36. Қазақстан республикасын үдемелі индустриялық-инновацинлық дамьпу жөніндегі саясаты.

Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-ннновациялык дамуының 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттікбағдарламаныңмақсатыэкономиканы әртараптандыру және оның бәсекеге кабілеттігін арттыру арқылы орнықты және теңгерімді өсуін камтамасыз ету болып табылады. 

Бұл бағдарламаның басты міндеттері болып келесілер саналады: 

-Экономиканы әртараптандыруды және оның бәсекеге қабілеттігінің өсуін камтамасыз ететін басым секторларын дамыту; 

-Экономиканың басым секторларын дамытудың әлеуметтік тиімділігін күшейту және инвестициялық жобаларды іске асыру;

-Индустрияландыру үшін қолайлы орта жасау; 

-Экономикалық әлеуетті ұтымды аумақтық ұйымдастыру негізінде экономикалық өсу орталықтарын құру; 

-Экономиканың басым салаларын дамыту үдерісінде мемлекет пен бизнестің өзара тиімді іс-қимылын қамтамасыз ету. 

Бұл бағдарлама экономиканы әртараптандыру және оның бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы орнықты және теңгерімді өсуін камтамасыз етуге бағытталған. Бағдарлама экономиканы әртараптандырудың жүргізіліп отырған саясатының қисынды жалғасы болып табылады, әрі құрамына Индустриялық-инновациялық дамудың 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясының, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшысы» бағдарламасының, сондай-ақ индустрияландыру саласындағы басқа да бағдарламалық құжаттардың негізгі тәсілдерін біріктірді. 2015 жылға дейінгі кезеңде қазақстандық қамтуды максатты дамыту арқылы шағын және орта бизнес, кейінгі қайта бөлу және қайта өңдеу үшін жана бизнес-мүмкіндіктерді мультипликациялаумен экономиканың дәстүрлі экспортқа бағдарланған секторларында ірі инвестициялық жобаларды іске асыру үдемелі индустрияландыру саясатының негізгі басымдығы болмақ. Ірі жобаларды ілгерілегудің бастамашысы «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы, экономиканың отын-энергетика және металлургия секторларының ірі жүйе құраушы компаниялары, сондай-ақ стратегиялық шетелдік инвесторлар болып табылады. Шикізат секторымен байланысты емес және ішкі, ал кейіннен өңірлік нарықтарға бағдарланған (Кеден одағы, Орталық Азия елдері) экономика салаларын қалыптастыру және немесе күшейту қатар жүзеге асырылатын болады. Мемлекет озық технологиялар трансфертіне, кейіннен олардың экспортка бағдарлануын дамыта отырып, қазіргі заманғы импорт алмастырушы өндірісті құру үшін шетел инвесторларын тартуға бағытталған қазақстандық орта және шағын бизнес бастамаларын қолдайды. Индустриядан кейінгі экономиканың негіздерін қалыптастыру мақсатында ұлттық инновациялықинфрақұрылымды дамыту және коммерцияландыру болашағы бар ғылыми-технологиялық негізлерді қолдау жалғасады. Жалпы алғанда, экономиканы әртараптандыруды мемлекеттік қолдау макро және секторлық деңгейлерде экономикалық саясаттын жүйелі шараларын. сондай-ақ экономиканың нақты секторларын және жобаларды қолдаудың талғамалы шараларын іске асыру арқылы жүзеге асырылатын болады. Экономикалық саясаттын жүйелі шаралары қолайлы макроортаны және инвестициялық ахуалды қалыптастыруға,ұлттық зкономиканың өнімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру жөніндегі шараларға шоғырланатын болады. Басым секторлар мен жобаларды қаржылық және қаржылық емес қолдау шараларының құрамдастырылған пакеті негізінде талғамалы шаралар жүзеге асырылатын болады. Мемлекет өзінің бизнеспен өзара іс-қимылын республикалық және өңірлік денгейде де тиімді ынтымақтастық институттарын қалыптастыру негізінде жүйелі түрде құрады. Экономиканың шынайы жағдайына барабар болатын 2015 жылға дейінгі индустрияландыру саясатының траекториясы ресурстық, инфрақұрылымдық, институттық және технологиялық шектеулермен ішкі келісушілікте болады. Бағдарламаға енгізілетін экономиканы әртараптандыруды және технологиялық жаңғыртуды ынталандыратын тетіктердің жүйелік сипаты келесілер болады: қолайлы макроэкономикалық жағдай жасауды; бизнес-ахуалды жақсартуды және инвестициялар ағымын ынталандыруды; жаппай технологиялық жанғырғуды және ұлттық инновациялық жүйені дамытуды; адами капитал сапасын арттыруды қамтамасыз етеді. Экономиканың басым секторларын дамытуға мемлекет пен бизнес ресурстарын шоғырландыру мемлекет пен бизнес шешімдерін келісудің интерактивті үдерісімен, мониторингтің қазіргі заманғы ақпараттық жүйелері мен іске асырудың нақты құралдарын пайдаланумен бірге жүреді. 2015 жьлға нысаналы индикаторлар келесілер болып саналады:

