65. Банкроттықтың түсінігі және белгілері.

1997ж 1 қаңтарда ҚР Президенті бекіткен банкрот туралы заң шықты. Банкроттық тауар жұмыстар және қызметтер үшін ақы төлеу туралы талаптарын қанағаттандыруға кредиторлардың дәрменсіздігі,сонымен қатар оларыдың бюджет және бюджеттен тыс қорлар алдындағы міндетті төлемдерді өтеуге қабілетміздігі, себебі қарыздар кәсіпорынның қарыз міндеттемелері оның мүлкінен әлде-қайда артық болады. Банкроттық борышкердің сот шешімімен танылған немесе несие берушілермен келісім бойынша соттан тыс ресми түрде жарияланған, оны таратуға негіз болатын дәрменсіздігі банкроттық туралы заңда банкроттық ұғымы осылай түсіндіріледі.

Дәрменсіздік - борышкердің, несие берушілердің ақшалай міндеттемелер бойынша талаптардың,еңбекақы төлеу бойынша талаптарыдң, бюджетке және бюджеттен тыс қорлардың міндетті төлемдерді өзіне тиесілі мүлік есебінен өтеуді қамтамасыз етуге қабілетсіздігі. Егер борышкерлер міндеттемесін орындау мерзімі жеткен кезден бастап 3 ай ішінді орындалмаса, ол төлеуге қабілетсіз деп есептеледі. Борышкер - мүлкінің иесі,заңды тұлға,борышкердің құрылтайшысы немесе лауазымды адамдары борышкерді әдейі төлем қабілетсіздігіне жеткізгені үшін дәрменсіз борышкер неиес берушілер алдында өзіне тиесілі мүлікпен субсидиялық жауапқа тартылады. Банкрот болған заңды тұлғаның лауазымды адамы борышкердің төлем қабілетсздігіне әдейі жеткізгені үшін меншік иесіне оның мүлкінің шығындарын өтейді.

66. Банкроттық және дағдарыс кезінде кәсіпорынды қайта құру және басқару.

Несие берушілердің мүдделерін қамтамасыз ету және олардың қатысуымен банкроттық рәсімдер жөнінде шешім қабылдау мақсатында, несие берушілердің жиналысы шақырылады. Несие берушілердің жиналысы-несие берушілердің комитетімен құрылады. Тағайындалған күннен бастап, 10 күн мерзімде әкімші несие берушілердің бірінші жиналысы өткізілетін күнді белгілейді. Несие берушілердің 1 жналысы сырттай басқару енгізілген күннен бастап, 45 күннен кешікпей өткізілуі тиіс. Кепілідік және конкурстық несие берушілер шешуші дауыс құқығымен несие берушілер жиналысына қатысушылар болып табылады. Борышкерге қойылатын даусыз талаптар мынадай жағдайларда қойылады:

1. Борышкерден ақшаны өндіріп алу туралы соттың шешімі немесе орындау құжаты болса.

2. Борышкер несие берушілердің талааптарын қабылдаса және оларға қарсылық білдірмесе.

3. Банкроттық туралы іс борышкердің өтініші бойынша қозғалса және ол анықталды деп есептеледі.

Борышкерді сырттай басқарудың еңгізілуіне байланысты:

1. Банкроттық туралы іс бойынша іс қозғалған кезден бастап 5 күннен кешіктірмей әкімші тағайындалады және сол кезден бастап, борышкер заңды тұлғаның орындары борышкердің мүлкін және істерін басқарудан шектетіледі.

2. Борышкердің қаржы жағдайы туралы мәліметтер жабық сипаттағы не коммерциялық құпияға жататын мәліметтер санатына жатқызудан шығарылады.

3. Банкроттық рәсімін жүзеге асыруға байланысты ағымдағы шығындарды жабу үшін әкімші несие берушілердің бақылауымен борышкердің мүлкіне иелік ету құқығын алады. Егер кепілдікпен қамтамасыз еткен талаптардың жалпы сомасын 50 пайызын иеленетін кепілдік несие берушілер сондай-ақ сол несие берушілер талаптарының жалпы сомасын 50 пайызынан астамы өз үлестерне тиетін конкурстық несие берушілер борышкердің төлем қабілетін қалпына келтірудің ұсынылып оытрған жоспармен келіссе, ал бұл борышкерді оңалту жоспарымен келімпеген несие берушілердің мүдделеріне нұқсан келмейтін болса, сот оңалту жоспарын бекітіп банкроттық туралы іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру және борышкер жөнінде оңалту рәсімін қолдану туралы ұйғарым шығарады. Борышкердің төлем қабілетін қалпына келтірудің нақты мүмкіндігі тиісті құжаттармен: шарттармен,есептермен,экономикалық негіздемелермен расталады.

