19.Бақылау әдістерінің (сынау, өлшеу, талдау) стандартын талдаңыз.

20.ИСО құрылымын көрсетіңіз. ИСО ресми тілдері – ағылшын, француз, орыс тілдері. Орыс тіліне ИСО стандарттарының 70% жуығы аударылған. ИСО әділетті және адал ұйым ретінде әлемдік беделге ие, халықаралық ең ірі ұйымдар ішінде мәртебесі жоғары. Халықаралық стандарттау - бұл кез келген елдің сәйкесті органдарының қатысуына ашық стандарттау бойынша жұмысы.

Халықаралық стандарттау ұйымы (ИСО) – халықаралық стандарттарды әзірлейтін және басып шығаратын әлемдегі ірі ұйым.

1947 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы стандарттау сұрақтары бойынша үйлестіру комитеті құрылды да, бюролары Лондонда және Нью-Йоркте ашылды. 1947 жылы Лондонда стандарттау Халықаралық ұжымы бойынша ИСО құрылды, оның құрамына 33 ел кірді. Қазіргі кезде ИСО ең ірі Халықаралық техникалық ұжымдарға айналды (оның құрамына 146 ел кіреді).

ИСО – бір ел бір комитет – мүшені білдіретін 157 елдің стандарттау бойынша ұлттық ұйымдар (комитет – мүшелер) желісі. Орталық хатшылығы Женевада, Швейцария барлық жүйені үйлестіреді.

ИСО – мемлекеттік және жеке секторды байланыстыратын үкіметтік емес ұйым. Бір жағынан көптеген ұйымдар (комитеттер – мүшелер) өз елдерінің мемлекеттік құрылымының бөлігі болып табылады немесе өз үкіметтерінің мандаттары болады. Екінші жағынан, басқа да комитет – мүшелер өнеркәсіптік ассоциация арасындағы ұлттық серіктестік арқасында дүниеге келген жеке секторға кірді.

Осылайша, ИСО қоғамның айтарлықтай кең қажеттілігі сияқты, бизнес талаптарына да сәйкес келетін шешімдер негізінде жетуге тиіс консенсусқа мүмкіндік береді.

3- деңгей сұрақтары

1.Электр шамаларды өлшеу: ток күшін, кернеуді өлшеңіз Өлшеу құралдары – дегеніміз нормаланған метрологиялық қасиеттерге сай келетін өлшеулерде қолданылатын техникалық құралдар. Қолдану түрі бойынша өлшеу құралдары мына шамаларға бөлінеді: өлшеуіштік түрлендіргіштер, өлшеуіш аспаптар, өлшеуіш қоңдырғылар және өлшеуіш жүйелер. Өлшеуіш түрленгіштерге тұрақсыз кернеуді тұрақтыға түрленгіштер, ток бөлгіштері U-дің және I-тың өлшеуіш трансформаторлары, күшейткіштер компараторлар, аналогтық-сандық түрленгіштер, сандық-аналогтық түрленгіштер жатады.

2.Электр шамаларды өлшеу өлшеу: қуатты өлшеңіз Өлшеуіш қоңдырғылар – бақылаушы қабылдауына бейім және бір жерде орналасқан өлшеуіш ақпарат сигналын өндіру үшін қолданатын f-налды қосылған өлшеуіш құралдарының (шаралар, түрленгіштер, аспаптар) және көмекші құралғылардың қосындысы. Мысалы: 3 фазалық тізбектін қуатын өлшейтін өлшеуіш қоңдырғы.

3.Электр емес шамаларды: температура мен қысымды өлшеңіз

4.Ток күштерін және кернеулерді өлшеу құралдарын іске қосыңыз

5.Өнімнің сәйкестігін растауды жүргізіңіз

6.Бірреттік тура өлшеулерді өңдеңіз

Тура бір реттік өлшеу.

Тәжірибелерде қолданылатын өлшеулердің көпшілігі бір реттік болып табылады. Бір реттік өлшеулерді қолданбастан бұрын өлшеу құралдарын таңдап алу керек. Ол үшін өлшеу жұмыстарын өткізудің шарттарын, өлшеу шамалардың қасиеттерін және оның маңызын, өлшеу дәлдіктерінің қажеттілігін ескеру керек. Сонымен қатар өлшеулерді қандай құралдармен өткізу және осы құралдардың керекті дәлдік дәрежесін таңдау керек.

Бір реттік өлшеу нәтижесі ретінде өлшеу құралдың көрсетімдері алынады. Бір реттік өлшеудің нәтижелік қателігі бірнеше факторларға байланысты болады, соның ішінде қателіктің аспаптық және әдістемелік құрастырушылары, сыртқы әсерлер т.б. Тура өлшеу аспабын қолданғандағы тура өлшеу нәтижелерінің дәлдігі максималды немесе (шектелген) қателіктері арқылы келесі өрнек бойынша анықтайды

(2.1)

мұнда - әсер етуші шамалар қалыпты облысында болғанда, қолданылатын өлшеу құралдың рұқсат етілетін негізгі қателіктің шектері ;

_қос - әсер етуші шамалардың ауытқуы қалыпты облысының шектерінің сыртында болғанда, қолданылатын өлшеу құралдың рұқсат етілетін қосымша қателіктің шектері;

_ә - әдістемелік қателік.

Бір реттік өлшеу өткізу кезінде эксплуатацияның қалыпты жағдайын ұстауға және әдістемелік пен субъективтік қателіктердің минималды әсер ету амалдарын таңдауға тырысады.

Егер бір реттік өлшеу дұрыс өткізілсе, онда өлшеу нәтижелерді көрсету үшін құрал көрсетімдері және оның рұқсат етілетін негізгі қателігінің шектері туралы мәліметтер жеткілікті болады. Рұқсат етілетін негізгі қателігінің шектерін анықтау үшін өлшеу құралының дәлдік класы деген метрологиялық мінездеме қолданылады.