58.Кәсіпорынныың бәсекеқабілеттілігіне ықпал еттетін факторлар.

Бәсекеге қабілеттілік– ол кәсіпорынныың бәсекелестер өніміне қарағанда өзінің бағалық жәнебағалық емес қасиеттерімен тартымды өнімді жобалауға, өндіруге және сатуға нақты немесе мүмкін болатын қабілеттілігі.

Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудің басты шарттары:өндірістік және өткізу операцияларын орталықсыздандыруды іске асыру. Осы мақсатта кәсіпорвндарда шығындар мен табыстарға толық жауап беретін автономды немесе жартылай ав

тономды бөлімшелер құрылуы тиіс. Бұл бөлімшелерге өндірістік-өткізу іс-әрекет ұйымдасыруға жауапкершілік толығымен жүктеледі.

Кәсіпорынның бәсекег қабілеттілігі келесі факторлардан тұрады:

- ресурстық-дайын өнім бірлігіне ресурстар шығыны

- бағалық-барлық пайдаланылатын ресурстарға және дайын өнімге баға деңгейі мен серпіні

- Орта факторы - елдегі экономикалық және саяси жағдай және нарықтық контрактіке мемлекттің әсер ету дәрежесі.

Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілік факторларының жиынтығы ішкі және сыртқы деп бөлінеді.

Ішкі факторлар - кәсіпорынның өзі бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету мүмкіндіктерін анықтайтын шынайы межерлер(ғылыми-техникалық әлеуеті,қаржы-экономикалық әлуеті,кадрлық әлеуеті,жарнамалық тиімділігі,өнімді сақтау, тасмалдау ,қораптау жағдайлары,сервистік және кепілдік қызмет көрсету деңгейі және т.б. )

Сыртқы факторлар – кәсіпорынға бағалық және бағалық емес сипаттамалары бойынша барынша тартымды өнім өндіруге мүмкіндік беоетін әлеуметтік-экономикалық және ұйымдастырушылық қатынастар.

Сыртқы факторларға жататындар: мемлекеттік әсер ету шаралары:экономикалық сипаттағы(амортизациялық,салықтық,қаржы-несие саясаты)әкімшілік сипаттағы(заңнамалық актілерді жетілдіру және іске асыру,экономиканы монополиясыздандыру,мемлекеттік стандарттау және сертификаттау).

Экономикалық әдибеттерде кісіпорынның бәсекеге қабілеттілігін бағалаудың келесі әдістері көрсетіледі:

- салыстырмалыартықшылықтар тұғысынан бағалау;

- тепе-теңдік теориясы тұрғысынан бағалау;

- бәсекелестіктің тиімділігі теориясы тұрғысынан бағалау;

- өнім сапасы негізінде бағалау;

- талаптар қыры;

- матрицалық әдіс;

- SWOTталдау және т.б.

Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілікке жету жолдары:

1. Өндіріс шығындарының төмендету мүмкіндігі(өндіріс шығындары төмен болған сайын,кәсіпорын бәсекелестерге қарағанда артықшылыққа ие болады.)

2. Басқа бәсекелестерге қарағанда жақсы жабдықталған өндіріс факторларын(табиғи ,еңбектік,қаржылық ресурстар )кәсіпорынның анықтауы.

3. Кәсіпорынның сыртқы орта өзгерістеріне тез бейімделуі(жаңалықтар мүмкіндігі, әртараптандыру, нарыққа ену кедергілерін жою, нарық сыйымдылығын арттыру.)

4. Бәсекелестермен салыстырғанда тауар(өызмет)артықшылықтарын жасау қабілеті.

5. Шаруашылықтыың неғұрлым тиімді стратегиялық зоналарының дамуын қамтамасыз ету және дұрыс анықтау мүмкіндігі(нарықтар,бөлімшелер,тауарлар).

59.Кәсіпорынның қаржысы түсінігі және функциялары.

Нарықтық экономика жағдайында болатын экономикалық қатынастар жүйесінде қаржы маңызды орын алады. Кәсіпорын қаржысы деп оның қарамағындағы барлық ақша қаражаттар жиынтығын,сондай-ақ оны қалыптастыру, бөлістіру және пайдалану жүйесін айтамыз.

Кәсіпорынның қаржылық іс-әрекетін ұйымдастырудың маңызды міндеті-әртүрлі ақша қорларын қалыптастырып,оларды тиімді пайдалану. Олар арқылы кәсіпорынның шаруашылық іс-әрекеті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етіледі, өндірісті өркендетуді қаржыландыру, бюджетпен есеп айырысу және т.б. іске асырылады.

Мұндай қорларға келесілерді жатқызуға болады:

- жарғылық капитал

- төленген қосымша капитал

- төленбеген қосымша капитал

- резервтік капитал

- бөлінбеген табыс

- басқа қорлар.

Аталғандардаган бөлек, кәсіпорын мезгілді оралымды ақша қорларын құрайды. Мысалы: кәсіпорында айына бір немесе екі рет еңбекақы қоры түзіледі. Қатал мезгілді түрде (салықтарды төлеу күнтізбесі сәйкес) кәсіпорын бюджетке төленетін салық түрлеріне арнап қор ұйымдастырылады.

Оралымды қор жасақтаудың басты міндеті-ағымдық келесі мәселерді шешу,яғни:

- еңбекке ақы төлеу;

- салық төлеу;

- несиелік пайыздарды өтеу;

- ғылыми-техникалық іс-шараларды қаржыландыру және т.б

Кәсіпорынның қаржы тетігінің жетекші түрде болуы материалдық өндіріс саласында қаржының жетекші рөл атқаруымен түсіндіріледі. Кәсіпорынның қаржы тетігі қаржының өз қызметін толыққанды әрі барынша тиімді түрде іске асыруына жағдай жасауы тиіс. Кәсіпорынның қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету қаржы тетігінің көмегімен қол жеткізеді.

Кәсіпорынның қаржылық іс-әрекет дербес құрылымдық бөлімшесі қаржы бөлімімен жүзеге асырылады. Қаржы бөлімінің бастығы тікелей кәсіпорын басшысына бағынады. Қаржы бөлімінің жұмысында пайданы бөлу,өнімнің өзіндік құнын төмендету мәселелері маңызды орын алады. Осыған байланысты,қаржы бөлімінің міндетіне мыналар кіреді.

1. Өндірістік және әлеуметтік дамуға қажетті қаржы ресурсын құру, пайданы ұлғайту, табыстылықты арттыру.

2. Қаржылық жоспарында көрсетілген бюджет,материалмен жабдықтаушылар,акционерлер алдындағы,сондай-ақ басқа да қаржылық міндеттемелерді орындау және есеп айырысуды ұйымдастыру.

3. Өндірістік қорлар мен инвестицияларды неғұрлым тиімді жолмен пайдалануға көмек көрсету.

4. Қаржылық ,несиелік және кассалық жоспар әзірлеу.

5. Қорларды тимімді пайдалану,меншікті айнымалы капитал мөлшерін экономикалық тұрғыдан негізделген нормативтерге жеткізу жөніндегі іс-шаралар кешенін жобалау,айнамалы капиталдың айналымдылығын жеделдетуді қамтамасыз ету, қаржы ресурстарының дұрыс пайдалануын қадағалау.

6. Дайын өнім үшін есеп айырысуды тиімді түрде ұйымдастыру және өнім сату жоспарының орындалуын, түсетін пайданы үздіксіз қадағалап отыру және басқа да міндеттер.