтескьенің көрнекті жетістігі деп тарихи және қоғамдық құбылыстардағы детерминизмді атап көрсеткенін есептейді. Ол «Заңдар рух туралының» қарапайымдалған түсіндірмесін береді, оның басты идеясын бірінші кітаптағы мынадай белгілі формула арқылы жеткізуге болады: « Заңдар, заттар табиғатынан шығатын, қажетті қатынастырға жатады». Конт бұл формуладан, әр түрлі қоғамдық құбылыстар мен сол мезгілде қоғам қалыптасуы процесіне таралатын, детерминизм принципін аңғарды

Жоспар Кіріспе 1- Тарау Әлемдік әлеуметтану антологиясы 1.1 Социология ғылымы дамуындағы тұлғалардың үлесі 1.2 Француз ғылымы Югост Конттың социологиядағы ғылымында алатын орны 2- Тарау  О.Конттың әлеуметтану ғылымының мәні 2.1 Конттың ғылыми зерттеулері 2.2 О. Конттың позитивтік саясат жүйесі. Әлеуметтік өзгертулерге кірісу мүмкіндігі Қорытынды Пайдаланған әдебиет тізімі Кіріспе Біз тәуелсіздіктің көк туын көтеріп, дербес мемлекет негізін қалаған күннен бастап, дүниауи, осы заманғы мемлекет болу бағытын ұстадық. Ата заңымызды қабылдадық, барлық әлем халықтары ұстанған нарықтық экономика жолына түстік, бұған қоса жахандану процесімен де бетпе-бет келіп отырмыз. Бірақ осы түбірлі өзгерістерге біздің қазақ халқы алдын-ала даярлықсыз бет бұрды. Олай дейтініміз біз, қазақстандық азаматтар, Еуропа тарихы мен мәдениетін, оның халықтарының рухани қазынасын кең көлемде әлі меңгеріп үлгермеген болатынбыз. Бүгінде социология ғылымын оқып білу өте қажет, социология ғылымының дамуы мен тарихы өте қажетті, соның ішінде ірі социолог О. Конттың тарихын білу қажет. Конт социологияны әлеуметтік статика, әлеуметтік динамика деп үлкен екі тарауға бөлді. Біріншісі қоғамдық жүйесінің өмір сүру шарттары мен заңдарын, ал екіншісі қоғамдық жүйенің даму және өзгеру заңдарын зерттейді. Әлеуметтік статика – қоғамдық тәртіп, ұйым, үйлесім теориясы. Конт қоғамды барлық бөліктері өзара тығыз байланысты, бір-бірімен берік бірлікте ғана тануға болатын органикалық тұтас дүние ретінде қарастырады. Бұл тұжырымдама индивидтер теориясына, яғни қоғамды жеке адамдардың (индивидтердің) келісім – шарттарының жемісі ретінде түсіндірушілерге қарсы бағытталған. Қоғамның құрылымын айқындап, үйлесімділік пен тәртіпті қамтамасыз етіп отыратын принциптерді зерттеу кезінде Конт осы принциптерді оларды жүзеге асыратын әлеуметтік саясатпен тығыз байланыстырады. Ол алдымен негізгі қоғамдық институттарды (отбасы, мемлекет, дін) олардың әлеуметтік қызметі, әлеуметтік ықпалдастықтығы тұрғысынан қарастырады. Конт заңы бойынша, адамзат қоғамы дамудың теологиялық, метафизикалық және позитивтік үш сатысын басынан өткереді. Конт Ағарту дәуірінің ғалымдары өз заманының әлеуметтік тәртіптеріне тым шүйліге қарап, қоғамдық институттар   арасындағы байланыстарды лайық бағалай алмады деп санады. Сондықтан ол осы мәселемен түбегейлі айналысып, жаңа пәнді «әлеуметтік физика», кейіннен біржола «әлеуметтану» деп атап, ғылыми айналымға енгізді. Ол экономикалық өмір, әр замандағы үстем идеялар, индивидуалдық пошымдары, отбасы құрылымы, тіл және әлеуметтану ғылымының ерекше объектілері деп белгіледі. Адамзат ақыл-ойының даму барысын үш белескен: теологиялық (үш мың жылдай уақыт), метафизикалық (XIV-XVIII ғасырлар), позитивтік немесе ғылыми белестерге бөледі. Конт сондай-ақ ғылымдар иерархиясын ұсынып, оны математика, астрономия, физика, химия, биология және әлеуметтану деп көрсетеді.   Әлеуметтану деп өзі бөліп көрсеткен ғылымда ол «қоғам», «әлеуметтік организм», «әлеуметтік жүйе», «әлеуметтік құбылыс» секілді терминдерді қолданып, біржола орнықтырды. Бұл курстық жұмыс  социология ғылымының негізгі салушы О. Контты қарастырады.

Нравится