67. КӘСІПОРЫНДА САНКЦИЯЛАУ, ҚАЙТА ҚҰРЫЛЫМДАУ ЖӘНЕ ЖОЮ.

Кəсіпорынның жоюулы

Қайта ұйымдастыру мəні жəне түрлері.

Кəсіпорынды қайта ұйымдастыру дегеніміз оның қызметін жалғастырушы басқа адамдарға құқығы мен міндеттерінің берілуі. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексіне сəйкес қайта ұйымдастырудың бес түрін қарастырады:

• Біріктіру (екі немесе бірнеше заңды тұлғалардың біреуге айналуы);

• Тіркестіру (бір немесе бірнеше заңды тұлғаларды басқаға тіркестіру);

• Қайта құру (бір түріндегі заңды тұлғалардың басқа түрдегі заңды тұлғаларға

айналдыруы);

• Бөлу (бір заңды тұлғаның екіке немесе оданда көпке бөлінуі);

Айырып шығару (бөлінген бірақ қызмет етуші заңды тұлғалардың құрамынан бір немесе бірнеше заңды тұлғаларды айырып алу).

Қарастырылған қайта ұйымдастыру түрлері (біріктіру, тіркестіру, қайта құру) заңмен қарастырылған немесе заңды тұлғаның өз еркіндігі бойынша жүзеге асады. Кейбір жағдайда ғана біріктіру, тіркестіру, қайта құру мемлекеттік өкілетті органдар келісімімен жүзеге асады.

Қалған қайта ұйымдастырудың екі түрі (бөлу, айырып шығару) заңды тұлғаның құрылтайшыларының еркіндігі бойынша немесе оған өкілетті құжаттармен рəсімделген өкілетті орган шешімімен немесе соттың шешімімен жүзеге асады.

Банкроттау процесі

Банкрот жүйесінің өркендеген түріне тек кəсіпорындар жəне олардың əр түрлі міндеттемелер бойынша əріптестері ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік басқару органдары кіреді. Мемлекеттік өкімет органдары банкрот жүйесіне болған жағдайында, олар ұйымдық, құқықтық жəне əлеуметтік қамту атқарымдығын қамтамасыз етулері тиіс.

Банкрот жүйесінің алдында тұрған мақсаттар мен міндеттер оның əдіс жəне əдістемелік біртұтас жүйесін жасау талабын қойып отыр.

Талдамалы əдісті пайдалану (қаржы, өндірістік-техникалық жақсарту, басқарудың тиісті бағдарламалары мен инвестиция жоспарын жасау, сыртқы басқару, конкурстық өндіріс, санация) қаржылық жағдайға ұқыпты талдау жүргізуге, кəсіпорынды басқару жүйесіне, оның өндірістік жəне маркетингалық қызметтерін жандандыруға мүмкіндік береді.

Даярлау жəне қайта даярлау əдістемесін қолдану басқарма құрамын тағайындауда (төрелік жəне конкурстық басқарма) жəне таңдауда, сонымен қатар кəсіпорынның басқа да қызметкерлерін іріктеуде, оларды басшы органдарда жұмыс ұсыну процесінде айырықша рөл атқарады.

Кəсіпорынның жоюулы

Кəсіпорынның банкротқа ұшырауы жөнінде шешім қабылдағаннан кейн конкурстық өндіріс жүзеге аса бастайды. Оның мақсаты кредиторлардың талаптарын орындауға бағытталған. Конкурстық өндірісті жүргізу мерзімі алты айдан аспауы қажет. Конкурстық басқарма арызы бойынша кредиторлар комитетінің рұқсатымен осы мерзімді үш айға ұзартуға болады. Конкурстық өндіріс қатысушылары: сот, кредиторлар комитеті, банкрот, конкурстық басқарма, өкілетті орган жəне де басқалай қызығушы адамдар болуы мүмкін.

Конкурстық өндірісте соттың мынадай құқықтары бар:

• конкурстық өндіріс жөнінде шешім қабылдау жəне тоқтату;

• заңды тұлғаның банкрот болуы жөніндешешім қабылданғаны жөнінде əділет

органдарына хабар беру;

• конкурстық басқарманы тағайындау;

• кредиторлар комитетін бекіту;

• конкурстық өндіріске қатысушылар арасындағы түсінбеушіліктерді шешу;

• заңда қарастырылған бойынша кредиторлар комитетінің шешімін бекітеді.