2.Жарық сәулесі электрлі-эрозиялық өңдеу үрдісіне қалай әсер етеі?

Борис Романович Лазаренко - Электр эрозиялық әдiстi алғашқы ашушы академик. Кеңес ғалымдары 1943 жылы - Борис Романович Лазаренко және Лазаренко Иоасафовна Наталия ерлі зайыптылар, форма пайда болу үшiн разрядтарды әуе аралықта электр эрозиялық қасиеттердi пайдалануды ұсынды (электроэррозиялық өңдеудiң электр ұшқынды әдiсi). Осы өнертапқыштыққа авторық куәлігі, Францияның, Ұлыбританияның, АҚШтың, Швейцарияның, Швецияның паттентері берілді. 1946 жылы оған Сталин премиясы ұсынылды, 1949 жылдың 26 маусымында Борис Романович Лазаренкоға техника ғылымдарының докторы атағы берілді.

1948 жылы кеңес маманы М. М. Писаревский экономды электроимпульсты өңдеу әдісін ұсынды.

Электрлі-эрозиялық өңдеу үрдісінің өнімділігі мен беттің сапасы неге байланысты?

Электроэрозилық өңдеудің өнімділігі келесі факторлармен анықталады:

1. өңдеу режимі, энергия, ұзақтылық, пішін және электр импульсінің жиілігі;

2.өңделетін беттің ауданы;

3. өңделетін тесіктің тереңдігінің электродтың диаметріне қатынасы;

4. өңделетін беттің кедірбұдырлығы;

5. диэлектрлік орта, өңдеу өтіп жатқан орта;

6. Өңделетін бөлшектің материалы

7. электорд материалы

Электроэррозиялық өңдеудiң өнiмдiлiгіне электроэррозиялық өңдеудiң үздiксiздiгін қамтамасыз ететін қираған үгінділерді алып тастаудың жылдамдығы және электрод аралық саңылауды оңтайлы ұстап тұруы әсер етедi.

Сұйықтықты мәжбүрлеп беру өнiмдiлiкті арттырады. Материалдың өңделетiндiгi оның жылу шығарғыштық қасиеттерiмен анықталады және оның механикалық қасиетіне бағынышты емес (беріктілік, пластикалық, қаттылық).

Электроэррозиялық өңдеуде өнімділіктің 2 түрі болады:

1. Көлемдiк өнiмдiлiк

Мұндағы: Vyy-өңделген материал көлемі, г.   – өңдеу уақыты, мин.

 

2. Салмақтық өнімділік

Мұндағы: Рyy-өңделген материал салмағы, г.   – өңдеу уақыты, мин.

 Электроэрозиялық өңдеу технологиясы

 Электроэрозиялық әдісі импульсты электр разрядтарының жылулық әрекеті нәтижесінде, тоқөткізуші материалдарды бағытты жоюға электрлік эрозия құбылысын қолдануға негізделген. Бұл технологияның негізін қалаушылар Б.Р. Лазаренко және Н.И. Лазаренко совет ғалым-технологтары. Электроэрозиялық өңдеу қатты материалдар мен күрделі фасонды бұйымдарды өңдегенде тиімді болып табылады. Қатты материалдарды механикалық тәсілмен өңдеген кезде құралдың тозуы үлкен рөл алады. Электроэрозиялық әдістің артықшылығы, сол сияқты барлық элетрофизикалық және электрохимиялық өңдеу әдістері сияқты, құралды дайындау үшін арзанырақ және өңдеуге жеңіл материалды қолдануында. Сондықтан, құралдың тозуы болмашы болады.

Электр эрозиялы өңдеу операцияларының көбі сұйықтықтық ортада жүргізіледі. Ол электрод аралық аралықтан эрозия өнімдерін алады, процесті тұрақтандырады, электрондар аралығының электрлік беріктігіне әсер етуді қамтамасыз етеді. Электр ұшқынды өңдеуге жарамды сұйықтықтар тиісті тұтқырлыққа, электр оқшаулау қасиетке, разрядтар әсеріне, химиялық тұтқырлыққа ие болуы керек.

