18. Сапаны бақылау. Сапаны бағалаудың классификациялық әдісінің негіздері. Сапаны кешенді бағалаудың алгоритмі. Бақылау карталары. Бақылау картасының графикалық бейнесі.

Сапаны бақылау – ол қолданатын әдіске байланыссыз, алдымен өнімнің жақсысын жаманнан айырады. Әрине, сапасызөнімдіалыптастауменөнімніңсапасыжоғарыламайды.

Атапайтқанда,қазіргізаманада электрондық өнеркәсіптерден бұйымдарын өлшеулерін өте кішкентайболғандықтанжарамсыздықтыжөндеумүлдемболмайды. Сондықтан қазіргі замандағы фирмалар жарамсыздықты анықтаумен емес, оның алдын алуғакөңілбөледі.Сапаны бағалау – объектініңқойылғанталаптардыорындауғақаншалықтымүмкіндігібарекендігінжүйелітексеру (ИСО 8402). Егертексерукезіндеталаптардыңорындалмауысебептісәйкессіздіканықталғанболса, ондаоныжоюүшінмекеметүзетушараларынжүргізеді.Кез келген тексеру екі элементтен тұрады:

1. Объектініңнақтылыжағдайыжөніндеақпараттаралу (өнімүшіноныңсапалықжәнесандықсипаттамалары);

2. Алынғанақпараттыбұрыннанбелгіленіпқойылғанталаптарменсалыстыру, яғниекіншітүрдеақпараталу.

Сапаны сандық бағалаудың жалпы алгоритмі келесідей: - сапа көрсеткіштерінің иерархиялық құрылымын құрастыру; - сапа көрсеткіштерінің абсолют және негізгі мәндерін анықтау; - көрсеткіштердің салмақтылық коэффициенттерін анықтау; - сапаны комплексті сандық бағалаудың мәндерін анықтау.

Сапаныбақылау – ол қолданатын әдіске байланыссыз, алдымен өнімнің жақсысын жаманнан айырады. Әрине, сапасыз өнімді алыптастау мен өнімнің сапасы жоғарыламайды.

Атапайтқанда,қазіргі заманада электрондық өнеркәсіптерден бұйымдарын өлшеулерін өте кішкентай болғандықтан жарамсыздықты жөндеу мүлдем болмайды. Сондықтан қазіргі замандағы фирмалар жарамсыздықты анықтау мен емес, оның алдын алуға көңіл бөледі.

Оны технологиялық процесті мұқият бақылаудың арқасында «Сапаны басқару» концепциясына сәйкес жұмыс атқаратын.Сапаны қамтамасыз етуде статистикалық әдістер үлкен рөл атқарады.Статистикалық бақылау әдістерінің мақсаты өнім сапасының кенеттен өзгеруін болдырмау болып табылады. Мұндай өзгерістер анық себептерден пайда болады. Ол себептерді анықтап, жою қажет. Статистикалық бақылау әдістері келесі топқа бөлінеді:

- альтернативтіка ртықшылықтары бойынша статистикалық соңғы қабылдап алудың бақылауы;

- сапаны түрлендіруші мінездемесі бойынша таңдамалы қабылдап алу бақылауы

- статистикалық қабылдап алудың стандарты;

- экономикалық жоспарлар жүйесі;

- үзіліссіз қабылдап алу бақылаудың жоспарын;

- технологиялық процестің статистикалық басқару әдістері.

Атап айтып кетейік, статистикалық бақылау мен басқару. Бұл салада біздің де ғылымдардың қосқан үлесі мол.

Көп жағдайдан өнім сапасын бағалау және ақпарат жинау арқасында шығып келеді. Мысалы, зауытта бұйымдардың партиясы бақыланады, оның ішінде жарамдысы да, жарамсызы да бар. Жарамсыздықтың үлесі белгісіз. Егер бақылауды бір партияның барлығын алып тексерсек, онда жарамсыздықтың үлесін тез арада анықтауға болады. Ал, егер сол партиядан тексеруге үлгі алатын болсақ, онда суретте басқаша болуы мүмкін, яғни онда ақпарат өтірік берілуі де мүмкін.

