1. Топырақтың сіңіру қасиеті?

Топырақтың сіңіру қасиеті деп, оның топырақ ішіндегі ерітінділерінің кейбір қосылыстарды, майда ұнтақталған минералдарды және органикалық қосылыстарды, микроорганизмдерді және ұнтақталмаған ірі заттарды өзіне сіңіріп, ұстап қалуын айтады. Топырақтың сіңіру құбылысы жалпы топырақтың дамуымен және топырақта өсетін өсімдіктер күлді элементгердің (азот т\б. қоректік заттардың) жиналуымен

қатар жүреді. Әсіресе, өсімдіктердің қоректік элементтерінің жиналуы топырақтың сіңіру қасиетімен тығыз байланысты. Осы қасиеті арқылы топырақта өсімдіктерге керекті элементтержиналады. Бұл салада көп еңбек еткен орыстың ірі ғалымдар К.К.Гедройц, Д.И.Прянишников, А.И.Соколовский, И.Н.Аитлпов-Каратасв, В.А.Чернов, И.И.Горбунов т.б.

Әр түрлі топырақтардың сіңіру қасиеттері әр деңгейді болады. Ол көбінесе топырақтагы өте жоғары бөлшектерге (дисперсті), түйірлерге, коллоидты бөлшектердің мөлшеріне байланысты. Топырақ неғұрлым қарашіріндіге бай және органикалық құрамы ауырлау балшықты болса соғұрлым оның . қасиеті де мол, ал топыраққа қара шірінді аз, құрамы жеңіл құм немесе құмдақ болса, оның сіңіру мүмкіндігі де болады.

Топырақ коллоидтарының диаметрлері шамамен микронмен әр текті заттардың бөліктсрін құрайды: 1 мкр-101мм тең, оны миллимикрон дейді. Коллоидты бөлшектердің ірілігі 0,1 мкр -1ммкр.

В.Освальдтың тұжырымы бойынша коллоидтсрдің пайда болуының скі жолы бар: 1) бөліну арқылы, яғни топырақтың бөлініп жатқан бөлшектерінен шығуы; 2) конденсация арқылы,заттардың бірнеше молекулаларынан қосылып үлкейіп шығуы.

Сонымен топырақ коллоидтарының бір бөлігі минералдардан физикалық үгілу арқылы бөлініи, тозаңданып құралады да екінші бөлігі кондснсация арқылы органикалық қалдықтардан өзгеріп, химиялық угілу нәтижесінде түзіледі.

2. Ауылдық елді-мекен жерлерінің шекараларын орнату.

3. Топыраққа түсетін ауа ылғалдары мен жерасты суларының химиялық құрамы?

Топыраққа түсетін ауа ылғалдары мен жерасты ыза суларының химиялық құрамы. Ауадан түсетін ылғал топырақтағы барлық тіршілікті және ондағы жүретін бүкіл химиялық реакцияларды қамтамасыз етеді. Суда тез ерігіш тұздарды ерітеді, оларды топырақ қабатынан әкетеді.

Ауадан түсетін ылғал, әдетте, таза су емес, ол өзімен ауа газдарын, шаң-тозаңдарды, тұздарды, қышқылдарды ілестіре келеді. Кей кездерде ауадағы топырақ бетінен немесе теңіз беттерінен ұшқан тұздар ылғалмен еріп топырақ бетіне қайта сіңіп жатады.

Мұхит пен теңіз беттерінен желмен үшқан тұздар эдетте мұхит, теңіз жагалауларында кездеседі. Оның мәнісі: су толқындарының жағалауға соғылуынан көптеген су тамшылары пайда болады. Бұл тамшылар желдің қатты күшімен ауаға ұшады да,су тез буға айналады, ал тамшы құрамындағы тұздар желмен әрі тарапқа ұшады, кейін ауа ылғалымен топыраққа сіңеді.

Топыраққа ауадан түсетін ылғалдармен қатар оның бетіне} жақын жатқан жерасты ыза суларымың химиялық құрамдарының да тигізер әсері мол. Бірақ әлемде ондай жерлер аса көп, емес, олар өзендер, теңіздер мен мұхит жағалауларында, жерастыа ағысы нашар өзен бойларының төменгі атырауларында, суармалы егіншілік көптен өріс алған, жерасты ағыны аз жазиралы алқаптарда орын алады.

Жерасты ыза суларының топырақтың механикалық құрамдарына қарай оған әсерлері әртурлі. Топырақ құрамы жеңіл құмды, құмдақ болса, жерасты ыза суының қылтүтіктер арқылы көтерілуі 0,5-1 м-ге жетеді.

16-билет