16. Науқас р. 52 жаста. Глюкоза 5,68 ммоль/л, мочевина-4,34 ммоль/л, креатинин -65,98 ммоль/л, жалпы белок -70,16 г/л, алт – 21,57, аст-15,01. Зерттеулердің нәтеже көрсеткіштерін талдаңыз?

Бұл науқастың қан анализінің көрсеткіштері қалыпты.

Глюкоза қалыптыда 3,3 – 5,0ммоль/л . Ал бұл науқастың жас ерекшелігіне қарасақ егде адам екен, бірақ жасы келген адамдарда және екі қабат әйелдерде глюкозаның көрсеткіші қалыптадан жоғары болып келеді. 4,6 - 6,7 ммоль/л.

Мочевина(2,5-8,3ммоль/л) белоктардың ыдырауының негізгі өнімі.Тіндердің энергетикалық алмасуына қатысады. Физикалық жүктемеден кейін және интенсивті жаттығулардан кейін мочевинаның көрсеткіші уақытша жоғарылайды.

Креатинин(әйелдерде 44 – 97 мкмоль/л. Ерлерде 62 – 124 мкмоль/л.) – мочевина сияқты бүйрек жұмысының көрсеткішін сипаттайды. Креатининнің жоғарылауы бүйрек жетіспеушілігін көрсетеді және гипертиреоз.

Қан анализінің калыпты жағдайдағы көрсеткіштері:

Жалпы белок – 63-87г/л.

Мочевина – 2,5-8,3ммоль/л.

Креатинин – әйелдерде 44 – 97 мкмоль/л. Ерлерде 62 – 124 мкмоль/л.

Глюкоза – 3,3-5,0ммоль/л.

Жалпы холестерин – 3,3-5,8ммоль/л.

ЛПНП – 3ммоль/л ден төмен

ЛПВП – ә 1,2тең немесе көп ерлерде 1ммоль/л

Билирубин – 8,49-20,58мкмоль/л

Аланинаминотрансфераза АЛТ – 38ЕД/Л ге дейін

АспартааминотрансферазаАСТ – 42ЕД/л ге дейін

Креатинкиназа КК – 180ЕД/л ге дейін

Натрий 130-155ммоль/л

Калий -3,35-5,35ммоль/л

17. Науқас М., 51 жаста, дәрігерге лоқсу, селқостық, бас ауруына шағымдармен келді. Қанның биохимиялық анализінде: креатинин – 190 мкмоль/л, мочевина – 15 ммоль/л. Қандай болжам диагноз қоясыз? Қандай қосымша зерттеу әдістерін тағайындайсыз?

Науқастың анализ көрсеткішіне қарасақ креатинин мен мочевинанын мөлшері жоғары. Қалыптыда олар:

Мочевина(2,5-8,3ммоль/л) белоктардың ыдырауының негізгі өнімі. Тіндердің энергетикалық алмасуына қатысады. Физикалық жүктемеден кейін және интенсивті жаттығулардан кейін мочевинаның көрсеткіші уақытша жоғарылайды. Мочевинаның жоғарылауы гломерулонефрит, бүйрек жетіспеушілігі.

Креатинин(әйелдерде 44 – 97 мкмоль/л. Ерлерде 62 – 124 мкмоль/л.) – Креатининнің мөлшері жалпы дене салмағына байланысты. Мочевина сияқты бүйрек жұмысының көрсеткішін сипаттайды. Креатининнің жоғарылауы бүйрек жетіспеушілігін көрсетеді және гипертиреоз.

Менің болжам диагнозым: Бүйрек жетіспеушілігі, соның ішінде созылмалы бүйрек жетіспеушілігінің екінші азотемиялық сатысы. Клиникалық белгілеріде сай келеді.

Қосымша зерттеу әдістері: шумақтық филтрация жылдамдығын зерттеу , Реберг әдісі(креатинин),зәрдің жалпы анализі,Зимницкий бойынша зәр анализі,бүйректі ультрадыбысты сканерлеу.

