22. Персоналдың сандык, сапалык сипаттамаларының көрсеткіштері. Персоналдық құрылымдық сипаттамасы.

Кәсіпорын персоналы және оның өзгерістері белгілі бір сандық, сапалық және құрылымдық сипаттарға ие болады, олар азды және көпті белгілі бір дәрежеде келесі абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштермен белгіленуі мүмкін:

- кәсіпорын немесе ішкі бөлімшелері, жеке санаттары және топтары бойынша белгілі бір күнге жұмыскерлерінің тізімдік және жұмысқа шыққан саны;

- белгілі бір кезеңге кәсіпорын немесе ішкі бөлімшелері бойынша жұмыскерлердің орташа тізімдік саны;

- кәсіпорын жұмыскерлерінің жалпы санында жеке бөлімшелер (топтар, санаттар) жұмыскерлерінің меншікті үлесі;

- белгілі бір кезең ішінде кәсіпорын жұмыскерлері санының өсу қарқыны;

- кәсіпорын жұмысшыларының орташа разряды;

- кәсіпорын қызметшілерінің және (немесе) қызметкерлерінің жалпы санында жоғары немесе орта арнайы білімі бар қызметшілердің меншікті үлесі;

- кәсіпорын басшылары мен мамандардың мамандығы бойынша орташа жұмыс өтілі;

- кәсіпорындағы қызметкерлер және (немесе) жұмысшылар еңбегінің қормен жарақтандырылуы және баскалар.

Жоғарыда көрсегілген және баска да көрсеткіштер жиынтығы кәсіпорын персоналының сандык, сапалық және құрылымдық жағдайы туралы және жоспарлау, талдау мен кәсіпорынның еңбек ресурстарын тиімді пайдалануды артыру үшін іс-шараларды әзірлеу үшін олардың үрдістері туралы түсінікті алуға болады. Кәсіпорын персоналының сандық сипаттамасы, ең бірінші кәсіпорын жұмыскерлерінің тізімдік жұмыска шыққан және орташа тізімдік саны сияқты көрсеткіштермен өлшенеді.

Белгілі бір кезеңде жұмыскерлер санын анықтау үшін орташа тізімдік санының көрсеткіші пайдаланылады. Ол еңбек өнімділігін орташа еңбекақыны, айналым коэффициентін, кадрлар тұрақсыздығын және де басқа көрсеткіштерді есептеу үшін пайдаланады.

23. Персоналдың жылжуын сипаттайтын көрсеткіштер.

Персонал қозғалысының көрсеткіштері. Кәсіпорынның өндірістік іс-әрекетінің нәтижесін анықтағанда жұмысқа қабылдау және жұмыстан шығару кезінде пайда болатын персонал қозғалысының маңызы зор. Кәсіпорынның есебінде персоналдын қозғалысы көрсетіледі (5.2-кесте). Кәсіпорынның қызметкерлерді жұмысқа қабылдау бастамасы жұмысқа орналыстырумен айналысатын органдардың жолдамасы бойынша іске асады.

Өз еркімен, тәртіпті бұзғаны үшін, сот органдарының шешімі бойынша қызметкерлерді жұмыстан босату кадрлар тұрақсыздыңы деп аталады.

5.2-кесте. Персонал қозғалысының көрсеткіштері

А. Жылдың басында

Жұмысқа қабылданған қызметкерлердің барлық саны

Сонымен бірге, қосымша жұмыс орындарына

Жұмыстан кеткен қызметкерлердің барлық саны

Сонымен қатар, персонал санының қыскаруына байланысты

Өз еркімен кеткен қызметкерлер

Есеп беру кезеңінің аяғындағы тізімдік құрамдағы қызметкерлер саны

Есеп беру кезеңінің аяғындағы бос орындардың саны

Б. Жақын арадағы тоқсанда

Жоюға белгіленген жұмыстың бос орындары

Босатуға дайындаған қызметкерлер саны

Ашуға бағыталған жұмыс орындары

Персонал қозғалысы жайлы акпараттардың негізінде аталған үдерісті сипаттайтын көрсеткіштер анықталады:

Қабылдау бойынша айналым коэффициенті = белгілі бір кезеңде жұмысқа қабылданғандар саны / осы кезеңдегі жұмыскерлердің орташа тізімдік саны.

Шығу бойынша айналым коэффициенті = белгілі бір кезеңде жұмыстан шыққандар саны / осы қезеңдегі жұмыскерлердің орташа тізімдік саны.

Ауысым коэффициенті = (қабылданғандар саны - шыққандар саны) / жұмыскерлердің орташа тізімдік саны.

Кадрлар тұрақсыздығы коэффициенті = кадрлардың тұрақсыздығы себебінен жұмыстан шыққан қызметкерлер саны / орташа тізімдік саны.

Кадрлар тұрактылығы коэффициенті = барлық есеп кезеңінде жұмыс атқарғандар саны / кезең соңындағы жұмыскерлер саны.