Жаңа конструкциялық материалдарды өңдеу кезінде және бөлшектердің сапалы өңдеуіне деген талабына байланысты ауыл шаруашылық машина жасау технологиялық проблемелеры электрофизикалық және электрохимиялық өңдеу әдістерін қолдану арқылы шешіледі. Осы әдістің артықшылығы өңдеуге аз күш жұмсалады және станоктардың қарапайым кинематикасында. Бұл – қаттылығы және беріктілігі жоғары материалдарды өңдеуге, өңдеудің қателігін кенет төмендетуге, күрделі пішінді сыртқы және ішкі бетті өңдеуге, диаметрлері кішкентай тесіктерді өңдеуге және т.с.с. рұқсат етеді.Электроэрозиялық өңдеу дайындаманың бетіндегі бүлінуге (эрозия) негізделген. Бүліну – сұйық диэлектрикке батырылған (мысалы, керосин, минералды май), екі электрод арасында пайда болатынэлектрлік разряд импульсінің жылулық әсері салдарынан болады. Электрлік разряд кезінде жылу көп мөлшелде бөлінеді, бір бөлігі балқуға, булануға, ал келесі бір бөлігі балқымайтын бетінен бөлшектерді алып тастауға жұмсалады. 10-8 . . . 10-5с аралығында ток тығыздығы 8...10кА/мм2-ге дейін көбейеді, дайындаманың бетіндегі температура 120000С-ға дейін өседі. Соған қоса қалыңдығы 1...10мкм болатын қабат алыстатылады. Өйткені электрлік разряд ең қысқа жолмен жүріп өткендіктен ең алдымен микро тегіс емес шошақтар алыстатылады. Инсрумент пен дайындама бір-біріне жақындаған кезде өңдеутін беттің макро және микро геометриясы өзгереді, дайындаманың беті инструмент бетінің пішінін қабылдайды. Электрохимиялық өңдеуЭлектрохимиялық өңдеу электролиздегі анодтың еру құбылысына негізделген. Электролит арқылы тұрақты ток өткенде анод болып табылатын электр тізбегіне жалғанған дайындама беттерінде химиялық реакциялар пайда болып,металдың сыртқы қабаты химиялық қоспаға айналады. Электролиз өнімдері ерітіндімен араласады немесе механикалық тәсілмен алынады. Электрохимиялық өңдеудің өнімділігі негізінен электролиттің электрохимиялық қасиеттеріне, өңделетін ток өткізетін материалдың қасиетіне және ток тығыздығына байланысты болады. Электрохимиялык өңдеу түрлеріне жалтырату, біркелкі еңдеу және т.б жатады.Электрохимиялық жалтырату электролитті ванналарда жасалады. Өнделетін дайындама материалына байланысты қышқыл немесе сілті ерітінділерін пайдаланады. Өңделетін дайындаманы акодқа жалгайды, екінші электрод-катод ретінде қорғасын, мыс, болат және т.б. металл тілімдерін қолданады. Процесті күшейту үшін электролитті 40-80°С темперарураларға дейін қыздырады.Электродқа кернеу берілгенде дайындама-анодының материалы ери бастайды. Микротегіс еместіктің ұштарына жоғары тығыздықпен берілетін ток әсерінен, негізінен сол ұштары ери бастайды. Олардың араларына еру өнімдері орналасады, ол тотықтар мен тұздардың ток өткізгіштігі төменірек болады.Ұштарының еруі нәтижесінде өңделетін беттің микротегіс еместігі жойылып, тегістеліп жарқырайды. Электрохи-миялық жалтырату нәтижесінде микрожарықшалар өлшемі азаятындықтан детальдардың физика-механикалық қасиеттері жақсарады. Өңделген беттердің деформацияланған қабаттары жойылып, кұрылымының термиялық өзгерістері болмайды, тот басуға беріктігі артады.Электрохимиялық жалтыратуды өңделетін беттерді гальваникалық өңдеу алдында жасайды. Кесу аспаптарының жүзін қайрағанда,деталь беттерін сәнді етіп өңдеуде қолданылады.Электрохимиялық өлшемді өңдеудің ерекшелігі, өңделетін дайындама-аноды мен аспап - аралығына қысыммен берілетін электролит ағысы нәтижесінде өңделетіндігі. Электродтар аралығына үздіксіз берілетін электролит ағысы дайындама-анодтағы тұздарды ерітіп, өңдеу аумағынан шығарады. Өңдеудің бұл тәсілінде дайындаманың өңделетін беті бірденінен өңделетін болғандықтан, өндіріс өнімділігі жоғары болады. Дайындаманың өңделмейтін беттерін жауып қояды. Аспаптың пішіні өңделетін беттің пішініне сәйкес етіп жасалады.