18. Науқас м. 21 жаста. Глюкоза – 4,79 ммоль/л, Креатинин – 48,90 ммоль/л, холестерин -4,16 ммоль/л, хс лпвп -0,8 ммоль/л. Зерттеулердің нәтиже көрсеткіштерін интерпритация жасаңыз?

Науқастың қан анализінің көрсеткішінде тек холестериннің ЛПВП(0,8ммоль/л) көрсеткіші қалыптыдан төмен (ерлерде 0,90, әйелдерде 1,14ммоль/л). Мөлшерінің төмен болуына байланысты,бұл көрсеткіш жүректің ишемиялық ауруының мүмкін болуын көрсетеді.

Мына сиптомдар кезінде Холестерин ЛПВП ға анализ алады:

Атеросклероз,жүрек-қан тамыр жүйесіне байланысты аурулар кезінде ,инфаркт миокарды(қауіп факторын анықтау үшін), бүйрек ауру кезінде. Қалған көрсеткіштер нормада:

Глюкоза – 3,3-5,0ммоль/л. Креатинин – әйелдерде 44 – 97 мкмоль/л. Ерлерде 62 – 124 мкмоль/л.

Жалпы холестерин – 3,3-5,8ммоль/л.

19.Нарестеде туылғаннан кейін 4 апта бойы тері қабатының сарғаюы сақталынады. Бұл жағдай қандай процесске байланысты? Қандай зерттеу әдісі және емдеу әдісі қажет? Бұл процессті нәрестелерің физиологиялық сарғаюы деп айтады. Қандағы билирубиннің транзиторлы жоғарлауы тәжірибе жүзінде барлық нәрестелердің өмір сүруінің 2-5 күнінде байқалады. Кіндік қанының сарысуындағы билирубиннің қалыпты концентрациясы 26-34 мкмоль/л болып табылады. Тәжірибе жүзінде нәрестелердің барлығында туылғаннан кейін алғашқы күндерінде қан сарысуындағы билирубин концентрациясы 1,7-2,6 мкмоль/л жылдамдықта жоғарлайды. Билирубин деңгейі 80 мкмоль/л жоғары болған кезде сарғаю айқын көріне бастайды, бұл физиологиялық сарғаю деп аталады. Дене салмағы төмен нәрестелерде терің сарғаюы қан сарысуындағы билирубин деңгейі көбіне жоғарғы көрсеткіштерде көрінеді, бұл баладағы теріасты шел майының жеткіліксіз дамуымен байланысты.

Егер нәрестеде транзиторлы сарғаю болғанда 2 аптада қалпына келеді. Бауыр клеткаларының толық жетілуіне байланысты улы билурибин усыздануына қатысатын глюкуронилтрансфераза ферментінің жетіспеушілігінің салдарынан қанда билурибин артады. Бұл сарғаюға әкеледі. Қанның биохимиялық анализі, АЛТ, АСТ, тексереміз. Бауыр жасушаларын жақсарту керек. Дәрігердің бақылауында болу қажет.

20. Науқас М. 25 жаста. Глюкоза 5,60 ммоль/л, Креатинин -49,73 ммоль/л, Холестерин 5,21 ммоль/л, триглицирид -3,07 ммоль/л, ХС ЖТЛП – 1,41 ммоль/л, АЛТ – 80,31. СКФ -187,95, ХС ӨТТЛП – 1,40 ммоль/л, ХС ТТЛП -2,40 ммоль/л. Зерттеулердің нәтеже көрсеткіштерін интерпритация жасаңыз?

Қан анализінің калыпты жағдайдағы көрсеткіштері:

Жалпы белок – 63-87г/л.

Креатинин – әйелдерде 44 – 97 мкмоль/л. Ерлерде 62 – 124 мкмоль/л.

Глюкоза – 3,3-5,0ммоль/л.

Жалпы холестерин – 3,3-5,8ммоль/л.