Шухарттың бақылау карталары: егер бұған дейін сапаны арттыру жұмыстары жарамсыз өнімдерді тауып алып, оларды тұтынушыларға жібермеуге бағытталған болса, статистикалық əдістерде қолдан өңделетін жарамды өнімдердің шығу пайызын арттыруға мүмкіндік беретін болды. Бұл кезеңде сапаны қамтамасыз ету концепциясының негізін төмендегі құрылым құрайды:

1. Негізгі мақсат – тұтынушы тек жарамды статистикаға сəйкес жасалған өнімді алуы керек;

2. Өнімді бақылау сапаны қамтамасыз ету əдісі ретінде сақталады, бірақ барлық күшті өндіріс процесін басқаруға жұмсау керек, сонда жарамды өнімдердің шығу процесі қамтамасыз етіледі.

Бақылау карталарының негізгі екі түрі болады: сапа белгілеріне (жарамы-жарамсыз) және сандық қасиеттерге арналған.

Сапалық белгілеріне келесі типтегі карталар жатады :

• V - картасы (бір өнімнің ақаулар саны)

• С - картасы (выборкадағы ақаулар саны )

• Р - картасы (таңдамадағы ақаулы бұйымдар үлесі)

• NP - картасы (таңдамадағы ақаулы бұйымдар саны)

оған қоса бірінші және үшінші таңдама көлемі айнымалы болып, ал екінші және үшінші таңдамада тұрақты болып табылады.

Демек, бақылау карталарын қолдану мақсаттары келесілер болуы мүмкін:

1. басқарусыз прцесстерді анықтау

2. басқарылатын процессті бақылау

3. процесс мүмкіндіктерін бағалау

әдетте зерттеуге келесідей айнымалы шама(процесс параметрі) немесе сипаттама жатады:

• белгілі маңызды немесе ең маңызды

• болжалды сенімді

• процесстің мүмкіндіктері жайлы қажетті мәліметтерді анықтау

• маркетингте мәні бар эксплуатациондық

сонымен қатар, барлық шамаларды бір уақытта бақылау да қажет емес .

Бақылау карталары құнды болғандықтан, оларды абайлап қолданған дұрыс:

• сипаттамаларды дұрыстап таңдау

• мақсатқа жеткеннен кейін карталарды қолдануды тоқтату

• карталармен жұмыс істеуді тек процесстер мен технткалық талаптар бір бірін толықтырып тұрған жағдайда ғана жалғастыруға болады.

18.сурет Бақылау картасы

6 нүктеде технологиялық процесс жүрді, оны реттеу қажет. ВКГ және НКГ жағдайы аналитикалы немесе арнайы кестеде таңдау көлеміне байланысты анықталады. ВКГжәне НКГ мына формула бойынша анықталады:

ВКГ = +3   ,

НКГ = –3   ,

.

Егер бұйым техникалық талапқа сай болса ВКГ және НКГ үрдісті алдын ала ескертуде қызмет атқарады.

19. Сапаны бақылау. Американдық статистик Пейдж И. ұсынған бақылау картасы. Белгіні сапалы өлшеуге және сандық ауыспалы факторларға арналған бақылау карталары.

Сапаны бақылау қолданылатын əдістемеге байланыссыз, ең алдымен ақаулы бұйымдарды анықтайды жəне оларды сапалы өнімдерден бөліп қарастырады. Статистикалық əдістерде өндіріс өнімдері параметрлеріне, таңдамалы бақылау нəтижесі бойынша жасалынған өнім жəне технологиялық үрдістер сапасына шешім беріледі. Сапаны статистикалық бақылау кезеңінде алынған нəтижелер, математикалық статистика əдісімен алынғандармен бірдей, ол бізге технологиялық үрдістің жағдайы жоғары дəрежелі шындықты бағалауға мүмкіндік береді.

Статистикалық бақылауда қолданылатын «бас жинақ» деген түсінік – ол сапа немесе санды белгілері бойынша топтастырылған бұйымдар тобы. Генералды жинақ ішінен осы жинақ ретінде мағлұматтар алуға таңдалған бір бөлігі таңдама делінеді. Таңдама мақсаты– басты жинақ бойынша мағлұмат алу. Ереже бойынша таңдама белгілі кезеңмен алынады, мысалға күніне бір рет, аптасына бір рет. Сапа менеджмент жүйесі– Менеджмент жүйесі ұйымды жетекшілікке алу, Басқару үшін сапаға қолданылады. Сапа саласындағы саясат– жоғары жетекшілікпен ресми нысандарын сапа саласындағы ұйымның жалпы жобалары жəне əрекеттерінің бағыттары. Сапа cаласындағы мақсаттар – cапа саласында жетуге тырысатын əрекеттер; Менеджмент – Ұйымды жетекшілікке алу ол басқару бойынша үйлестірілген əрекет.