Основные понятия, используемые при построении дерева свойств.

Дерево свойств – многоуровневая иерархическая структура свойств, характеризующих качество оцениваемого объекта. Рассмотрим терминологию, используемую при построении дерева свойств.

Сложное свойство –свойство объекта, которое может быть подразделено на ряд других менее сложных свойств. Например, габариты объекта можно разделить на ширину, высоту и длину.

Простое свойство – свойство, которое не может быть подразделено на другие свойства.

Эквистатисные свойства (от «экви» - одинаково и «статис» - удовлетворять) – свойства, эквивалентные по своему влиянию на удовлетворение какой-либо потребности; свойства, в одинаковой степени удовлетворяющие каую-либо потребность.

Правила построения дерева свойств.

Деление по равному основанию. Для каждой группы свойств должен быть единый для всех свойств группы признак деления. Например, на рис.3 правило деления нарушено.

Для свойства «удобство для водителя» признаком является категория людей находящихся в автобусе; для свойства «микроклимат в салоне» – характер факторов, влияющих на удобство пребывания в салоне; для свойства «высота входной двери» – характер факторов, вляющих на удобство входа в автобус. На рис.4 показано дерево свойств, построенное по правилу деления по равному основанию.

Ясность признака деления.Если предполагается, что коэффициенты весомости для свойств отдельных нрупп (или для всего дерева в целом) будут определяться экспертным методом, целесообразно, чтобы в каждой группе свойств признак дклкния был четко выражен и абсолютно ясен уже из самих формулировок свойств. В этом случае, как показывает практика, эксперты дают более уверенные и точные ответы на поставленные вопросы.

Необходимость и достаточность числа свойств. Каждое сложное свойство должно делиться на такуэквистатисную группу свойств, число и характер которых удовлетворяют требованию необходимости и достаточности. На рис.5 приведены примеры неправильного (а, б) и правильного (в) формирования эквистатисной группы свойств.

Однозначность толкования формулировок свойств. В дереве не должны использоваться нечеткие, двусмысленные, неоднозначно трактуемые формулировки свойств. В противном случае в принимаемые решения может быть внесена дополнительная погрешность.

Эталонное множество свойств. Часто встречается ситуация, когда различные образцы объекта одного вида, кроме основных свойств, общих для всех образцов, имеют некоторое количество свойств, которыми обладают одни и не обладают другие. Например, в отдельных автомобилях имеются кондиционеры, в других - радиотелефоны, в третьих - телевизоры и т.д. Совокупность всех основных и дополнительных свойств, присущих разным образцам одного вида объекта, называютсяэталонным множеством свойств. Именно это множество и должно использоваться в дереве свойств.

Недопустимость зависимых свойств. В любой группе свойств должны быть оставлены только те свойства, которые являются независимыми или частично зависимыми. Это вытекает из теоремы теоретической квалиметрии, устанавливающей условия необходимые для формирования комплексного показателя в виде взвешенной суммы отдельных показателей свойств.

Случайный характер расположения свойств. При экспертном определении коэффициентов весомости возможно искажение экспертных оценок, связанное с тем, что свойства, помещенные в начало группы, подсознательно могут восприниматься как наиболее важные. Для нейтрализации этого психологического момента при экспертном методе целесообразно применять случайный порядок расположения свойств в группе.

14.Нысан қасиеттерінің ағашы. Ағаштың қасиет түрлері. Ағаш кесте түрінде. Графикалық бейне сурет күйіндегі, классификалық кесте ретінде.

15. Нысан қасиеттерінің ағашы. Ағаштың қасиет түрлері. Қасиет ағашын тұрғызудың ережесі. Нысанның сенімділік қасиеттерін жоққа шығару.

16. Қасиет ағашын тұрғызған кездегі сапаны бағалау әдісінде қолданатын көрсеткіштер санын азайту. Нысанның топтық ауырлық коэффициентін анықтаудың аналитикалық әдісі.

17. Нысанның ауырлық қасиетін анықтаудың эксперттік әдісі. Делфи әдісі.

Сапа үлкен ғылым саласы. Ол үш ғылым саласымен байланысты болып келеді. Сондықтан сапаны зерттеуде олардың алатын орындары ерекше.

1. Квалитология - “qualitas” латын сөзі, “сапа” (квалитет) – жалпы сапа туралы ғылым.

2. Квалметрия - “qualis” латын сөзі, “сапасы жөнінен қандай” (квали) – сапаны бағалаудың сандық əдістерін қалыптастыратын жəне зерттейтін ғылым саласы.

3. Метрология - “metro” грек сөзі, “өлшем” (метро) – сапаны өлшеудің əдістерін қалыптастыратын жəне зерттейтін ғылым.

Эксперттік бағалау әдісі -халықаралық зерттеудің аппликативті әдістерінің бірі. Бұл әдіс бойынша қарастырылып отырған мәселеге қатысы бар маман сарапшылар арнайы шақырылып, өз бағаларын береді.

Эксперттік бағалаулардың негізіндегі басты идеясы бағалаудың сандық әдістері және алынған жетістіктердің қайта жасалынуына сүйенетін адамның интуициялық-логикалық ойлауының тиімді процедурасын құрумен сипатталады.

"Дельфи" әдісі – эксперттік болжамды жасаудың негізделген және қатаң процедураларын жасау амалдарының бірден бір түрі, бұл әдісті АҚШ корпорацияларының бірінде қызмет ететін қызметкерлер Т. Гордон мен О. Хелмер екеуі ашқан, 1964 жылы, олар бірнеше ғылымдар түрі бойынша даму перспективаларына қатысты мамандардың ортақтандырылған және статистикалық ойларының жинағын жарыққа шығарған болатын. Оны ғылым мен техниканың даму болжамдары барысында және инвестициялар мен басқа аспектілерді болжауда пайдаланады. Бұл әдістің мақсаты:Дельфи әдісі - сарапшының тобының барлық қатысқандарының тәуелсіз пікірін талқылап барлық идеяларды біріктіріп, бір шешімге қорытындыға келеді."Дельфи" тәсілінің мағынасы – көптеген еңбектік жекеленген сауалнамалардың бағдарламаларын жасау. Эксперттердің жекеленген сауалнамасы анкета-сұрақ түрінде жүргізіледі. Кейіннен статистикалық қорытындылар ЭЕМ-де жасалынады, топтың ұжымдық ойы қалыптасады, әр түрлі пікірлерге байланысты аргументтер анықталып ортақтандырылады. ЭВМ-дегі қарастырылған ақпарат эксперттерге хабарланады, олар берілген бағаларды түзете алады, және де ұжымдық пікірлермен келіспегенддері болса, түсіндіруге болады. Бұл процедура 3–4 рет қайталануы мүмкін. Соның салдарынан бағалардың диапазонының азайғаны байқалады, объектінің даму перспективаларына қатысты келісілген пікір қалыптасады.