ЛПНП – 3ммоль/л ден төмен

ЛПВП – ә 1,2тең немесе көп. ерлерде 1ммоль/л

Аланинаминотрансфераза АЛТ – 38ЕД/Л ге дейін

АспартааминотрансферазаАСТ – 42ЕД/л ге дейін

Триглицирид – 1,13 ммол/л жоғары

21. Мектеп жасындағы жасөспірімде оң қабырғаасты ауырсынуына, лоқсу, құсуға, жалпы әлсіздікке шағымданады. Объективті тексеруде тері қабаты сарғайған, зәрі қоңыр тустес, нәжісі түссізденген. Сіздің қоятын болжам диагнозыңыз? Қандай зерттеу әдістері қажет? Ойыңызды негіздеңіз?

Жауабы: Бауыр астылық өт жолдарының таспен, ұйқы безі ісігінің қабыну салдарынан бітеліп қалуына байланысты, өттің ішекке құйылмауы салдарынан дамиды. Бүл кезде қандағы тікелей билурибин көбейюіне ьайланысты артады. Зәр түсі қою,стеркобилиноген вена арқылы бүйрекке тасымалданып зәрмен шығады зәрдің түсін береді, нәжіс түссіз. Диагноз механикалық сарғаю. Биохимиялық анализ билирубин және узи

22. Науқас М. 25 жаста. Глюкоза 5,60 ммоль/л, Креатинин -49,73 ммоль/л, Холестерин 5,21 ммоль/л, триглицирид -3,07 ммоль/л, ХС ЖТЛП – 1,41 ммоль/л, АЛТ – 80,31. СКФ -187,95, ХС ӨТТЛП – 1,40 ммоль/л, ХС ТТЛП -2,40 ммоль/л. Зерттеулердің нәтеже көрсеткіштерін интерпритация жасаңыз?

Қан анализінің қалыпты көрсеткіштері:

Глюкоза аш қарынға қалыпты – 3,3-5,0ммоль/л.

Креатинин қалыпты – әйелдерде 44 – 97 мкмоль/л. Ерлерде 62 – 124 мкмоль/л.

Жалпы холестерин қалыптыдан жоғары – 3,3-5,8ммоль/л.

ТТЛП қалыпты – 3ммоль/л ден төмен

ЖТЛП мөлшері қалыпты – ә 1,2тең немесе көп. ерлерде 1ммоль/л

Аланинаминотрансфераза АЛТ қалыптыдан жоғары – (0,12 – 0,88мккат/л)38ЕД/Л ге дейін

Триглицирид қалыптыдан жоғары – 0,45 – 1,81ммоль/л ерлерде

СКФ қалыптыдан жоғары – 125мл/мин ерлерде

Холестерин ӨТТЛП – жоғарылаған – (0,2-0,5ммоль/л)

24. 6 жасар ұл бала тез шаршағыш келеді, физикалық жұмысты (немесе қимылды) жасай алмайды. Бұлшық етке зерттеулер жасалынды, биопсия алыну арқылы, нәтижесінде триацилглицеридтердің концентрациясы нормадан бірнеше рет жоғары, ал карнитиннің концентрациясы 5 есе төмен екені анықталды.

1.Физикалық қимылда бұлшық ет тканінде энергия көзі болатын заттарды атаңыз.

2. Не себепті бұл патологиялық процесте физикалық қимыл жасау ұзағынан төмендейді.

Бұлшық ет ұлпасы- еттің негізгі бөлшегі және тамақтық бағалығы өте жоғары. Ұшаның құрамында неғұрлым бұлшық ет ұлпасы көп болса, соғұрлым еттің тамақтық құны жоғары болады. Ірі қара мал ұшасында бұлшық еттің үлесіне 57-62 %, қой ұшасында 50-56, шошқанікінде 40-52 және жылқы ұшасында 60-65% дай келеді. Бұлшық ет ұлпасында, құрылымдық және функционалдық заттар ретінде рөл атқарушы-бұлшық ет талшығы, құрамына сарколемалар, бірнеше ядро және саркоплазмалар (мұнда миофибрилдер) жайғасады.