-ЖІӨ-ні кемінде 7 трлн. теңгеге, бұл 2008 жылғы ЖІӨ-нің шамамен 50%-ға ұлғайып, нақты мәнде ЖІӨ-нің есімі 15%-ін құрау;

-ЖІӨ құрылымындағы өңдеуші өнеркәсіптің үлесі кемінде 12.5 % деңгейіне дейін өсіру; 

-экспорттың жалпы көлеміндегі шикізаттық емес экспорт үлесі кемінде 40 % денгейіне дейін жеткізу;

-өңдеуші өнеркәсіптің жиынтық өндірісі көлемінен шикізаттық емес экспорт көлемінің үлесі кемінде 43 % деңгейіне дейін болуы;

-өңдеуші өнеркәсіптегі еңбек өнімділігі кемінде 1,5 есеге арттыру; 

-агроөнеркәсіптік кешендегі еңбек өнімділігін ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін бір адамға шаққанда 3000 АҚШ долларынан бастап кемінде 2 есеге өсуі; 

-мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың, ұлттық басқарушы холдингтің, ұлттық холдингтер мен компаниялардың тауарларды сатып алуда қазақстандық қамту үлесі 60 %-ға дейін, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу 90%-ға дейін жеткізу; 

-жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар санынан инновациялық белсенді кәсіпорындардың үлесі 10%-ға дейін жеткізу.

Шикізаттық емес сектордың өзіндік құн құрылымындағы көлік шығындарының үлесі кемінде 8% деңгейіне дейін;

-ЖІӨ қуат сыйымдылығы 2008 жылдың деңгейінен кемінде 10%-ға төмендейтін болады. 

Басымдыктар сипаты келесдей болады: 

-ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі өсуінің маңызды шарты ретінде өндіріс факторларының өнімділігін аттыру; 

-экспортка бағытталған жаңа жоғарғы технологиялық өндірістерді жасауға басым тікелей шетел инвестицияларын тартуға екпін беру; 

-ұлттық инновациялық жүйені дамыту мен нығайту; 

-экономиканың шоғырландырылу деңгейін төмендету және индустрияландыру үдерісінде шағын және орта бизнестің рөлін күшейту;

-экономиқалық әлеуеттің үтымды кеңістігін ұйымдастыру. Алдағы кезенде индустрияландыру саясаты индустриялықинновациялық үдерістердің жеделдетушісі болатын «дәстүрлі мамандандыру» салаларын дамыту арқылы басым шикізаттық емес секторды озыңқы дамытуға бағытталған болады. Мемлекеттің күш-жігері экономиканың мынадай басым секторларын дамытуға топтастырылады: 

-дәстүрлі: мұнай-газ секторы, тау-кен металлургия кешені, шикізат өндірістерін кейіннен аса жоғары қайта бөлулерге ауыстыратын атом және химия өнеркәсібі; 

-жер қойнауын пайдаланушылар,ұлттық компаниялар және мемлекет сұранысына негізделген: машина жасау, кұрылыс индустриясы, фармацевтика;

-шикізаттық сектормен байланыстырылмаған және экспортка басым бағдарланған өндірістер: агроөнеркәсіптік кешен, жеңіл өнеркәсіп, туризм;

-келесі 15-20 жылда әлемдік экономикада үстем рөлге ие болатын «болашак экономикасының» секторлары: ақпараттық және коммуникациялық технологиялар, биотехнологиялар, баламалы энергетика, ғарыш қызметі. 

Экономиканы сәтті әртараптандыру республиканың тұракты дамуымен, соның ішінде тұрақты дамуды басқару жүйесін оңтайландыру және көмірсутегі төмен экономиканың, сондай-ақ инвестициялар тарту, экологиялык мәселелерді шешу, табиғи экожүйелерге антропогендік жүктемелердін кері әсерін азайту, табиғатты пайдаланушылардын қоршаған ортаға эмиссиясын азайту, қалдықтарды кешенді қайта өңдеу мәселелерінде «жасыл» саясатты енгізу жолымен республиканың тұракты дамуымен үздіксіз байланысты. Экономиканы әртараптандыруды жеделдету үдерісінде мемлекет тиімсіз жобалардың іске асырылуына қарсы туратын болады, сондықтан жобаларды қолдаудың негізгі өлшемдерін таңдауға ең алдымен Кеден одағының әлеуетін іске асыру мүмкіндігімен байланысты өнімділік, энергия тиімділігі және экспортқа бағдарлану жатады.