Бұлшық ет құрамында дәнекер ұлпаның үлесі көп болса, еттің құндылығы төмендеу болып келеді. Сақа малдың еті ірі талшықты болса, жас малдікі жұқа талшықты. Тым сақа, әрі және бұқадан алынған еттің құрамында дәнекер ұлпа өте дамыған, сол себептен ол құрғақ және тіске қатты болады. Ет бағытындағы малдың бұлшық етінде талшықтар орташа дамыған, сол сияқты дәнекер ұлпаныңда дамуы орташа және ол маймен байланған. Мұндай еттің кулинарлық құны өте жоғары және жақсы қорытылады. Еттің қызыл түсі оның құрамындағы белок миоглобинмен байланысты. Бұлшық еттің қызылдану интенсиві малдың түріне, жасына және қан шығу дәрежесіне байланысты. Мынадай заңшылық бар: малдың тірі кезінде бұлшық етке жүк неғұрлым көп түссе, соғұрлым етте миоглобин мөлшері жоғары, еттің түрі қара қызыл болады. Жұмыс малынан, ия болмаса кәрі сақа малынан алынған еттің түсі қара қызыл, жас малдардікі-қызыл болады. Еттің түсі сойылған малдың түріне де байланысты: ірі қара малдікі-қызыл, шошқанікі-қызыл-сұрғылттау, қойдікі-ашық қызыл. Етті қайнатқанда миоглобин денатурацияға ілігіп, еттің қызыл түсі кетеді. Бұлшық ет ұлпасының химиялық құрамы өте күрделі. Оның құрамында 70-75 % су, 18-22% белок, 2-3% май, 1,5-2% экстрактивтік және 1-1,5% минералдық заттар, сол сияқты витаминдер, ферменттер т.б. заттар бар. Бұлшық еттегі судың мөлшері әртүрлі факторларға байланысты. Мал жас болған сайын, оның етіннің құрамындағы судың  мөлшері жоғары болып келеді. Малдың қоңы жоғарлаған сайын, судың шамасы төмендейді. Бұлшық еттің ең бағалы құрылымы-белок, ол еттің сапасын көрсетеді. Негізінен ол толық құнды, қорытылуы өте жоғары және адам ағзасының белокқа қажеттігін толық қамтамасыз етеді. Ірі қара мал және шошқаның етінде толық құнды белоктың мөлшері 85% ға дейін барады. Белоктар негізінен бұлшық етінің талшығында шоғырланған. Оны төменгі схемадан көруге болады.

 

   Бұлшық ет талшығының белогында, миозиннің мөлшері 40%-дай шамасында. Ол жақсы қорытылады, 45-50⁰С қыздырғанда ұйиды, оның молекуласында 5 мыңға дейін аминқышқылдар қалдықтары болады, яғни 20 аминқышқылдарына бөлінген. Белоктың басқа құрамдары әртүрлі мөлшерде болады және әрқайсысы өзіне тән рөл атқарады.

Актин- бұлшық ет ұлпасының жобамен 15% құрайды. Ол жақсы қорытылады және 50⁰С ыстықта табиғи қалпын бұзады (денатурируется).

Актимозин -  актин (1/3) мен миозиннен (2/3) тұратын күрделі комплекс АТФ-ның әрекет ету барысында актин мен миозинге ыдырайды да, 45-48⁰С табиғи қалпын бұзады.

Трипомиозин  - талшық белогының жалпы мөлшерінің 2,5 % құрайды. Трипомизин аминқышқылдық құрамымен миозинге ұқсас болғанымен,  бұл белокта триптофан болмайды. Табиғи қалпын бұзуға айтарлықтай тұрақтылық білдіреді.

Миоген- саркоплазманың құнды белогы, оның үлесіне барлық бұлшық ет ұлпа белогынан 20%-дай келеді. Суда жақсы еритін бірнеше фракциялардан тұрады, табиғи қалпын 55-60⁰С бұзады. Етті сақтау барысында миогеннің бөлшектері, суда ерімейтін жағдайға көшеді.

Миоглобин (миохром) – саркоплазманың құнды белогы, глобин және белокты емес құрамында темір бар гемадан тұратын пигмент. Миоглобин құрамымен гемоглобиннен айырмашылықты. Миоглобиннің ерекше бір қасиеттілігі, оның қосымша байланыстар арқылы әртүрлі газдармен-оттегімен, азот тотығымен, күкіртті сутегімен және басқаларымен байлану қабілеттілігі.

Оттегімен байланғанда, ақшыл-қызыл түстес оксимиоглобин құрылады. Ұзақ уақыт оттегінің әрекетінен, азот  тотығы және де басқа темір компоненттері үш валенттілікке тотығады, ал миоглобин қызыл-қоңыр түстес метмиоглобинге айналады.   Бұл құбылыс етті ұзақ уақыт сақтағанда байқалады, яғни метмиоглобин құрылу нәтижесінде ет қызыл-қоңыр, соңынан қара қызыл-қоңыр түсті болуынан. Қызумен өңдегеннен кейін де  қызыл түсін жоғалтпай, миоглобиннің азот тотығымен байлануы және NO-миоглобинге ауысу қабілеттілігі өте маңызды. Бұл қасиет шұжық өнімдерін, сан еттерін және т.б. өндіргенде пайдаланылады.

Глобулин – құнды белок, оның үлесіне бұлшық ет ұлпа белоктар затынан жобамен 20%-дай келеді. Оның физиологиялық рөлі жеткіліксіз зерттелген, әйткенмен де ол псевдоглобумин болып саналады, 45-47 градуста ұйды (коагуляция).

    Миоальбумин – бұл да  сапалы белок, бұлшық ет белогында оның мөлшері 1-2%. Басқа өнім альбуминдерінен және қаннан аминқышқылдық құрамымен айрықшыланады, 45-47 градуста ұйды.

Нуклепротеидтер-ядроның күрделі белогы, аздаған мөлшерде (0,2-0,3%)  саркоплазмада болатыны байқалған. Нуклепротеидтер құрамында рибонуклеиндер қышқылы (РНК) бар да, триптофан жоқ.

Сарколемма – негізінен коллаген мен эластиннен құралады. Коллаген (дәнекер ұлпадағы негізгі белок) – құнсыз белок, құрамында азот көп, триптофан, цистин және цистеин мүлдем жоқ, аздаған мөлшерде тирозин және метионин болады.

Коллагеннің құрамында пролин, оксипролин және гликогол өте көп. Құрамындағы оксипролинді еттің сапасының дұрыстық көрсеткіші ретінде пайдаланады. Коллагенге өте ісіну қасиет тән, мұндайда оның көлемі 2-3 есе көбейеді. Сумен ұзақ уақыт қыздырғанда, құрамының гомогенизациялау нәтижесінде және көлденең байланыстарының үзілуі себебінен, коллаген суда еритін және ағзада жақсы қорытылатын-глютинге айналады. Коллаген мал ағзасында барлық белоктың 30%-ын құрайды.

Эластин – сапасы төмен белок, аминқышқылдар құрамы жағынан коллагенге ұқсас, әйтседе құрамында десмозин және изодесмозин (өзіне тән аминқышқылдар) болуымен айрықшыланады. Ол қышқылдар мен сілтілердің әрекетіне өте тұрақты, суда ерімейді, пісіргенде  глютин құрамайды және іс жүзінде ағзада сіңірілмейді, осы себептен де тамақтық бағалығы төмен.

  Ретикулин – күрделі сапасыз белок, химиялық құрамы жағынан коллагеннен айырмашылығы бар. Онда күкірт көпте, азот аз, одан басқа ретикулинде көмірсулар мен липоидтар бары байқалған. Бұл белок ісімейді, суда ерімейді, пісіргенде глютин құрамайды.

Муциндер және мукоидтер- глюкопротеидтік топтың кілегей түстес күрделі белогі, құрамында аздаған мөлшерде галактоза, глюкоза және қышқыл болады. Олар ағзада қорғау рөлін атқарады, яғни бұлшық ет шоғырының (пучка) жылжуын оңайлатады.

Еттің биологиялық және қоректілік қасиетін бағалауда, оның құрамындағы саны және сапасы жағынан аминқышқылдар тобының маңызы зор